ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ ଦୟାଳୁ ସ୍ୱରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜଣେ ଜଣେ ଗୃହପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମମାନେ ଏବେ ମୋ ସହ ବନ୍ଧିତ ହେଇଛ, ତେଣୁ ତୁମର ପତି, ପିତା, ଭାଇ, ପୁଅ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ମନରେ ରାଗ ଧରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଦେବତା, ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି। ଏହି ସଂସାରରେ ଶରୀରିକ ସମ୍ପର୍କ କେବଳ ମମତା କିମ୍ବା ପ୍ରେମ ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଯଦି ତୁମେ ମନକୁ ମୋ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର କରିବ, ଶୀଘ୍ରେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।" ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ, "ଏପରି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣପତ୍ନୀମାନେ ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ପତିମାନେ ଇର୍ଷ୍ୟାରହିତ ହୋଇ, ସ୍ୱପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ଏହିମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ନାରୀ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ପତି ଦ୍ୱାରା ବାଧା ପାଇଥିଲେ, ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ କର୍ମରେ ବନ୍ଧିତ ଶରୀରକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ପରେ, ଭଗବାନ୍ ଗୋବିନ୍ଦ ସେଇ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ଚାରି ପ୍ରକାରେ ଗୋପମାନେ ଓ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଶୋଭା, ମଧୁର କଥା ଓ କ୍ରୀଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଗୋମାନେ, ଗୋପମାନେ ଓ ଗୋପୀମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅନୁରୋଧକୁ ମନେ ପକାଇ, ମନୁଷ୍ୟ ରୂପରେ ଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିଥିବାରେ ଅନୁତାପ କଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେଉଁ ଭଳି ଅଦ୍ଭୁତ ଭକ୍ତି ଦେଖାଇଲେ, ସେ ଭଳି ଭକ୍ତି ନିଜେମାନେ ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏଥିରେ ସେମାନେ ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ଆମର ଜନ୍ମ, ତ୍ରିବିଧ ଜ୍ଞାନ, ବ୍ରତ, ବିଦ୍ୟା, କୁଳ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞକୁଶଳତା—ଏସବୁ କି ଉପକାରି, ଯଦି ଅନୁଭୂତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁଠାରୁ ବିମୁଖ ହେଉଛୁ? ଭଗବାନ୍ଙ୍କର ମାୟା ଏପରି ଭ୍ରମ କରାଏ ଯେ, ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୁଲିଯାନ୍ତି। ଆମେ ଲୋକଙ୍କ ଗୁରୁ ହେଉଛୁ, ତଥାପି ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଭ୍ରମିତ।" "ଦେଖ, ଏହି ନାରୀମାନେ କିପରି ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଦେଖାଇଲେ, ଘର ନାମକ ମୃତ୍ୟୁବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପାଇଁ ଏଗିଅସିଲେ। ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜ ହେବା ପାଇଁ ଉପନୟନ କରିନଥିଲେ, ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟରେ ରହିନଥିଲେ, କୠଚ୍ଛ୍ର, ଅନ୍ୱେଷଣ, ଶୁଚିତା କିମ୍ବା ଶୁଭ କ୍ରିୟା କିଛି କରିନଥିଲେ। ତଥାପି ଆମେ ଅନେକ ଗୁଣ ଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଭଜିପାରୁନାହିଁ।" "ଘରେ ଅସକ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଭୁଲିଥିଲୁ, ଏହି ଗୋପୀମାନେ ଯାହା କହିଲେ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁ ଆମକୁ ଧର୍ମମାର୍ଗ ମନେ ପକାଇଲେ। ଏହା ଛଡ଼ା, ଯେଉଁଠି ଆମେ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାଧୀନ, ତାଙ୍କଠାରୁ ମୋକ୍ଷ ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦାନ ପାଇଁ ଆମକୁ ଆବଶ୍ୟକତା କ'ଣ? ଏହା ତାଙ୍କର ଲୀଳା ମାତ୍ର।" "ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଚରଣସ୍ପର୍ଶ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏକବାର ମାତ୍ର ଭଜନ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଦୋଷମୁକ୍ତି ପ୍ରାର୍ଥନା ଲୋକମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେବା ପାଇଁ ଏକ ମାୟାମାତ୍ର।" "ସ୍ଥାନ, କାଳ, ବସ୍ତୁ, ମନ୍ତ୍ର, କ୍ରିୟା, ଋତ୍ୱିଜ୍, ଅଗ୍ନି, ଦେବତା, ଯଜ୍କର୍ତ୍ତା, ଧର୍ମ—ଏସବୁ ତାଙ୍କର ଅଂଶ। ଏହି ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଯୋଗୀଙ୍କ ନାୟକ, ଯଦୁବଂଶରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି—ଏହା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, କିନ୍ତୁ ମାୟାବଶତଃ ତାଙ୍କୁ ଚିନିପାରୁନାହିଁ।" "ଧନ୍ୟ ଆମେ, ଯେଉଁଠି ଏପରି ନାରୀମାନେ ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଦେଖାଇଛନ୍ତି। ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ତୁମର ମାୟାରେ ଆମର ମନ କର୍ମମାର୍ଗରେ ଭ୍ରମିତ।" "ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ, ତାଙ୍କ ଅପରାଧକୁ ଆଦିପୁରୁଷ ନିଶ୍ଚୟ କ୍ଷମା କରନ୍ତି। ଏପରି ଅପରାଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, କମ୍ସଙ୍କ ଭୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଆଶା ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।" "ଯଦି ଗ୍ରହମାନେ ହିଁ ଲୋକର ସୁଖ-ଦୁଃଖର କାରଣ, ତେବେ ଆତ୍ମାର କି ଦାୟିତ୍ୱ? ଗ୍ରହମାନେ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରନ୍ତି, ଏହି ଶରୀର ମାତ୍ର ଚର୍ମ, ଆତ୍ମା ହେଉଛି ଚେତନ। କର୍ମ ଯଦି କାରଣ, ତେବେ ମୂଳ କାରଣ ନୁହେଁ। କାଳ ଯଦି କାରଣ, ସେହି କାଳ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମା ସହ ସମାନ। ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କେଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ? ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନୀ ଭୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ।" "ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ଯେପରି ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତି କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଚରଣସେବା ଦ୍ୱାରା ଅସୀମ ଅନ୍ଧକାର ଅତିକ୍ରମ କରିବି।" ଏହିବେଳେ, ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, "ଯେଉଁ ମୁନି ନିର୍ଳିପ୍ତ, ନିର୍ମୋହ, ଶାନ୍ତ, ତ୍ୟାଗୀ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଚଳ, ସେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ କହିଥିଲେ—ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ଲୋକର ସୁଖ-ଦୁଃଖର କାରଣ ନୁହେଁ; ବନ୍ଧୁ, ମଧ୍ୟସ୍ଥ ବା ଶତ୍ରୁ—ସମସ୍ତ ଜଗତମୂଳ ଅଜ୍ଞାନର ଉତ୍ପାଦ।" "ତେଣୁ, ମୋ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ମନକୁ ବଶ କର; ଏହା ହିଁ ଯୋଗର ସାର। ଯେଉଁଠି ଏହି ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କ ଗୀତକୁ ଧାରଣ, ପାଠ କିମ୍ବା ଶ୍ରବଣ କରେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଜୀବନର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଅପରାଜିତ ରହେ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ, "ତାପରେ, ବଳରାମ ସହିତ ଭଗବାନ୍ ସେଠାରେ ବସିଥିଲେ ଓ ଦେଖିଲେ ଗୋପମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ପୂଜା ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ତିଆରି କରୁଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ହୃଦୟର ଆତ୍ମା ଭଗବାନ୍ ନନ୍ଦାଦି ବୃଦ୍ଧମାନେ ନିକଟକୁ ନମ୍ରତାରେ ଯାଇ ପଚାରିଲେ, 'ପିତା, ଏହି କଳାହଳ କାହିଁକି? କାହା ପାଇଁ, କିଏ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି? ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଅତି ଆଗ୍ରହୀ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ କୌଣସି କାମ କ୍ଷୁଦ୍ର କରନ୍ତି ନାହିଁ।' 'ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ବନ୍ଧୁ, ମଧ୍ୟସ୍ଥ ବା ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ନିର୍ଲିପ୍ତ, ସେ ଏକ ସତ୍ୟ ବନ୍ଧୁ। ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ, ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ନୁହେଁ। ଏହି କ୍ରିୟାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ'ଣ? କିମ୍ବା ଏହା ପାରମ୍ପରିକ?' ନନ୍ଦ କହିଲେ, 'ଇନ୍ଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ବର୍ଷାର ଦେବତା; ମେଘ ତାଙ୍କର ରୂପ। ସେମାନେ ଜଳ ବର୍ଷାନ୍ତି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ତୃପ୍ତି ଦେଉଛି। ଆମେ ଓ ଅନ୍ୟେ ତାଙ୍କୁ ଦୂଧ, ଘୃତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରୁଛୁ।