ଗୋପୀମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରୂପ ଏକ ବର୍ଷାବାଦଳ ଭଳି ଗାଢ଼ କଳା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ବନମାଳା ଓ ମୟୂରପଙ୍ଖୀ ରେ ଶୋଭିତ, ନୃତ୍ୟକାର ଭଳି ପୋଷାକ, ଏକ ହାତରେ ପଦ୍ମ ଘୁମାଇଥିଲେ, କନ୍ଧରେ ଏକ ଲୋଟସ ରହିଥିଲା, କଣରେ ମନ୍ଦାର ଫୁଲ, ଚେହେରାରେ ନମ୍ର ଅଂଶ, ମୁହଁରେ ମନ୍ଦ ସ୍ମିତା। ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କ ଦେଖିବାକୁ ଏତେ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ, ଯେ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବାରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେଖିବାରେ ଚକ୍ଷୁ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନ୍ତରେ ଅଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଭୂତିରେ ଦୁଃଖ ଛାଡି ଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଆଶା ଛାଡି ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ କୁ ଦେଖିବା ଆଗ୍ରହରେ ଗୋପୀମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବା, ସେମାନେ ଆସିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣି, ହସି ମୁହଁରେ କହିଲେ, “ଓ ଶୁଭାଗ୍ୟବାନ୍ତିମାନେ, ସ୍ୱାଗତ! ବସିବାକୁ ଦୟାକରି। କଣ କରିପାରିବି? ତୁମେ ଆମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛ, ଏହା ଯଥାର୍ଥ।” ତାପରେ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ବିନା, ଅଭିନ୍ନ ଭକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଜୀବନ, ବୁଦ୍ଧି, ମନ, ଆତ୍ମା, ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ଧନ ଆଦି ସମସ୍ତ ମୋ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରିୟ ହୁଏ, ତେଣୁ ଅନ୍ୟ କିଏ ପ୍ରିୟ ହେବ?” ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ଦୟାସ୍ପଦ କଥା କହିଲେ, “ଏବେ ତୁମେ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପକୁ ଯାଉ, ଦ୍ୱିଜପତିମାନେ ତୁମର ସହଯୋଗରେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବେ।” ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ, “ଏପରି କଠୋର କଥା କହିନଥିବେ, ମହାପ୍ରଭୁ! ଶାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନିର୍ବାହ କରନ୍ତୁ। ଆମେ ସମସ୍ତ ପରିବାର ଛାଡି ଆସିଛୁ, ତୁମ ଚରଣର ତୁଳସୀ ଧୂଳି ଚୁଲରେ ଲଗାଇବାକୁ। ଏବେ ଆମର ପତି, ପିତା, ପୁଅ, ଭାଇ, ବନ୍ଧୁ ଆମକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବେନି। ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମର ଚରଣ ଛାଡି ଆମ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ—ଏହି ଦୟା ଦିଅ।” ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ତୁମର ପତି, ପିତା, ଭାଇ, ପୁଅ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ କ୍ଷୁଦ୍ରତା ଧରିବେନି; ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଦେବତା, ଜଗତ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରିବେ, କାରଣ ତୁମେ ଏବେ ମୋ ସଂଯୋଗରେ ଆସିଛ। ଏହି ଜଗତରେ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପର୍କ ମୁହଁ ହେଉନାହିଁ; ମନକୁ ମୋପାଇଁ ଧ୍ୟାନ କର, ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ପାଇବ।” ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇଁ ଗୋପୀମାନେ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପକୁ ଫେରିଗଲେ, ଏବଂ ପତିମାନେ ଏବେ ଇର୍ଷ୍ୟା ହୀନ ହୋଇ ନିଜ ଜନନୀମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ଜନନୀ, ଯିଏ ପତି ଦ୍ୱାରା ବାଧା ହୋଇଥିଲେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନ୍ତରେ ଅଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୁଣିଥିଲେ, ଏବଂ ଦେହ ଛାଡି ମୋକ୍ଷ ପାଇଲେ। ଶ୍ରୀଗୋବିନ୍ଦ ଏହି ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପ୍ରକାର ଭୋଗ ଦେଇ ଗୋପମାନେ ଓ ନିଜେ ଭୋଜନ କଲେ। ଏପରି ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଗୋମାନେ, ଗୋପ, ଗୋପୀମାନେ ଦେଖିବାରେ, କଥାରେ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ ଜନନୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଅନୁରୋଧ ଥିବା ମନେ ପକାଇ, ମାନବ ରୂପରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରିଥିବା ଦୁଃଖରେ ଅନୁତାପ କଲେ। ଜନନୀମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପ୍ରତି ଅଦ୍ଭୁତ ଭକ୍ତି ଦେଖି, ନିଜର ଭକ୍ତି ଅଭାବରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଆମର ଜନ୍ମ, ତ୍ରିବିଧ ଜ୍ଞାନ, ବ୍ରତ, ଶିକ୍ଷା, ବଂଶ, ଯଜ୍ଞ ଦକ୍ଷତା କି ଉପଯୋଗ, ଯଦି ଅନୁଭୂତିରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ? କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମାୟା ଏତେ ମୁହଁ କରେ, ଯେ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି; ଆମେ ଲୋକଙ୍କୁ ଶିଖାଉଥିବା ମଧ୍ୟ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଉପରେ ଭ୍ରମିତ। ଏହି ଜନନୀମାନେ, କୃଷ୍ଣ ପାଇଁ ଘର ନାମକ ମୃତ୍ୟୁବନ୍ଧନ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ଏମାନେ ଦ୍ୱିଜ ଦ୍ୱାରା ଦୀକ୍ଷା, ଗୁରୁଗୃହବାସ, ତପ, ଆତ୍ମ ଅନ୍ୱେଷଣ, ଶୁଚିତା, ଶୁଭ କ୍ରିୟା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏତେ ଭକ୍ତି ଲାଗିଛି। ଆମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦୃଢ଼ ନୁହେଁ। ଘର ଜୀବନରେ ଭ୍ରମିତ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୋପୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଧର୍ମ ଦେଖାଇଲେ। ଅନ୍ୟଥା, ଆମେ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାଧୀନ ଥିଲେ, ମୋକ୍ଷ ଭଳି ଦାନ ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ; ଏହି ତାଙ୍କ ଲୀଳା ମାତ୍ର। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଚରଣ ଛୁଇବାକୁ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଛାଡି ଏକବାର ପୂଜା କରେ; ତାଙ୍କର ମୋକ୍ଷ ଅନୁରୋଧ ଲୋକଙ୍କୁ ମୁହଁ କରିବା ମାୟା। ସ୍ଥଳ, କାଳ, ବସ୍ତୁ, ମନ୍ତ୍ର, କ୍ରିୟା, ପୁରୋହିତ, ଅଗ୍ନି, ଦେବତା, ଯଜ୍ଞକାରୀ, ଯଜ୍ଞ, ଧର୍ମ—ସମସ୍ତ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଯୋଗୀଙ୍କ ନାଥ, ଯଦୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅବତରିଛନ୍ତି, ଆମେ ଶୁଣିଥିଲେ, ବିଭ୍ରମରେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନାହିଁ। କି ଶୁଭ! ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ଜନନୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେ ଅବିଚଳିତ ଭକ୍ତି ହରି ଉପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ନମସ୍କାର ତୁମକୁ, ଅଜର ଜ୍ଞାନୀ କୃଷ୍ଣ; ତୁମ ମାୟାରେ ଆମ ମନ କର୍ମ ମାର୍ଗରେ ଭ୍ରମିତ। ଏହି ଆଦିପୁରୁଷ ନିଜ ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ଲୋକଙ୍କ ଅପରାଧ କ୍ଷମା କରନ୍ତି। ଏପରି ଅପରାଧ ମନେ କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କଂସ ଭୟ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଚଳ ଇଚ୍ଛାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏହି ଜନନୀମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ—ଯଦି ଗ୍ରହମାନେ ଜନକ ଏବଂ ଦୁଃଖର କାରଣ, ଏହା ଆତ୍ମା ପାଇଁ କି? ଜ୍ଞାନୀ ମନେ କହନ୍ତି ଗ୍ରହମାନେ ଗ୍ରହମାନେ ପ୍ରଭାବିତ କରନ୍ତି, ତେଣୁ କିଏକୁ କ୍ରୋଧ କରିବେ? ଯଦି କର୍ମ ହସ୍ତି-ଦୁଃଖର କାରଣ, ଏହା ଆତ୍ମା ପାଇଁ କି? କର୍ମ ଜଡ ଓ ଚେତନରେ ଲାଗିଥାଏ; ଦେହ ଚର୍ମ ମାତ୍ର, ଆତ୍ମା ସୁପର୍ଣ୍ଣ, କିଏକୁ କ୍ରୋଧ କରିବେ? କର୍ମ ମୂଳ ନୁହେଁ। ଯଦି କାଳ ହସ୍ତି-ଦୁଃଖର କାରଣ, ଏହା ଆତ୍ମା ପାଇଁ କି? କାଳ ଆତ୍ମା ସ୍ୱରୂପ; ଅଗ୍ନିର ତାପ ନୁହେଁ, ବରଫର ଶୀତ ନୁହେଁ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଅନ୍ୟରେ ନୁହେଁ। କୌଣସି ଥାନ୍ତି, କୌଣସି ଭାବରେ, କୌଣସି ଜଣେ ଉପରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସ୍ୱରୂପରେ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଆମି, ଏପରି ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ର, ଜାଗୃତ ଲୋକ ଭୟ କରନ୍ତିନି।