ଏକ ସମୟର କଥା, ଦୂର ଗାଁରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଭାଇ ବଳରାମ ଓ ଗୋପାଳମାନଙ୍କ ସହିତ ଗୋଚରଣ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଆସିଥିଲେ ଓ ଭୂଖା ଥିଲେ। ଏହି ଖବର ଯେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଗୃହପତ୍ନୀମାନେ ଶୁଣିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ କୃଷ୍ଣ କଥାରେ ଏତେ ଆକର୍ଷିତ ଥିଲା ଯେ, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଚାରି ପ୍ରକାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖାଦ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଭରି ନେଇ, ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଦୌଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ, ଯେପରି ନଦୀ ମହାସାଗରକୁ ଧାଇଁଯାଏ। ଏହି ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କର ପତି, ଭାଇ, ପରିବାର ଓ ପୁଅମାନଙ୍କ ନିଷେଧ ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଓ ପୁରାତନ ଶ୍ରୁତି ଶିକ୍ଷାରେ ଅବଳମ୍ବିତ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ। ଯମୁନା କୂଳର ଏକ ନୂତନ ଅଶୋକ ମାଳା ଶୋଭିତ କୁଞ୍ଜରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—କୃଷ୍ଣ ଚାରିପାଖରେ ଗୋପାଳମାନେ ଓ ବଳରାମ ସହିତ ଘୁରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଦେହ ମେଘ ମାନା ଶ୍ୟାମ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓଡ଼ଣା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ବନମାଳା ଓ ମୟୂରପଙ୍ଖ ଶୋଭିତ, ନୃତ୍ୟଙ୍ଗନା ପରି ଭୂଷିତ, ଏକ ହାତରେ ପଦ୍ମ ଘୁରାଉଛନ୍ତି, କାନରେ କମଳ ଫୁଲ, ଚେହେରାରେ ହସ ଫୁଟି ରହିଛି। ଏହି ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତରରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଆଶା ଛାଡ଼ି, ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ। ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ସେଥିରେ ସମସ୍ତ କଥା ବୁଝି, ହସିକିଏ କହିଲେ, “ହେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀମାନେ! ଆସନ୍ତୁ, ବସନ୍ତୁ। ଆମ ପାଖକୁ ଆସିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଚିତ। ଏହି ଭକ୍ତି ପ୍ରକୃତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ ଦେଉଛନ୍ତି। ଜୀବନ, ବୁଦ୍ଧି, ମନ, ଆତ୍ମା, ପତ୍ନୀ, ସନ୍ତାନ, ଧନ—ସମସ୍ତ ମୋ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ପ୍ରିୟ ହୁଏ; ତେଣୁ ମୋ ଠାରୁ ଅନ୍ୟ କିଏ ପ୍ରିୟ? ଏବେ ତୁମେ ଯଞ୍ଞ ଶାଳାକୁ ଫେରିଯାଅ, କାରଣ ତୁମ ପତିମାନେ ତୁମ ସହିତ ଯଞ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବେ।” ଗୃହପତ୍ନୀମାନେ ଦୟାଳୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏପରି କଠୋର କଥା କହନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଆମେ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ ଛାଡ଼ି, ତୁମ ଚରଣ ଧୂଳି ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧିବାକୁ ଆସିଛୁ। ଏବେ ଆମ ପତି, ପିତା, ପୁଅ, ଭାଇ, ବନ୍ଧୁ କେହି ଆମକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଆମେ ତୁମ ଚରଣ ଶରଣ ନେଇଛୁ—ଦୟାକରି ଆମକୁ ଶରଣ ଦିଅ।” ଭଗବାନ କହିଲେ, “ତୁମ ପତି, ପିତା, ଭାଇ, ପୁଅ ବା ଅନ୍ୟ କେହି ମନେ କ୍ଷୁଦ୍ରତା ଧରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ସଂସାରରେ ଦେହ ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ପ୍ରେମ ନୁହେଁ; ତୁମେ ମୋତେ ମନ ଲଗାଇଲେ ଶୀଘ୍ରେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।" ଏପରି ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ଯଞ୍ଞ ଶାଳାକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏବେ ତାଙ୍କ ପତିମାନେ ମନର ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କ ସହିତ ଯଞ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ମହିଳା, ଯିଏ ପତି ଦ୍ୱାରା ବାଧା ପାଇଥିଲେ, ମନରେ ଶ୍ରବଣ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ମୋକ୍ଷ ପାଇଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଭଗବାନ ଗୋବିନ୍ଦ ସେଇ ଖାଦ୍ୟରେ ଚାରି ପ୍ରକାରରେ ଗୋପାଳମାନେ ଓ ନିଜେ ଭୋଜନ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ରୂପ, କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଗୋବିନ୍ଦ, ଗୋପାଳ ଓ ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଅପରାଧ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କଲେ। ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ଯେପରି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭକ୍ତି ଦେଖାଇଥିଲେ, ନିଜେ ତାହାର ଅଭାବ ବୁଝି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଆମ ଜନ୍ମ, ତ୍ରିବିଧ ଜ୍ଞାନ, ବ୍ରତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷା, କୁଳ, କ୍ରିୟା—ସମସ୍ତ ବ୍ୟର୍ଥ ଯଦି ଭଗବାନ ସଂସ୍ପର୍ଶ ନାହିଁ। ଭଗବାନଙ୍କ ମାୟା ଏତେ ମହାନ ଯେ, ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ମହିଳାମାନେ ଜଗତ୍ ଗୁରୁ କୃଷ୍ଣ ପାଇଁ ଘର ରୂପୀ ମୃତ୍ୟୁ ବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜତ୍ୱ, ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷା, ତପ, ଆତ୍ମଚିନ୍ତନ, ଶୂଚିତା, ଶୁଭ କ୍ରିୟା କିଛି ଥିଲେ ନାହିଁ, ତଥାପି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଆମେ ଏତେ ଶିକ୍ଷା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଭଜିପାରିଲୁ ନାହିଁ। ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ମନ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ଥିଲା, ଗୋପୀମାନେ ଯେପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ତାହା ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣ ଆମକୁ ଧର୍ମପଥ ମନେ ପକାଇଲେ। ଅନ୍ୟଥା, ଆମେ ତାଙ୍କଠାରୁ ମୋକ୍ଷ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଫଳ ଚାହିଁଥାନ୍ତୁ କି? ଏହା ତାଙ୍କ ଲୀଳାମାତ୍ର। ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ କେବଳ ତାଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମୋକ୍ଷ ଆଶା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ରୂପକ ମାତ୍ର। ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ, କାଳ, ବସ୍ତୁ, ମନ୍ତ୍ର, କ୍ରିୟା, ଋତ୍ୱିଜ୍, ଅଗ୍ନି, ଦେବତା, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ଧର୍ମ—ସବୁ ତାଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ହୋଇଛି। ଏହି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଯୋଗୀଙ୍କ ନାୟକ, ଯଦୁବଂଶରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି, ଆମେ ଶୁଣିଥିଲୁ, କିନ୍ତୁ ମୋହରେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲୁ ନାହିଁ। ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଥିବା ମହିଳାମାନେ ଥିବାରୁ ଆମେ ଧନ୍ୟ। ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ତୁମ ମାୟାରେ ଆମର ମନ କର୍ମପଥରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛି। ତୁମେ ନିଜ ମାୟାରେ ମୋହିତ ଲୋକଙ୍କ ଅପରାଧ କ୍ଷମା କରୁଛ।" ଏପରି ଭାବେ, ନିଜ ଅପରାଧ ସ୍ମରଣ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ, ଯଦିଓ କଂସଙ୍କ ଭୟ ଥିଲା। ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଯଦି ଗ୍ରହ ହିଁ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ, ତେବେ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଏହା କ'ଣ? ଗ୍ରହ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ; ତେଣୁ କାହା ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରିବେ? ଯଦି କର୍ମ ହିଁ ଦୁଃଖ ସୁଖର କାରଣ, ତେବେ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଏହା କ'ଣ? ଏହି ଦେହ ଚର୍ମ ମାତ୍ର, ଆତ୍ମା ଚେତନ; ତେଣୁ କାହା ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରିବେ? କର୍ମ ମୂଳ ନୁହେଁ। ଯଦି କାଳ ହିଁ କାରଣ, ତେବେ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଏହା କ'ଣ? କାଳ ଆତ୍ମା ସ୍ୱରୂପ। ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ତାପ ନୁହେଁ, ବରଫର ଶୀତ ନୁହେଁ, ତେଣୁ କାହା ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରିବେ? ଦ୍ୱୈତ ଅନ୍ୟ କାହା ପାଖରେ ନାହିଁ। କେହି କେଉଁଠି, କେମିତି ମଧ୍ୟ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆତ୍ମା ପାଖରେ ଦ୍ୱୈତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।