କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ସଂକର୍ଷଣଙ୍କ ସହିତ ଗଉଲିଏ ଗଉପାଳମାନେ ନିଜ ଭୁକ୍ତିର ଅନ୍ବେଷଣରେ ଥିଲେ । ସେମାନେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯାଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜଣାନୀମାନେଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଜଣାଅ, ଆମେ ଏଠାରେ ଆସିଛୁ । ସେମାନେ ମୋପ୍ରତି ଅନୁରାଗୀ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମକୁ ଭୋଜନ ଦେବେ ।” ଗଉପାଳମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣପତ୍ନୀମାନେଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାର କରି ବସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣପତ୍ନୀମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି ନମସ୍କାର କଲେ ଓ ଆଦର ସହିତ କହିଲେ, “ମାନ୍ୟନୀୟେ, ଦୟାକରି ଆମ ଉପରେ କିଛି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ । ଆମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଏଠାରେ ଗଉଁ ଚରାଉଛୁ, ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବାକୁ ଆସିଛୁ । ସେ ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ସହଯାତୀ ଓ ବଡ଼ଭାଇ ସଂକର୍ଷଣ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଚାଲି ଆସିଛନ୍ତି । ସେ ଏବେ ଭୁକ୍ତ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯାତୀମାନେ ସହିତ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି । ଦୟାକରି ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦିଅନ୍ତୁ ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣପତ୍ନୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ୍ତ ଓ ତାଙ୍କ ଗୁଣଗାନରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । ସେମାନେ ଚାରି ପ୍ରକାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭୋଜନ ବାହାରେ ଭରି ନେଇ, ନଦୀମାନେ ଯେପରି ଶାଗରକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଆନ୍ତି, ସେପରି ଦୌଡ଼ି ନିଜ ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦେଖିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ । ଏହି ମହିଳାମାନେ ଜେତେବେଳେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ, ଭାଇ, ଆତ୍ମୀୟ, ପୁଅମାନେ ନିଷେଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ମନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚଳ ରହିଲା, ଏବଂ ଅନେକ ଦିନ ଶୁଣିଥିବା ଧର୍ମ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ । ଯମୁନା ତୀରେ ନୂତନ ଅଶୋକ ମଞ୍ଜରୀ ଶୋଭିତ ବନରେ ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ସେଠାରେ ସେ ଗଉଳିଏ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସଂକର୍ଷଣ ସହିତ ବିହାର କରୁଥିଲେ । କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦେହ ବର୍ଷାମେଘ ଭଳି ଶ୍ୟାମ, ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ର, କାନ୍ଥରେ ବନମାଳା ଓ ମୟୂରପିଛ, ନୃତ୍ୟକାରୀ ଭାବରେ ସଜିଥିଲେ । ଏକ ହାତରେ ପଦ୍ମ ଘୁରାଉଥିଲେ, କାନରେ କୁମୁଦ ଫୁଲ, ଗଲ୍ପରେ ଚୁଲ ଝୁଲିଥିଲା, ମୁହଁରେ ମୃଦୁ ହାସି ଫୁଟିଥିଲା । ସେମାନେ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନ୍ତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ତାଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ଶୁଣିବାରେ ଯେଉଁ ମନ ଲଗିଥିଲା, ଏବଂ ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ । ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଆଶା ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ । କୃଷ୍ଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ଏହା ଜାଣି ହସି କହିଲେ, “ଭାଗ୍ୟବତୀମାନେ, ଆସନ୍ତୁ, ବସନ୍ତୁ । ଆପଣମାନେ କେମିତି ଆସିଛନ୍ତି, କ’ଣ କରିପାରିବି? ଆମକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆସିଥିବା ଏହି ଉଚିତ ହୋଇଛି । ଯେମାନେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ସେବନ୍ତି । ଜୀବନ, ବୁଦ୍ଧି, ମନ, ଆତ୍ମା, ସ୍ତ୍ରୀ, ସନ୍ତାନ, ଧନ—ସମସ୍ତ ମୋ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ପ୍ରିୟ ହୁଏ; ତେଣୁ ସତ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ କିଏ ପ୍ରିୟ ହେବ? ଏବେ ତୁମେ ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ଫେରିଯାଅ, ତୁମ ସ୍ୱାମୀମାନେ ତୁମ ସହଯୋଗରେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବେ ।” ବ୍ରାହ୍ମଣପତ୍ନୀମାନେ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଏପରି କଠୋର କଥା କହନ୍ତୁ ନାହିଁ । ଆମେ ସମସ୍ତ କିଛି ଛାଡ଼ି ଆପଣଙ୍କ ଚରଣ ଧୂଳି ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧିବାକୁ ଆସିଛୁ । ଏବେ ନ ଆମ ସ୍ୱାମୀ, ନ ମାତାପିତା, ନ ପୁଅ, ନ ଭାଇ, କିମ୍ବା ମିତ୍ର—କେହି ଆମକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ । ଆମେ ଦୟାଳୁ ଚରଣରେ ପଡ଼ିଛୁ, ଆପଣ ଛଡ଼ା ଆମ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ ।” ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ତୁମ ସ୍ୱାମୀ, ପିତା, ଭାଇ, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କ୍ଷୁଦ୍ରତା ଧରିବେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଦେବତା ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରିବେ, କାରଣ ତୁମେ ଏବେ ମୋ ସହ ଜୁଡ଼ିଛ । ଏଇ ଲୋକରେ ଶରୀରୀକ ସମ୍ପର୍କ ପ୍ରେମ ନୁହେଁ; ମୋପ୍ରତି ମନ ଲଗେଇଲେ ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ ।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ, “ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣପତ୍ନୀମାନେ ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ଫେରିଗଲେ । ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀମାନେ ଏବେ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ମହିଳାମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଲେ । ଏଠାରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣପତ୍ନୀ, ଯାହାକୁ ସ୍ୱାମୀ ରୋକିଥିଲେ, ମନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି ମୋକ୍ଷ ପାଇଲେ । ଶ୍ରୀଗୋବିନ୍ଦ ଏହି ଭୋଜନ ନେଇ ଚାରିପ୍ରକାର ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଗଉଳିଏମାନେଙ୍କୁ ଖୁଆଇଲେ ଓ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ । ଏପରି ଭାବେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ରୂପ, କଥା, କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଗଉ, ଗଉଳିଏ ଓ ଗଉଳିଣୀମାନେଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ମନେପକାଇ ଅପରାଧ ପ୍ରତି ଅନୁତାପ କଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ମାନବ ରୂପୀ ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିଥିଲେ । ସେମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଭକ୍ତି ଦେଖି ନିଜର ଅଭାବ ଉପରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ । ସେମାନେ କହିଲେ, “ଆମର ଜନ୍ମ, ତ୍ରୟୀଜ୍ଞାନ, ବ୍ରତ, ଶିକ୍ଷା, ବଂଶ, ଯଜ୍ଞପ୍ରତିଭା—ଏ ସବୁ ଅର୍ଥହୀନ ଯଦି ଆମେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରୁ ନାହିଁ । ଭଗବାନଙ୍କ ମାୟା ଏପରି ଯେ, ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି; ଆମେ ଲୋକଶିକ୍ଷକ ହୋଇ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଜାଣିପାରୁ ନାହିଁ । ଦେଖ, ଏହି ମହିଳାମାନେ କୃଷ୍ଣ ପାଇଁ ଘର ନାମକ ମୃତ୍ୟୁବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଛନ୍ତି । ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜତ୍ୱ, ଗୁରୁଶୁଶୃଷା, ତପ, ଆତ୍ମଚିନ୍ତନ, ଶୂଚିତା କିମ୍ବା ଶୁଭ କ୍ରିୟା କିଛି କରିନଥିଲେ । ତଥାପି ଆମେ ଶିଷ୍ଟତା ଓ ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମର କୃଷ୍ଣପ୍ରେମ ଦୃଢ଼ ନାହିଁ । ଆମେ ଘରକୁ ଲାଗି ଭ୍ରମିତ ହେଲୁ, କିନ୍ତୁ ଗଉଳିଣୀମାନେ ଯେପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆମକୁ ଧର୍ମମାର୍ଗ ମନେପକାଇଲେ । ନହେଲେ, ଯେଉଁ ଭଗବାନ୍ ସମସ୍ତ ଵର ଦେଇପାରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଆମେ ମୋକ୍ଷ ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ମାଗିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କ’ଣ? ଏହା ସେମାନଙ୍କ ଲୀଳାମାତ୍ର । ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଚରଣସ୍ପର୍ଶ ପାଇଁ ସମସ୍ତକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ମୋକ୍ଷ ଅନୁରୋଧ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ମାୟିକ ମୋହ । ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ, କାଳ, ଵ୍ୟକ୍ତି, ମନ୍ତ୍ର, କ୍ରିୟା, ପୂଜାରୀ, ଅଗ୍ନି, ଦେବତା, ଯଜ୍କର୍ତ୍ତା, ଧର୍ମ—ସମସ୍ତ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ।