ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଶୁଭ କ୍ଷଣରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୋପମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ସହିତ ଆହାର ନେବା ପାଇଁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ—ନ ‘ଯଦୁମାନେଙ୍କୁ ଦିଅ’ ବୋଲି କହିଲେ, ନ ‘ଦିଅନାହିଁ’ ବୋଲି। ଏହା ଦେଖି ଗୋପମାନେ ନିରାଶ ହୋଇ, ସେଇ ଘଟଣା କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ ଯାଇ କହିଲେ। ଏହି ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ନାୟକ ଭଗବାନ ହସିଲେ ଓ ଗୋପମାନେଙ୍କୁ ଜଗତ ଚାଳି ହେବା ଉପାୟ ଦେଖାଇ କହିଲେ, “ତମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କର ଗୃହ ପାଖକୁ ଯାଅ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ୟାମାନେ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ମୋତେ ଭଲପାଆନ୍ତି, ମୋ ମନନ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆହାର ଦେବେ।” ତେଣୁ ଗୋପମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାର୍ୟାମାନେଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାର୍ୟାମାନେ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ଭାବରେ ବସିଛନ୍ତି। ଗୋପମାନେ ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କ୍ରମେ କହିଲେ, “ମାନ୍ୟନୀୟେ! ଆମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ, ଏଠାରୁ ଦୂରେ ନୁହେଁ, ଗାଁ ଚରାଉଛୁ। ତିନିଏ ଗୋପମାନେ, ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ଆମ ସହିତ ଅଛନ୍ତି। ସେ ଏଠିକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଭୋକା ଓ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ। ଦୟାକରି ଆମକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ।” ଏହି ଶୁଣି, ଅଚ୍ୟୁତ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ତାଙ୍କ ଲୀଳା କଥାରେ ମନ ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଯାଇଲେ। ସମସ୍ତେ ଚାରି ପ୍ରକାର ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଭରି, ପ୍ରେମରେ ଅତି ଦ୍ରୁତ ଚାଲି ଗଲେ—ଯେପରି ନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଧାଉଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଭାଇ, ପରିବାର ଓ ପୁଅମାନେ ବାଧା ଦେଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ମନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚଳ ରହିଲା। ଗୁରୁଜନଙ୍କ ଦେଇଥିବା ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ, ସେମାନେ ଯାଇପାରିଲେ। ଯମୁନା ତୀରର ଏକ ନବପଲ୍ଲବିତ ଅଶୋକ ଗଛର ଛାୟାରେ, ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ବନମାଳା, ମୟୂରପିଛା ସାଜିଥିବା, ନୃତ୍ୟକାର ଭାବରେ ଶୋଭିତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, କାନ୍ଧରେ ପଦ୍ମ ଓ କାନରେ କମଳ ଫୁଲ, ଚେହେରାରେ ହସ ଫୁଟିଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ। ତାଙ୍କର ଆଗମନ ଦେଖି, ଯେଉଁ ମହିଳାମାନେ ସଦା ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ସେମାନେ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମନରେ ତାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କଲେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅନ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ଧାରଣ କଲେ, ଓ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ। ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଆଶା ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ। ଭଗବାନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜାଣି, ହସି କହିଲେ, “ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳିନୀମାନେ, ଆସନ୍ତୁ, ବସନ୍ତୁ। ମୁଁ ଆପଣମାନେ ପାଇଁ କ’ଣ କରିପାରିବି? ଆପଣମାନେ ମୋତେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି—ଏହା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଚାହନ୍ତି, ସେମାନେ ନିର୍ମୋହ ଭାବରେ ମୋ ପ୍ରତି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି। ଜୀବନ, ବୁଦ୍ଧି, ମନ, ଆତ୍ମା, ପତ୍ନୀ, ସନ୍ତାନ, ଧନ—ସମସ୍ତ ମୋ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରିୟ ହୁଏ; ତେଣୁ ମୁଁ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଏ ପ୍ରିୟ ହୋଇପାରିବ? ଏବେ ଆପଣମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତୁ, ସେମାନେ ଆପଣମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବେ।” ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାର୍ୟାମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏପରି କଠୋର କଥା କହନ୍ତୁ ନାହିଁ, ପ୍ରଭୁ! ଆମେ ନିଜ ପରିବାର ତ୍ୟାଗ କରି, ଚାହୁଁଛୁ ଯେ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣ ଧୂଳି ମାଥାରେ ଧରିବାକୁ। ଏବେ ଆମକୁ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, କୃପାକରି ଆମକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅନ୍ତୁ।” ଭଗବାନ କୁହିଲେ, “ଆପଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ବାପା, ଭାଇ, ପୁଅ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ଦୁଃଖିତ ହେବେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଦେବତା ଓ ପ୍ରାଣୀ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ମାନ୍ୟ କରିବେ, କାରଣ ଆପଣମାନେ ଏବେ ମୋ ସଂଯୋଗରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଜଗତରେ ଦେହ ଭିତରେ ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେ ମୋତେ ଭାବନ୍ତି; ମନ ମୋପରି ନିଶ୍ଚଳ କରିଲେ, ଶୀଘ୍ରେ ଆମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାର୍ୟାମାନେ ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀମାନେ ଏବେ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି, ନିଜ ଭାର୍ୟାମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ମହିଳା, ଯିଏ ସ୍ୱାମୀ ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମନରେ ଅଙ୍ଗୀକାର କରି, ଦେହ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏଠାରେ ଭଗବାନ ଗୋବିନ୍ଦ, ସେଇ ଆନିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଚାରିପ୍ରକାର ଭୋଗରେ ଗୋପମାନେଙ୍କୁ ଖୁଆଇଲେ, ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ କଲେ। ଏପରିଭାବେ ମାନବ ଭେଷ ଧରି, ସେ ତାଙ୍କ ରୂପ, ମଧୁର କଥା ଓ କ୍ରୀଡା ଦ୍ୱାରା ଗୋମାନେ, ଗୋପ, ଓ ଗୋପୀମାନେଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ୟାମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କୁ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରାର୍ଥନା ମନେପକାଇ, ମାନବ ଭାବରେ ଥିବା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିଥିବାରେ ଅନୁତାପ କଲେ। ତାଙ୍କର ଭାର୍ୟାମାନେଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଭକ୍ତି ଦେଖି, ନିଜେ ଏପରି ଭକ୍ତି ନଥିବାରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଆମର ଜନ୍ମ, ବେଦ ଜ୍ଞାନ, ବ୍ରତ, ବିଦ୍ୟା, କୁଳ, ଅନୁଷ୍ଠାନ—ଏସବୁ ଅର୍ଥହୀନ, ଯଦି ଆମେ ସେଇ ଅପରିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲୁ ନାହିଁ। ଭଗବାନଙ୍କ ମାୟା ଯୋଗୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ କରିଦିଏ; ଆମେ ମାନବ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଶିକ୍ଷକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ନେଇ ଅବିଜ୍ଞାନ୍ତି।” “ଦେଖ, ଏହି ମହିଳାମାନେ କିପରି ନିଶ୍ଚଳ ଭକ୍ତି ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ଘର ନାମକ ମୃତ୍ୟୁ ପାଶ କଟିଦେଲେ। ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜତ୍ୱ ନଥିଲେ, ଗୁରୁକୁଳ ଶିକ୍ଷା, ତପ, ଆତ୍ମଚିନ୍ତନ, ଶୁଚିତା, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନଥିଲା, ତଥାପି ଏପରି ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଆମେ ତ ଏସବୁ ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଶ୍ଚଳ ଭକ୍ତି ଆଣିପାରିଲୁ ନାହିଁ। ଘର ଚିନ୍ତାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଆମେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଭୁଲିଗଲୁ, କିନ୍ତୁ ଗୋପୀମାନେ ଆମକୁ ଧର୍ମ ମାର୍ଗ ଜଣେଇଦେଲେ।” “ଏହି ଭଗବାନ ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ତାଙ୍କ ଆଞ୍ଚଳ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ତଳେ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମୋକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦାନ ଚାହିଁବା ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ—ଏହା ସେମାନଙ୍କ ଲୀଳା ମାତ୍ର। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ ପାଇଁ ସମସ୍ତକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ମୋକ୍ଷ ଅନୁରୋଧ ଲୋକଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବା ଉପାୟ ମାତ୍ର।