ଏକ ଦିନ ଗୋପାଳମଣ୍ଡଳୀ ଅତି ଭୋକା ହୋଇଯାଇଥିଲେ । ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଓ ଦୁଷ୍ଟଦଳନୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଆମେ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ, ଦୟାକରି ଏହାର ନିବାରଣ କରନ୍ତୁ।” ଏହିପରି ଅନୁରୋଧ ସୁନି, ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ଦୟାଭାବରେ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଲେ— “ତୁମେ ମାନେ ଯାଉ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଙ୍ଗିରସ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି, ସେଠି ମୋ ଓ ରାମଙ୍କ ନାମ କହି, ପକା ଭାତ ଚାହିଁବାକୁ କହ।” ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଗୋପାଳମଣ୍ଡଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ସେଠି ଗଲେ । ହାତ ଜୋଡି, ମାଥା ଛୁଆଇ, ସେମାନେ ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, “ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଆମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ, ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ । ଆପଣମାନେ ଯଦି ଆମାନେ ଉପରେ ଦୟା କରନ୍ତି, ତେବେ ଭୋକା କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ପକା ଭାତ ଦିଅନ୍ତୁ ।” “ଏହି ଯଜ୍ଞରେ, ପଶୁସଂସ୍କାର ବା ସୌତ୍ରାମଣୀ ବ୍ୟତୀତ, ଦିକ୍ଷିତ ମଧ୍ୟ ଖାଇପାରନ୍ତି, ଭୋଜନ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ ।” ତଥାପି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଅନେକ କାମନା, ଆଚାର, ଆତ୍ମଗର୍ବ ଓ ବାଳିଶ ମନୋଭାବରେ, ଏହାକୁ ଅନୁସ୍ଥାନ କଲେ ନାହିଁ । ସେମାନେ ଯେଉଁ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ଦେବତା, ମନ୍ତ୍ର, ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଏବଂ ଧର୍ମ ବିଦ୍ୟମାନ, ସେଇ ପରମ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ମାନବ ଭାବି ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ । ସେମାନେ ନ ‘ଦିଅ’ କହିଲେ, ନ ‘ନ ଦିଅ’ କହିଲେ । ନିରାଶ ହୋଇ, ଗୋପାଳମଣ୍ଡଳୀ ଫେରି ଯାଇ କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା କହିଦେଲେ । ଏହା ଶୁଣି, ଯଗତ୍ସ୍ୱାମୀ କୃଷ୍ଣ ହସିଲେ ଓ ଗୋପାଳମଣ୍ଡଳୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏବେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ପାଖକୁ ଯାଅ, ସଂକର୍ଷଣ ଓ ମୋ ସହିତ ଆସିଛି ବୋଲି କହ । ସେମାନେ ମନ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ ଭଲପାଆନ୍ତି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବେ ।” ଗୋପାଳମଣ୍ଡଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କ ଘରେ ଯାଇ, ସେମାନେ ଉପବିଷ୍ଟ ଓ ଶୁଭ୍ର ଭୂଷିତ ଦେଖି, ନମସ୍କାର କରି, କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ, ଦୟାକରି ଶୁଣନ୍ତୁ । ଆମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଗୋଚାରଣ କରୁଛୁ । ସେ ଏଠାରୁ ଦୂରେ ନୁହଁନ୍ତି, ଭୋକା ଓ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ଆସିଛନ୍ତି । ଦୟାକରି ତାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ ।” ଅଚ୍ୟୁତ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆତୁର ଓ ଚିତ୍ତରେ ତାଙ୍କ କଥାରେ ଲଗ୍ନ, ସମସ୍ତ ନାରୀ ଉତ୍ସାହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ । ସେମାନେ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ପାତ୍ରେ ନେଇ, ନଦୀମାନେ ଯେପରି ଶାଗରକୁ ଦୌଡ଼ନ୍ତି, ସେପରି ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦିଗରେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ । ପତି, ଭାଇ, ପରିବାର, ପୁଅ ଆଦି ନିଷେଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୀର୍ଘଦିନ ଶୁଣିଥିବା ଶିକ୍ଷା ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉତ୍ତମ କୀର୍ତ୍ତିରେ ମନ ଲଗାଇ, ସେମାନେ ଜାଇଥିଲେ । ତାଳ ଏବଂ ତରୁଣ ଅଶୋକ ଚେତିଏ ଶୋଭିତ ଯମୁନା କୁଞ୍ଜରେ, ସେମାନେ ଗୋପାଳମଣ୍ଡଳୀ ଓ ବଡ଼ଭାଇ ସଂକର୍ଷଣସହିତ ବିହାର କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—ମେଘ ମାଳା ଭଳି କଳା ଶରୀର, ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ର, ଅରଣ୍ୟମାଳା, ମୟୂରପଙ୍ଖ ଶୋଭିତ, ନୃତ୍ୟକାର ଭଳି ଭୂଷା, ଦେହ ଉପରେ ଏକ ଲୋଟସ୍, ହସ୍ତରେ ଏକ ଲୋଟସ୍ ଘୁରାଉଥିବା, କାନରେ କୁମୁଦ, ଚେହେରାରେ ଅଲିଉଡ଼ି ଚୂଡ଼ା, ହସ୍ୟମୁଖ ମନୋହର ମୁକୁରା । ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବାରେ ଯେଉଁମାନେ ଦେଖିଲେ, ଶ୍ରବଣରେ ଆନନ୍ଦ ଲାଗିଲା, ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟରେ ଲମ୍ବା ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ ଦୁଃଖକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ । ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଆଶା ଛାଡ଼ି, ନିଜ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ । ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ରଷ୍ଟା, କୃଷ୍ଣ ସ୍ମିତ ମୁଖରେ କହିଲେ, “ହେ ଶୁଭଭାଗ୍ୟବତୀମାନେ, ଆସ, ବସ । କଣ କରିପାରିବି? ତୁମେ ଆମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛ । ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ମୋହ ଓ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭକ୍ତି ଦେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୋତେ ଭଜନ୍ତି । ଜୀବନ, ବୁଦ୍ଧି, ମନ, ଆତ୍ମା, ପତ୍ନୀ, ପୁଅ, ଧନ—ସମସ୍ତ ମୋ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ପ୍ରିୟ ହୁଏ; ତେଣୁ ମୋ ଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରିୟ କିଏ ଅଛି? ଏବେ ତୁମେ ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ଯାଅ, ତୁମ ପତିମାନେ ତୁମ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବେ ।” ନାରୀମାନେ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏପରି କଠୋର କଥା କହନ୍ତୁ ନାହିଁ । ଆମେ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ ଛାଡ଼ି, ତୁମର ଚରଣରେ ତୁଳସୀ ଧୁଳି ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିବାକୁ ଆସିଛୁ । ଏବେ ଆମ ପତି, ପିତା, ପୁଅ, ଭାଇ, ବନ୍ଧୁ—କେହି ଆମକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ । ତେଣୁ, ଏଇ ଚରଣରେ ପଡ଼ିଥିବା ଆମ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶରଣ ନାହିଁ—ଦୟାକରି ଆଶ୍ରୟ ଦିଅ ।” ଭଗବାନ କହିଲେ, “ତୁମର ପତି, ପିତା, ଭାଇ, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କ୍ରୋଧ କରିନପାରନ୍ତୁ । ସେମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଦେବତା, ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ମାନ୍ୟ କରିବେ, କାରଣ ତୁମେ ଏବେ ମୋ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ପାଇଛ । ଏହି ଜଗତରେ ଶରୀରର ସାମୀପ୍ୟ ପ୍ରେମ ପାଇଁ ନୁହଁ; ତୁମେ ମନ ମୋତେ ଲଗାଇଲେ, ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବ ।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ, ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ଫେରିଗଲେ । ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ପତିମାନେ ଏବେ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି, ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ । ଏଠି ଏକ ନାରୀ, ପତି ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲେ, ହୃଦୟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ । ପରେ, ଗୋବିନ୍ଦ ସେହି ଖାଦ୍ୟ ଚାରିପ୍ରକାରରେ ଗୋପାଳମଣ୍ଡଳୀକୁ ଖୁଆଇଲେ ଓ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ । ଏପରି ଭାବରେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ରୂପ, ମଧୁର କଥା ଓ କୌତୁକ ଦ୍ୱାରା ଗୋଧନ, ଗୋପାଳ ଓ ଗୋପୀମାନେଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଲେ । ଏପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତି ଦେଖି, ନିଜେ ଏପରି ଭକ୍ତି ନଥିବାରେ ଅନୁତାପ କଲେ । ସେମାନେ କହିଲେ, “ଆମର ଜନ୍ମ, ବେଦଜ୍ଞାନ, ବ୍ରତ, ଶ୍ରୁତି, ବଂଶ, ଯଜ୍ଞଦକ୍ଷତା—ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ, ଯଦି ଆମେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ ପ୍ରଭୁଠାରୁ ବିମୁଖ ହୁଏଁ । ନିଶ୍ଚିତ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ମହାଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ; ଆମେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଅଧ୍ୟାପକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ମଙ୍ଗଳ କଥାରେ ଅଜ୍ଞାନ ରହିଗଲୁ ।