ଭଗବାନଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳିତ କରି ଏହି ଗଢ଼ିତ କଥା ଶୁଣ, ରାଜନ୍ୟ! ଦୂର୍ବଳ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ ନିଜ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିବାକୁ ଅସହ୍ୟ ବୋଧ କରେ । ପ୍ରକୃତିର ଶକ୍ତି ଏତେ ଅଧିକ, ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିନାହାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଭଗବାନଙ୍କର ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ଧ, ଶାନ୍ତ ଓ ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମରେ ଶରଣାଗତ, ସେମାନେ ଏହି ଅପରାଧକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି । ବୃହସ୍ପତି ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱର ଉପଦେଶରେ, ହରି ସ୍ୱ-ସ୍ୱରୂପ ଜ୍ଞାନରେ, ଗାଁ, ଗୁରୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି, ବିଷ୍ବକ୍ଷେଣଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି । ଏହି ଭଗବାନଙ୍କର କୀର୍ତି ଓ ଗୀତ ତିନି ଲୋକରେ ମାନବମାନେ ନାରୀମାନଙ୍କ କାନରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଯେପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି । ଯଜ୍ଞ ପତ୍ନୀମାନେ ଭୋଜନ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପତିଙ୍କ ଉପରେ ଅନୁଗ୍ରହ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି । ଗୋପମାନେ କହିଲେ, "ହେ ରାମ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ନାଶକ, ଏହି ଭୋକ ଆମକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁବ୍ଧ କରୁଛି; ଆପଣ ଏହାର ସମାଧାନ କରିବା ଉଚିତ ।" ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ, "ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦେବକୀନନ୍ଦନ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଦୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ— 'ତୁମେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ, ସେମାନେ ଅଙ୍ଗିରସ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଗି ଆଶା କରୁଛନ୍ତି । ତୁମେ ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଅ, ଏବଂ ଆମର ନାମ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ଚାଲିଆସିଥିବା ପକା ଭାତ ଚାହିଁ ।' ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଗୋପମାନେ ହାତ ଜୋଡ଼ି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଠାରେ ଯାଇ, ଶୀର୍ଷ ନମାଇ, ନମ୍ରତା ସହ କହିଲେ— 'ହେ ଧର୍ମବିଦ୍ୟମାନେ, ଆମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ପାଳନ କରୁଥିବା ଗୋପ; ବଳରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ; ଆମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ । କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ, ଗୋପମାନଙ୍କ ସହ ଏଠାରେ ଗୋଉଛନ୍ତି, ଭୋକା ଓ ତୁମଠାରୁ ଭୋଜନ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ଯଦି ବିଶ୍ୱାସ ଅଛି, ତେବେ ତୁମେ ପକା ଭାତ ଦିଅ ।' ସେମାନେ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବହୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅହଂକାରରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ; ଏହି ଆଗ୍ରହ ଶୁଣିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଗମ୍ଭୀର ଭାବ ହେଲେ ନାହିଁ । ସେମାନେ ଭାବିଲେ— 'ଯଜ୍ଞର ସମୟ, ସ୍ଥାନ, ଦ୍ରବ୍ୟ, ମନ୍ତ୍ର, କ୍ରମ, ଋତ୍ୱିକ୍, ଅଗ୍ନି, ଦେବ, ଯଜ୍ଞୀ, ଧର୍ମ—ଏ ସବୁ ତ ଭଗବାନଙ୍କ ଅଂଶ ।' କିନ୍ତୁ ଅବିବେକ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ମାନବ ଭାବି ପରିଚୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ । ସେମାନେ ନ ଦେଲେ, ନ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ; ଗୋପମାନେ ନିରାଶ ହୋଇ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା କହିଲେ । ଭଗବାନ ହସିଲେ, ଏବଂ ଲୋକସାଧାରଣ ପଦ୍ଧତି ଦେଖାଇ, କହିଲେ— 'ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କଠାରେ ଯାଅ, ଏବଂ ବଳରାମ ଓ ମୋ ସହ ଆସିଛୁ ବୋଲି କହ। ସେମାନେ ମୋ ଉପରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ପ୍ରେମ ରଖିଛନ୍ତି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭୋଜନ ଦେବେ ।' ଗୋପମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ, ସେମାନେ ଅଳଙ୍କୃତ ଓ ଶୋଭିତ ହୋଇ ବସିଥିଲେ । ଗୋପମାନେ ନମସ୍କାର କରି, ନମ୍ରତା ସହ କହିଲେ— 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣପତ୍ନୀମାନେ, ଆମ କଥା ଶୁଣ; ଆମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏଠାରେ ଗୋଉଛୁ । ସେ ଗୋପମାନେ ଓ ବଳରାମ ସହ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଆସିଛନ୍ତି; ଭୋକା ଓ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ଅଛନ୍ତି, ଦୟାକରି ଭୋଜନ ଦିଅ ।' ଅଚ୍ୟୁତ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଲିନ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଅତି ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ । ସେମାନେ ଚାରି ପ୍ରକାର ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଭାରି ଭାରି ପାତ୍ରରେ ନେଇ, ନଦୀ ଯେପରି ସାଗରକୁ ଧାଉଛି, ସେପରି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ । ସ୍ୱାମୀ, ଭାଇ, ପରିଜନ, ପୁଅ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ବାଧା ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ; ଖୁସି ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ । ଯମୁନା ତୀରର ଏକ ଅଶୋକ ମାଳିକାରେ, ଗୋପମାନେ ଓ ବଳରାମ ସହିତ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ସୁବର୍ଣ୍ଣବସ୍ତ୍ର, ବନମାଳା, ମୟୂରପିଛ, ନୃତ୍ୟ ଶୈଳୀ ଭୂଷଣ, କନ୍ଧରେ ପଦ୍ମ, ହାତରେ ପଦ୍ମ ଘୁଞ୍ଚାଇ, କାନରେ କମଳ, ଗାଲରେ କେଶ ଲହରୀ, ମୁହଁରେ ମଧୁର ହାସ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ମୁଗ୍ଧ ହେଲେ । ସେମାନେ ଚିତ୍ତରେ ଯେଉଁ ଭଗବାନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଶୁଣି ଦିନ ଗୁଜାଇଥିଲେ, ନୟନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଧାରଣ କରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଲାଗି ଅନ୍ତଃସ୍ନେହରେ ଲିନ ହେଲେ; ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯେପରି ଦୁଃଖ ପରିତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେପରି ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଲା । ସମସ୍ତ ଆଶା ଛାଡ଼ି, ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିବା ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣପତ୍ନୀମାନେ ଦେଖି, ସର୍ବଜ୍ଞ ଭଗବାନ ହସିକି କହିଲେ— 'ଅତି ଭାଗ୍ୟବତୀମାନେ, ଆସନ୍ତୁ, ବସନ୍ତୁ । ଆମ ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଓ ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରେମ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଚାହନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ନିବିଡ଼ ଭାବରେ ସେବନ କରନ୍ତି । ଜୀବନ, ବୁଦ୍ଧି, ମନ, ଆତ୍ମା, ପତି, ପୁଅ, ଧନ—ସବୁ ମୋ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ପ୍ରିୟ ହୁଏ; ତେଣୁ କିଏ ସତ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରିୟ ହେବେ?' 'ଏବେ ତୁମେ ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ଯାଅ; ତୁମ ପତିମାନେ ତୁମ ସହଯୋଗରେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବେ ।' ବ୍ରାହ୍ମଣପତ୍ନୀମାନେ କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ! ଏପରି କଠୋର କଥା ନ କହନ୍ତୁ । ଆମେ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟକୁ ଛାଡ଼ି ତୁମର ଚରଣର ତୁଳସୀଧୂଳି ମାଗିବାକୁ ଆସିଛୁ । ଏବେ କେବଳ ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆମ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶରଣ ନାହିଁ ।' ଭଗବାନ କହିଲେ, 'ତୁମ ପତି, ପିତା, ଭାଇ, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହାନ୍ତୁ; ତୁମେ ଏଠାରେ ଯୋଗ ହୋଇଛ । ଏହି ସଂସାରରେ ଦେହିମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମନ ମୋ ପ୍ରତି ନିଶ୍ଚଳ କରିଲେ, ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ ।' ଶୁକଦେବ କହିଲେ, 'ଏପରି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣପତ୍ନୀମାନେ ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ଫେରିଲେ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପତିମାନେ ଏବେ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି, ସ୍ୱପତ୍ନୀ ସହ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ । ଏଠାରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣପତ୍ନୀ, ସ୍ୱାମୀ ଦ୍ୱାରା ବାଧା ଦିଆଯାଇ, ଚିତ୍ତରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି, ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ ।' ଭଗବାନ ଗୋବିନ୍ଦ, ସେହି ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ଚାରି ପ୍ରକାରେ ଗୋପମାନେ ଓ ସ୍ୱୟଂ ଭୋଜନ କଲେ ।