ଦଶାର୍ହବଂଶୀ ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ଯେପରି ମନର କଳ୍ପନାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭୂତ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ଅସତ୍ୟ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଅସତ୍ୟ, ସେପରି ଏହି ସଂସାର ଆତ୍ମା ପାଇଁ ମିଥ୍ୟା। ଯଦିଓ ବାସ୍ତବରେ ବିଷୟ ନାହିଁ, ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ର ଚାଲିଥାଏ; ଯେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟରେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ଜାଗ୍ରତ ଓ ସ୍ୱପ୍ନ ଦୁଇଏ ଅବସ୍ଥାରେ ଦୁଃଖକୁ ଅନୁଭବ କରେ। ତେଣୁ, ଉଦ୍ଧବ, ଏହି ଅସ୍ଥିର ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ସହ ବିଷୟ ଭୋଗ ରେ ଆସକ୍ତ ହେଉନାହାଁ। ଆତ୍ମାର ଅସତ୍ୟ ଅଭିମାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭ୍ରମକୁ ଦେଖ, ଏହି ମାୟାର ଭୁଲକୁ ଚିହ୍ନ। ଯଦି ତୁମକୁ କିଏ ତ୍ୟାଗ କରେ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଅପମାନ କରେ, ଉପହାସ କରେ, ଇର୍ଷ୍ୟା କରେ, ମାଡ଼ ମାରେ, ବାନ୍ଧି ଦିଏ କିମ୍ବା ଜୀବିକା ହରଣ କରେ, ଅଶିକ୍ଷିତମାନେ ଥୁ, ପେଶାବ କରି ଅପମାନ କରନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଅସ୍ଥିର କରନ୍ତି—ତଥାପି ଯେ ମଙ୍ଗଳ ଚାହେ, ସେ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନିଜେ ଆପଣକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ଉଚିତ। ଉଦ୍ଧବ କହିଲେ, “ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ଏହି କଥାକୁ କିପରି ବୁଝିବି? ଦୟାକରି ଆମକୁ କହ। ଏପରି ଅସହ୍ୟ ଅପମାନକୁ ଆତ୍ମା ଉପରେ ସହିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ଏହି ପ୍ରକୃତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। କିନ୍ତୁ, ତୁମର ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ, ଶାନ୍ତ ଓ ଚରଣାଶ୍ରୟୀ ଭକ୍ତମାନେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାର ପାଇଁ ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ବୃହସ୍ପତି ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ଅର୍ଥାତ୍ ହରି ନିଜେ ଆତ୍ମସ୍ଥିତିରେ ଗୋମାତା, ଗୁରୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେବା କରି ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ୱକ୍ସେନଙ୍କ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ତିନି ଲୋକର ମାନବମାନେ ସ୍ତୁତି ଓ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ନାରୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରବଣ ରସ୍ତାରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଧର୍ମଶୀଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଚେତନା ବିକାଶ କରନ୍ତି। ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ମାନଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ସେବେ, ଗୋପମାନେ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ନାଶକ, ଆମେ ଭୟଙ୍କର ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ; ଦୟାକରି ଏହାକୁ ଦୂର କରିବା ଉଚିତ।” ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ, ଏପରି ଉପରେ ଗୋପମାନେ କଥା କହିଲେ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ଭକ୍ତା, ଯଜ୍ମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ କୃପା କରି କହିଲେ, “ତୁମେ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଙ୍ଗିରସ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯାଇ ଆମର ନାମ ଓ ରାମଙ୍କ ନାମ କହି, ରାନ୍ଧା ଭାତ ମାଗି ଆଣ। ତୁମେ ଯାଇ, ହାତ ଜୋଡ଼ି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଯଥାନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଭାବେ ମାଗ। ଅମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆସିଛୁ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଏଠାରେ, ଆମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଧର୍ମର ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନୀମାନେ, ରାମ ଓ ଅଚ୍ୟୁତ ଏଠାରେ ଗୋ ଚରାଉଛନ୍ତି, ତେଁ ଭୋକା ଓ ଖାଦ୍ୟ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ଯଦି ଆପଣମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରନ୍ତି, ତେବେ ଦୟାକରି ରାନ୍ଧା ଭାତ ଦିଅ। ଏଠି ବଳି, ପଶୁମେଧା କିମ୍ବା ସୌତ୍ରାମଣୀ ଶୁଦ୍ଧି ବ୍ୟତୀତ, ଦିକ୍ଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ।” କିନ୍ତୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କର ଛୋଟ ଇଚ୍ଛା, ଅନେକ କ୍ରିୟା ଓ ଅହଂକାରରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାରୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ଅଗ୍ରହ୍ୟ କଲେ। ସେମାନେ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ ଯେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ସମୟ, ସାମଗ୍ରୀ, ମନ୍ତ୍ର, ଆଚାର, ଆଚାର୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ଦେବତା, ଯଜ୍ମାନ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମ—ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଅଂଶ। ସେମାନେ ଏହି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମ, ଅଧୋକ୍ଷଜ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାନବ ଭାବି ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ‘ଦିଅ’ ବା ‘ଦିଅନାହିଁ’ ମଧ୍ୟ କହିଲେ ନାହିଁ। ଗୋପମାନେ ନିରାଶ ହୋଇ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ। ଏହା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର କୃଷ୍ଣ ହସିଲେ ଓ ଗୋପମାନେକୁ କହିଲେ, “ଏବେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଯାଇ ଆମ ଆସିବା ବିଷୟ କୁହ; ସେମାନେ ମୋତେ ମନରେ ଭଲପାଆନ୍ତି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଖାଦ୍ୟ ଦେବେ।” ଗୋପମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ, ସେମାନେ ଅଳଙ୍କୃତ ଓ ବସିଥିବା ଦେଖି ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ମାନ୍ୟନୀୟେ, ଦୟାକରି ଶୁଣନ୍ତୁ, ଆମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାରେ ଗୋ ଚରାଉଛୁ। ସେ ରାମ ସହ ଦୀର୍ଘ ପଥ ଚାଲି ଆସିଛନ୍ତି, ଭୋକା ଓ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ଅଛନ୍ତି, ଦୟାକରି ତାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମନ ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ଚାରି ପ୍ରକାର ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ନଦୀ ଯେପରି ସାଗରକୁ ଦୌଡ଼େ, ସେପରି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପତି, ଭ୍ରାତା, ବାନ୍ଧବ, ପୁଅମାନେ ରୋକିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ମନକୁ ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣରେ ଏକାଗ୍ର କରି ଶାସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ଆଶ୍ରୟ କରି ଗଲେ। ଯମୁନା ତୀର ନୂତନ ଅଶୋକ ମଞ୍ଜରୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ବନରେ ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବଳରାମ ଓ ଗୋପମାନେ ସହିତ ଦେଖିଲେ। ସେ କଳାମେଘ ନିବିଡ଼, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ମାଳା ଓ ମୟୂରପଙ୍ଖି ଶୋଭିତ, ନୃତ୍ୟକାର ଭାବରେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ, ଏକ ହାତରେ ପଦ୍ମ ଘୁରାଉଛନ୍ତି, କାନରେ କମଳ ରହିଛି, ଚେହେରା ମୁସ୍କାନେ ଖିଳିଉଠିଛି। ସେମାନଙ୍କ ମନ, ଯେଉଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ, ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତରେ ଧାରଣ କରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଗୁହ୍ୟ ଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଆପଣ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଶୋକ ତ୍ୟାଗ କରିଲେ। ସମସ୍ତ ଆଶା ଛାଡ଼ି, ନିଜ ଆତ୍ମାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଏସିଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଦେଖିବାର ଶକ୍ତି ଥିବା କୃଷ୍ଣ ହସି ମୁହଁରେ କହିଲେ, “ସ୍ୱାଗତ, ଭାଗ୍ୟଶାଳିମାନେ! ଆସ, ବସ; ମୁଁ କ’ଣ କରିପାରିବି? ତୁମେ ଆସିଛ, ଏହି ଚିନ୍ତା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ମଙ୍ଗଳ ଚାହନ୍ତି, ସେମାନେ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ମୋତେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି। ପ୍ରାଣ, ବୁଦ୍ଧି, ମନ, ଆତ୍ମା, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ସନ୍ତାନ, ଧନ—ସମସ୍ତେ ମୋ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି; ତେଣୁ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଏ ପ୍ରିୟ ହେବାର ଯୋଗ୍ୟ? ଏବେ, ଦ୍ୱିଜପତ୍ନୀମାନେ, ତୁମେ ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ଯାଅ; ତୁମର ସ୍ୱାମୀମାନେ ତୁମେ ଯୋଗ ଦେଲେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବେ।” ସେମାନେ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଏପରି କଠୋର କଥା କହନ୍ତୁନାହିଁ!