ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ନିଜ ଜ୍ଞାନର ଗଭୀରତା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଯେପରି ଜଳ ବହିଲେ ଗଛ ଚଳିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, କିମ୍ବା ଆଖି ଘୁରାଇଲେ ପୃଥିବୀ ଘୁରୁଛି ବୋଲି ଲାଗେ, ସେପରି ଆମର ଅନୁଭୂତି ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଏ। ମନସ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର କଳ୍ପନା କଲେ ଯେପରି ତାହା ଅସତ୍ୟ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯେପରି ଦୃଶ୍ୟ ଅସତ୍ୟ, ସେପରି ଏହି ସଂସାର ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଅସତ୍ୟ। ଯଦିଓ ବସ୍ତୁ ନାହିଁ, ତଥାପି ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଜାଗ୍ରତ ଦୁଇଁଥିରେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼େ। ଏହିଠାରୁ, ଉଦ୍ଧବ, ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଲିନ ହେଉନାହାଁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନିଶ୍ଚିତ—ଏହି ଭ୍ରମର ମୂଳ ଧାରଣାକୁ ଚିହ୍ନଟ କର; ଏହି ମାୟା ଭୁଲକୁ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର। ଏହି ସଂସାରରେ ଯଦି କାହାରି ଦ୍ୱାରା ଅପମାନ, ନିନ୍ଦା, ଉପହାସ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ମାର, ବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ଜୀବିକା ହରାଇବା ଘଟେ, ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ଥୁ, ପେଶାବ କରନ୍ତି, ନିଜ ଦେହ କେତେ ପ୍ରକାରେ ଅସ୍ଥିର କରନ୍ତି—ତଥାପି ଯିଏ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଚାହେ, ସେ ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରେ ଉଦ୍ଧବ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଭାଷାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଉପଦେଶକୁ କିପରି ବୁଝିପାରିବି? ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଏହି ପ୍ରକୃତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଶାନ୍ତ ଓ ତୁମ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। ବୃହସ୍ପତି ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱରେ, ହରି ନିଜକୁ ଚିହ୍ନି, ଗାଁ, ଗୁରୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି, ବିଷ୍ବକ୍ଷେଣଙ୍କ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ତିନି ଲୋକର ପୁରୁଷମାନେ ଗୀତ ଓ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ନାରୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଧର୍ମିକମାନେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ମନେ ରଖନ୍ତି। ଯଜ୍ଞରେ ଭୋଗ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।” ଏହି ସମୟରେ ଗୋପମାନେ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ହେ ମହାବଳୀ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଅସୁରଦଳନ, ଆମେ ଭୂକ୍ଷାରେ କ୍ଲାନ୍ତ। ଦୟାକରି ଆମ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଅ।” ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ, “ଏପରି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ଦେବକୀନନ୍ଦନ ପ୍ରଭୁ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ—‘ତୁମେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁମାନେ ଅଙ୍ଗିରସ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି। ତୁମେ ଯାଇ, ମୋ ନାମ ଓ ରାମଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ପାକା ଚାଉଳ ମାଗି ଆଣ।’ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ଗୋପମାନେ ହାତ ଜୋଡି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଶୀର୍ଷ ନମାଇ, ନମ୍ରତା ସହିତ କହିଲେ—‘ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମ ଆମକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି, ଆମେ ଏଠାରେ ଗୋଚରଣ କରୁଛୁ। ସେମାନେ ଭୂକ୍ଷାରେ ଅଛନ୍ତି, ଦୟାକରି ଯଦି ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାକା ଚାଉଳ ଦିଅନ୍ତୁ। ଯଦି ବଳି, ସୌତ୍ରାମଣୀ ଯଜ୍ଞ ଅନ୍ୟଥା ନୁହଁ, ତେବେ ଅପେକ୍ଷିତ ଯଜ୍ଞରେ ମଧ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇପାରିବେ।’ କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଅପେକ୍ଷା କରିଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ମନ ଛୋଟ ଇଚ୍ଛା, ଆତ୍ମ-ଅଭିମାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେମାନେ ବୁଝିଲେ ନାହିଁ ଯେ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ସମୟ, ସାମଗ୍ରୀ, ମନ୍ତ୍ର, ଆଚାର, ପୁରୋହିତ, ଅଗ୍ନି, ଦେବତା, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ଧର୍ମ—ସମସ୍ତ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଛି। ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମାନବ ଭାବି, ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟତାକୁ ଚିହ୍ନିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ନ ‘ଦିଅ’ କିମ୍ବା ‘ନ ଦିଅ’ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ଗୋପମାନେ ନିରାଶ ହୋଇ ଫେରି ଆସି, କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ସବୁ କଥା କହିଲେ। ପ୍ରଭୁ ଏହା ଶୁଣି, ମୁସ୍କୁରାଇ କହିଲେ, “ଏବେ ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ପାଖକୁ ଯାଅ; ସେମାନେ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ମନରେ ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଆନନ୍ଦରେ ଖାଦ୍ୟ ଦେବେ।” ଗୋପମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇ, ନମ୍ରତା ସହିତ ନମସ୍କାର କରି, କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣପତ୍ନୀମାନେ, ଦୟାକରି ଆମ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଆମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାରେ ଆସିଛୁ। ସେ ତାଙ୍କ ସହଚର ଓ ରାମ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଆସିଛନ୍ତି, ଭୂକ୍ଷାରେ ଅଛନ୍ତି; ଦୟାକରି ଖାଦ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅଚ୍ୟୁତ ଆସିଛନ୍ତି ଜାଣି, ସବୁ ବ୍ରାହ୍ମଣପତ୍ନୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇଯାଇଲେ। ସେମାନେ ସ୍ନିଗ୍ଧ ମନରେ ଚାରି ପ୍ରକାର ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ନେଇ, ନଦୀ ଯେପରି ସାଗରକୁ ଧାଏ, ସେପରି ଦୌଡ଼ି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଭାଇ, ପରିବାର, ପୁଅମାନେ ବାଧା ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ମନକୁ ପ୍ରଭୁରେ ଏକାଗ୍ର କରି, ଏହି ଦୀର୍ଘ ଶ୍ରବଣର ଶିକ୍ଷାରେ ଅବିଚଳ ରହି, ଚାଲିଯାଇଲେ। ଯମୁନା ତୀରର ନବପଲ୍ଲବିତ ଅଶୋକ ଉଦ୍ୟାନରେ ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଘନ ମେଘ ଭଳି କଳା, ସୁନା ଅମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ବନମାଳା, ମୟୂରପିଛ, ନୃତ୍ୟକାର ଭାବରେ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଏକ ହାଥରେ ପଦ୍ମ ଘୁଞ୍ଚାଉଥିବା, କାନରେ କମଳ, ଗାଲରେ ଚୁଲି, ମୁହଁରେ ମିଶ୍ର ହାସ୍ୟ। ତାଙ୍କ କାହାଣୀ ଶୁଣି ଯେଉଁ ହୃଦୟ ପ୍ରମୋଦିତ, ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁକୁ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନରେ ଧାରଣ କଲେ, ଏବଂ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ। ଏପରି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଆଶା ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିବା ବୁଝି, ପ୍ରଭୁ ହସି କହିଲେ, “ସ୍ବାଗତ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳିମାନେ! ବସନ୍ତୁ, ମୁଁ କ’ଣ କରିପାରିବି? ତୁମେ ଆମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛ, ଏହା ଯଥାଯୋଗ୍ୟ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଚାହନ୍ତି, ସେମାନେ ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ସେବା କରନ୍ତି। ଜୀବନ, ବୁଦ୍ଧି, ମନ, ଆତ୍ମା, ସ୍ତ୍ରୀ, ସନ୍ତାନ, ଧନ—ସମସ୍ତ ମୋ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ପ୍ରିୟ ହୁଏ; ତେଣୁ ମୋଠାରୁ ଅଲଗା କିଏ ପ୍ରିୟ ହେବ? ଏବେ ତୁମେ ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ଫେରିଯାଅ, ତୁମ ସ୍ୱାମୀମାନେ ତୁମ ସହଯୋଗରେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବେ।” ବ୍ରାହ୍ମଣପତ୍ନୀମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏପରି କଠୋର କଥା କହନ୍ତୁ ନାହିଁ! ତୁମ ଶାସ୍ତ୍ରବାଣୀକୁ ପୂରଣ କର।