ବିଶ୍ୱରେ କେଉଁଠି ଅମୃତ? କେଉଁଠି ଏହି ପବିତ୍ର କଥାମୃତ? କେଉଁଠି କାଚ, କେଉଁଠି ମହାମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ? ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ବ୍ରହ୍ମରାତ୍ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ହସି ଉପହାସ କରିଥିଲେ। ସେ ଦେଖିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିଶୂନ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କୁ ସେ କଥାମୃତ ଦେଇନଥିଲେ; ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର କଥା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ରାଜାଙ୍କର ମୋକ୍ଷ ଦେଖି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଇଗଲେ; ସତ୍ୟଲୋକରେ ତାଲା ନିଆଁ ଲାଗି ଅଜନ୍ମା ମୋକ୍ଷର ଉପାୟ ମାପିଲେ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ଅତି ସାଧାରଣ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ଗମ୍ଭୀର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହିକଥା ଜାଣି ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଭାଗବତକୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଅବତାର ଭାବରେ ମନେ କରିଥିଲେ, କାରଣ କଳିଯୁଗରେ କେବଳ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ପଢିଲେ ବା ଶୁଣିଲେ, ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ବୈକୁଣ୍ଠ ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଣାଯାଏ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ କରୁଣାମୟ ସନକ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଏହାକୁ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ଦିବ୍ୟ ଋଷି ନାରଦ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସପ୍ତାହିକ ଶ୍ରବଣ ପ୍ରଣାଳୀ କୁମାରମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥିଲେ। ଏଠିରେ ଶୌନକ ପଚାରିଲେ: ମୁକ୍ତ ଏବଂ ସର୍ବଦା ଚଳିତ ନାରଦ କିପରି ଏଠିରେ ଅନୁରାଗ ବା ସମ୍ପର୍କ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ? ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ମୁଁ ତୁମମାନେଂକୁ ସେଇ ଭକ୍ତିମୟ କଥା କହିବି, ଯାହା ଶୁକଦେବ ମୋତେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଶିଷ୍ୟ ବୋଲି ମାନି କହିଥିଲେ। ଏକଥା ଏପରି: ଏକଦା ବିଶାଳା ନଗରରେ ଚାରିଜଣ ପବିତ୍ର କୁମାର ସାଧୁମାନେ ସାଙ୍ଗ ହେବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା ନାରଦଙ୍କୁ। କୁମାରମାନେ ପଚାରିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାହିଁକି ତୁମ ମୁହଁ ଅବନମ୍ର, ମନ ଚିଂତିତ? କେଉଁଠି ଯାଉଛ, କେଉଁଠିରୁ ଆସିଛ? ତୁମେ ଏବେ ମନରେ ଶୂନ୍ୟତା ଅନୁଭବ କରୁଛ, ମନେ ହେଉଛି ତୁମ ଧନ ହରାଇଛ, ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି। ଏହି ଅନାସକ୍ତ ମହାନ ମନ୍ୟୁଷ ପାଇଁ ଏହା ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ—ଏହାର କାରଣ କହ। ନାରଦ କହିଲେ: ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରି ଘୁରି ଚିନ୍ତା କରିଲି ଏହା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁଷ୍କର, ପ୍ରୟାଗ, କାଶୀ, ଗୋଦାବରୀ ଦେଖିଲି। ହରିକ୍ଷେତ୍ର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଶ୍ରୀରଙ୍ଗ, ସେତୁବନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଘୁଞ୍ଚିଲି। କିନ୍ତୁ କେଉଁଠିମଧ୍ୟ ମନକୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇପାରିବା ସଂତୋଷ ମିଳିଲା ନାହିଁ; ବର୍ତ୍ତମାନ ପୃଥିବୀ କଳିର ପ୍ରଭାବରେ ଦୁଃଖିତ। ସତ୍ୟ, ତପସ୍ୟା, ପବିତ୍ରତା, ଦୟା, ଦାନ—ଏସବୁ ଅଦୃଶ୍ୟ। ଲୋକମାନେ କେବଳ ଜୀବିକା ପାଇଁ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଛନ୍ତି। ଲୋକମାନେ ମୁଢ଼, ଅବିବେକୀ, ଅଭାଗା ଓ ଦୁଃଖିତ। ଭଲ ଲୋକ କମ୍, ଅଧିକାଂଶ ଦ୍ୱେଧାଚାରୀ, ଏବଂ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଘର ଚଳାଉଛନ୍ତି। ଯୁବତୀମାନେ ଘର ଚଳାଉଛନ୍ତି, ଦେଉତା ଅଭାବରେ ଦାମାଦ୍ମାନେ ପରାମର୍ଶ ଦେଉଛନ୍ତି, ଝିଅମାନେ ଲୋଭରେ ବିକ୍ରି ହେଉଛନ୍ତି, ପତି-ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ। ଆଶ୍ରମ ଓ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଦେଶୀଆ ଦ୍ୱାରା ବିଘ୍ନିତ, ଅନେକ ଦେବଳୟ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଧ୍ୱଂସ କରିଛନ୍ତି। କୌଣସି ଯୋଗୀ, ସିଦ୍ଧ, ଜ୍ଞାନୀ ବା ନାୟିକ ନାହାନ୍ତି; କଳିର ଅଗ୍ନିରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜଳିଯାଇଛି। ଗ୍ରାମ ଚୋରମାନେ ଭରିଛନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶିବଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ, ନାରୀମାନେ ବିକୃତ ଚେତନାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏପରି କଳିଯୁଗର ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖି, ମୁଁ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚିଲି; ଶେଷରେ ଯମୁନା କୂଳକୁ ଆସିଲି, ଯେଉଁଠି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଲୀଳା ଘଟିଥିଲା। ସେଠାରେ ମୁଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲି—ଏଥିରେ ଏକ ଯୁବତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ମନେ ବସିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦୁଇଜଣ ବୃଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଓ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ସେ ଦଶଦିଗ୍ରେ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକକୁ ଖୋଜୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦେହ ଶତଶଃ ନାରୀମାନେ ପଙ୍କା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦୂରରୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଉତ୍ସୁକତାରେ ସେଠାକୁ ଗଲି; ମୋତେ ଦେଖି, ଯୁବତୀ ଉଠି ଅସ୍ଥିର ଭାବେ କହିଲେ: “ହେ ପବିତ୍ର ମୁନି, ଦୟାକରି ଏଠି ଅଳ୍ପ ସମୟ ରୁହ, ମୋ ଚିନ୍ତା ଦୂର କର। ତୁମ ଦର୍ଶନ ମାତ୍ରେ ଜଗତର ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ତୁମ ଉପଦେଶରେ ଦୁଃଖ ଦୂରିତ ହୁଏ; ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମ ଦର୍ଶନ ମିଳେ।” ନାରଦ ପଚାରିଲେ: “ତୁମେ କିଏ? ଏହି ଦୁଇଜଣ କିଏ, ଏହି କମଳନୟନା ନାରୀମାନେ କିଏ? ଏହି ଦୁଃଖର କାରଣ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କହ।” ଯୁବତୀ କହିଲେ: “ମୋ ନାମ ଭକ୍ତି, ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୋ ପୁଅ—ଏମାନେ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ, ବୟସର ଭାରରେ ଦୁଃଖିତ। ଏମାନେ ଗଙ୍ଗା ଆଦି ଦେବୀମାନେ ମୋ ସେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେବା କଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋର କଳ୍ୟାଣ ହେଲା ନାହିଁ। ଏବେ ମୁଁ ମୋର କଥା କହିବି, ହେ ତପସ୍ୟାଧିକ ମୁନି, ଶୁଣିଲେ ତୁମେ ଆନନ୍ଦିତ ହେବା। ମୋର ଜନ୍ମ ଦ୍ରାବିଡ ଦେଶରେ, ବଢ଼ିଲି କର୍ଣ୍ଣାଟକରେ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଗୁର୍ଜର ଦେଶରେ ବୟସ୍କ ହେଇଗଲି। ସେଠାରେ କଳିର ପ୍ରଭାବରେ ଅନ୍ୟମତୀମାନେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ ହେଲି; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଥିଲି। ପୁନଃ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଆସି, ମୁଁ ଯୁବତୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଧାରଣ କଲି। କିନ୍ତୁ ଏଠି ମୋ ଦୁଇ ପୁଅ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଶୟାନ; ଏଠାରୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି। ଏମାନେ ବୃଦ୍ଧ, ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁବ୍ଧ। ମୁଁ ଯୁବତୀ, ତଥାପି ମୋ ପୁଅ ଏତେ ବୟସ୍କ କାହିଁକି? ଆମେ ସଦା ସଙ୍ଗରେ ରହିଛୁ, ତଥାପି ଏପରି ବିପରୀତତା କିପରି ହେଲା? ସାଧାରଣତଃ ମାଆ ବୟସ୍କ ଓ ପୁଅ ଯୁବ ହୁଏ। ଏହି ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ମୋ ମନ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଯାଇଛି; ହେ ଯୋଗରତ୍ନ, ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ଏହିର କାରଣ କହ। ନାରଦ କହିଲେ: ହେ ନିର୍ମଳେ, ମୁଁ ଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଆତ୍ମାରେ ଅନୁଭବ କରୁଛି; ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହାଁ, ହରି ତୁମ କଳ୍ୟାଣ କରିବେ।