ଓ ରାଜା, ଗୋପମାନେ ଶୁଭ୍ର, ଢିଅଁ, ଶୀତଳ ଜଳରେ ଗୋମାନଙ୍କୁ ପାନ କରାଇଲେ। ସେହି ପରେ ସେମାନେ ନିଜେ ମଧୁର ଜଳ ପିଇ ମନପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ତାପର ଶାନ୍ତି ଲାଗିଲେ। ଏହା ପରେ, ଗୋବନ୍ଧର ଉଦ୍ୟାନରେ ଗୋମାନେ ଇଚ୍ଛାମତା ଚରାଇବାକୁ ଛାଡିଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଆସିଲେ, ଏବଂ ଗୋପମାନେ ଭୋକରେ ବାତ୍ସଳ୍ୟ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ। ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, ଏହି ଭୋଗବସ୍ତୁରେ ଆସକ୍ତି ହୋଇ ଜୀବ ନିଜକୁ ଭୁଲିଯାଏ; ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯିବା। ଜନ୍ମ, ଯଦିଓ ନିଜ ଅନୁଭବରେ ଏକା ମାନିଯାଏ, ତଥାପି ଏହା ଭୋଗବସ୍ତୁ ଗ୍ରହଣ, ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା ଭ୍ରମ ଭଳି। ଯେପରି ଆଗରୁ ଦେଖିଥିବା ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା ଭ୍ରମକୁ ମନେ ପକାଯିବା ନାହିଁ, ସେପରି ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜକୁ ନୂତନ ଭାବରେ ଦେଖିଯାଏ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ତାଙ୍କର ଭୋଗବସ୍ତୁ ଓ ମନ—ଏହି ତିନି ରୂପର ପ୍ରକଟି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ; ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓ ବାହ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ଲୋକମାନେ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଶୁଭ୍ ଓ ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ। ଓ ପ୍ରିୟ, ଜୀବମାନେ ନିୟତ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ନଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି; କାଳର ଅଦୃଶ୍ୟ, ଶୀଘ୍ର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ। ଅଗ୍ନି, ଝରଣା, ଏବଂ ଗଛର ଫଳ ପରି, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଯୁଗ ଓ ଅବସ୍ଥା ଏମିତି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଏହି ଦୀପକୁ ଅଗ୍ନି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ଜଳକୁ ଝରଣା ବୋଲି, ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ମାନବ ବୋଲି—ଏହି କଥା ଭ୍ରମ, ଯେପରି ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ଭ୍ରମ। ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ କର୍ମର ମୂଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ବୋଲି ଭାବନି କର; ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରକୃତରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଅନ୍ତି ବୋଲି ଭି ଭାବନି କର; ଏହା ଭ୍ରମ, ଯେପରି ଜଳରେ ଅଗ୍ନି ଦେଖାଯିବା ଓ ନଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି। ଗର୍ଭାଧାନ, ଗର୍ଭବସ୍ଥା, ଜନ୍ମ, ଶିଶୁବାସ୍ଥା, କିଶୋର, ଯୁବକ, ପ୍ରଉଡ଼, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ—ଏହି ନଉ ଅବସ୍ଥା ଦେହର। ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଦେହ, ଭ୍ରମର ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ତିଆରି, ଗୁଣର ସଂସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ; କେବେ କେବେ କେହି ଏହାକୁ ପାଇଥିବା, କେବେ କେବେ ଛାଡ଼ିଥିବା। ପିତା ଓ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଛି, ସେ ଏହି ଦୁଇ ଦ୍ୱାରା ଉଲ୍ଲେଖିତ ନୁହେଁ। ଯେପରି ଗଛର ମୂଳ ଓ ଫଳ ଜାଣିଥିବା ଜଣେ ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ ବୁଝିପାରିଥିବା, ତଥାପି ଗଛରୁ ଭିନ୍ନ, ଏମିତି ଦେହରୁ ଦୂର ଦ୍ରଷ୍ଟା। ଏପରି ଯେତେବେଳେ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରକୃତି ଓ ଆତ୍ମାର ଭିନ୍ନତା ବୁଝିପାରିନାହିଁ, ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ସଂସାରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା, ରଜସ୍ ଦ୍ୱାରା ଦାନବ ଓ ମାନବ, ତମସ୍ ଦ୍ୱାରା ପିଶାଚ ଓ ପଶୁର ଅବସ୍ଥା ମିଳେ; କର୍ମରେ ଚଳିତ, ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ। ଅନ୍ୟମାନେ ନାଚିବା ଓ ଗାଇବାକୁ ଦେଖି, ଏକା ମଧ୍ୟ ତାହା ଅନୁକରଣ କରିଥାଏ; ଏହିପରି ଏକ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିର ଗୁଣ ଦେଖି ଅନୁକରଣ କରିଥାଏ। ଯେପରି ଜଳ ବହିଲେ ଗଛ ଚଳିଥାଏ ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ, ଚକୁ ଘୁଞ୍ଚିଲେ ପୃଥିବୀ ଘୁଞ୍ଚିଥାଏ ବୋଲି ଭାସିଥାଏ, ଏମିତି ଧାରଣା ଭ୍ରମିତ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ମନର ଅନୁଭବ ଭ୍ରମ, ଏବଂ ସ୍ୱପ୍ନର ଦୃଶ୍ୟ ଅସତ୍ୟ; ଏପରି ସଂସାର ଏହି ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଅସତ୍ୟ, ଦଶାର୍ହ ନନ୍ଦନ। ଦ୍ରବ୍ୟ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ର ଚାଲିଥାଏ; ଭୋଗବସ୍ତୁ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ, ଦୁଃଖ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଜାଗ୍ରତ ଭଳି ଆସେ। ଏହିପରି, ଉଦ୍ଧବ, ଅବିଶ୍ୱାସ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗବସ୍ତୁରେ ଆସକ୍ତି ନ କର। ଆତ୍ମା ଧାରଣାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭ୍ରମ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ଏବଂ ଏହି ମାୟାପ୍ରମାଦକୁ ଚିହ୍ନଟ କର। ଯେତେବେଳେ କେହି ଅପମାନିତ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉପେକ୍ଷିତ, ଉପହାସିତ, ଇର୍ଷ୍ୟା କରାଯିବା, ମାରି ଦିଅଯିବା, ଅଟକାଯିବା, ଜୀବିକା ଚ୍ୟୁତ ହୋଇଯିବା— ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକମାନେ ଥୁଇ ଦିଅଯିବା, ପିଶାବ କରି ଦିଅଯିବା, ଅନେକ ଭାବରେ ଉପଦ୍ରବ କରିଯିବା—ଯେଉଁଠି ଉତ୍ତମ କୁ ଚାହୁଁଥିବା, ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଉତ୍ତୋଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଉଦ୍ଧବ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ଏହି ଉପଦ୍ରବ ମୁଁ କିପରି ବୁଝିପାରିବି, ମହାବାକ୍ତା? ଦୟାକରି ଆମକୁ କହିଦିଅ। ଏହି ଅସହ୍ୟ ଅପରାଧ ଆତ୍ମା ଉପରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଭାବିଛି, ଏ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ଏହା ପ୍ରକୃତିର ଶକ୍ତି। ତୁମର ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା, ଶାନ୍ତି, ଏବଂ ଚରଣରେ ଶରଣ ନେଇଥିବା ଛଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ପାରିବେନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱରେ ବୃହସ୍ପତି, ଆତ୍ମସାକ୍ଷାତ୍କାରରେ ହରି, ଗୋ, ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି ବିଷ୍ଵକ୍ସେନାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ତିନି ଲୋକରେ ପୁରୁଷମାନେ ପ୍ରଶଂସା ଓ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ନାରୀମାନଙ୍କର କାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଯେପରି ରାମ ଉତ୍ତମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଯଜ୍ଞର ଭୋଜନ ଓ ଅନ୍ନଦାନରେ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଜନାନୀମାନେ ଅନୁଗ୍ରହ ପାନ୍ତି। ଗୋପମାନେ କହିଲେ: ରାମ, ମହାବାହୁ, କୃଷ୍ଣ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନାଶ କରିଥିବା, ଏହି ଭୋକ ଆମକୁ ତାପିଛି; ତୁମେ ଏହାକୁ ଦୂର କରିବା ଉଚିତ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏପରି ଗୋପମାନେ କହିବା ପରେ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ ପ୍ରଭୁ ଭକ୍ତା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜନାନୀ ପାଇଁ ଦୟାଭାବରେ କହିଲେ— "ତମେ ଅଙ୍ଗିରସ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ତ୍ୟାଗସ୍ଥଳକୁ ଯାଅ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଚାହୁଁଥିବା।" "ଗୋପମାନେ, ତମେ ଏଠାକୁ ଯାଅ, ଆମ ନାମ ଓ ମୋର ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ପାକା ଚାଉ ଚାହିଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କର।" ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶମାନେ ଗୋପମାନେ ହାତ ଜୋଡି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଭୂମିରେ ଶିର ଲାଗାଇ, ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ— "ଓ ଭୂମିର ନାଥମାନେ, ଆମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆସିଛୁ। ଆମେ ଗୋପ, ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଛୁ; ତୁମେ ମଙ୍ଗଳ ହୁଅ।" "ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ରାମ ଓ ଅଚ୍ୟୁତ ଏଠାରୁ ଦୂର ନୁହେଁ, ଗୋ ଚାରାଉଛନ୍ତି, ଭୋକ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି, ତୁମେ ଯଦି ଆସ୍ଥା ରଖ, ପାକା ଚାଉ ଦିଅ।