ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି ଯେ, ବୃକ୍ଷମାନେ ତାଙ୍କର ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ, ଛାୟା, ମୂଳ, ଛାଲ, କାଠ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଗୁମ୍ମ, ରସ, ଛାଇଁ ଓ ଅସ୍ଥି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରକାର ଦେହୀମାନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଜନ୍ମର ସତ୍ୟ ସାର୍ଥକତା ଏହିଥିରେ ଅଛି—ଜୀବନ, ଧନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ସଦା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏପରେ, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀ ଗୋପମାନେ ସହିତ ନବପଲ୍ଲବ, ଫଳ, ଫୁଲ, ପତ୍ରରେ ଭରିଥିବା ଗଛମାନଙ୍କ ଶାଖା ମଧ୍ୟରୁ ଯାମୁନା ନଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେଠାରେ ଗୋମାନେ ପବିତ୍ର, ଶୀତଳ ଓ ଶୁଭ ଜଳ ପିଇଲେ, ତା’ପରେ ଗୋପମାନେ ମଧୁର ଜଳ ଆପଣମାନେ ପିଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ । ଏହି ଅପୂର୍ବ ଉଦ୍ୟାନରେ, ଗୋମାନେ ଇଚ୍ଛାମତା ଚରଣ କରୁଥିବାବେଳେ, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଆସି ଗୋପମାନେ ଭୋକା ହୋଇ ଏପରି କହିଲେ— "ଜୀବ ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରେ ଲୀନ ହୁଏ, ସେ ପୁନିଥରେ ନିଜକୁ ସ୍ମରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ; ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯିବା । ଜନ୍ମ, ଯଦିଓ ନିଜ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭୂତ, ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟଗ୍ରହଣର ଫଳ, ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା କଳ୍ପନା ପରି । ଯେପରି ଗତ ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା କଳ୍ପନା ସ୍ମରଣ ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ଏଠି ମଧ୍ୟ ନୂତନ ଦେହରେ ନିଜକୁ ପୁରୁଣା ପରି ଦେଖିପାରି ନାହିଁ । ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ତାଙ୍କ ବିଷୟ ଓ ମନ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଭାବ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ; ଭିତର-ବାହାରର ବିଭାଜନ ଲୋକମାନେ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଶୁଭ-ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ମାନେ ।" "ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିରନ୍ତର ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ନଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି; କାଳର ଅଦୃଶ୍ୟ ତ୍ୱରିତ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଘଟଣା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ । ଯେପରି ଅଗ୍ନିଶିଖା, ଝରଣା ଓ ଗଛର ଫଳର ଅବସ୍ଥା ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଯୁଗ ଓ ଅବସ୍ଥା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ । ଏହି ପ୍ରଦୀପକୁ 'ଶିଖା', ଏହି ଜଳକୁ 'ଧାରା', ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ 'ପୁରୁଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଭ୍ରମ, ଯେପରି ଦୀର୍ଘଜୀବନ ଧାରଣା ମିଥ୍ୟା ।" "ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ କର୍ମର ବୀଜରୁ ଜନ୍ମ ନେଉଛି ବୋଲି ଭାବିବା ଅଥବା ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଛି ବୋଲି ଭାବିବା ଭ୍ରମ; ଯେପରି କାଠ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ନଶ୍ୱର ଦେଖାଯାଏ । ଗର୍ଭଧାରଣ, ଜନ୍ମ, ଶିଶୁବସ୍ଥା, ବାଳ୍ୟ, ଯୌବନ, ପ୍ରଉঢ়, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁ—ଏହି ନବ ଅବସ୍ଥା ଦେହର । ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ଦେହଗୁଡ଼ିକ କଳ୍ପନାର ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ତିଆରି, ଗୁଣ ଅନୁସାରେ ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ବିସର୍ଜନ ହୁଏ ।" "ପିତା-ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାର ଆଗମନ-ନିର୍ଗମନ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଆଗମନ-ଗମନର ସତ୍ୟ ଜାଣେ, ସେ ଏହି ଦୁଇରେ ବିବେଚିତ ନୁହେଁ । ଯେପରି ବିଜ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଗଛର ଜନ୍ମ-ନାଶ ବୁଝି ଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଦର୍ଶକ ଗଛରୁ ପୃଥକ୍, ସେପରି ଦେହରୁ ସାକ୍ଷୀ ପୃଥକ୍ ।" "ଏପରି ଯେତେବେଳେ ବ୍ୟକ୍ତି ଆତ୍ମାକୁ ପ୍ରକୃତିରୁ ଅଲଗା କରିପାରି ନାହିଁ, ସେ ମୋହିତ ହୋଇ ସଂସାରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ । ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା, ରଜସ୍ ଦ୍ୱାରା ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟ, ତମସ୍ ଦ୍ୱାରା ପିଶାଚ ଓ ପଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବେଶ ହୁଏ; କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ଚକ୍ରକୁ ଘୁଞ୍ଚିବା ।" "ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନାଚିବା ଓ ଗାଇବା ଦେଖି, ଜଣେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁକରଣ କରେ । ଏପରି, ବୁଦ୍ଧିର ଗୁଣ ଦେଖି, ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ । ଯେପରି ଜଳ ଚଳିଲେ ଗଛ ଚଳିଥିବା ଭାସା ହୁଏ, କିମ୍ବା ଦୃଷ୍ଟି ଘୁରିଲେ ପୃଥିବୀ ଘୁରୁଛି ଭାସା ହୁଏ, ସେପରି ଅନୁଭୂତି ଭ୍ରମିତ ହୁଏ ।" "ମନର କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟର ଅନୁଭୂତି ମିଥ୍ୟା; ସ୍ୱପ୍ନ ଦୃଶ୍ୟ ପରି ଏହି ସଂସାର ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଅସତ୍ୟ । ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ଅନୁସ୍ମୃତି ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସଂସାର ଚକ୍ର ଚାଲିଥାଏ; ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ପାଏ ।" "ଏହିପରି ଉଦ୍ଧବ, ଅବିଶ୍ୱସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରେ ଲୀନ ହେଉନାହିଁ; ଆତ୍ମାକୁ ଧାରଣ କରି ଭ୍ରମ ଚିହ୍ନଟ କର ।" "ଯଦି ଅପମାନ, ଅପବାଦ, ଅସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପହାସ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ମାର, ନିରୋଧ, ଉପାର୍ଜନ ହରାଇଯିବା, କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଥୁ, ପେଶାବ, ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ ଅସ୍ଥିର କରାଯିବା ଦୁଃଖ ଯଦି ଆସେ, ତଥାପି ଯିଏ ମଙ୍ଗଳ ଆଶା କରେ, ସେ ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଉନ୍ନତି କରିବା ଉଚିତ୍ ।" ଏଠାରେ ଉଦ୍ଧବ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଏହି ଉପଦେଶକୁ କିପରି ବୁଝିବି? ଦୟାକରି ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ । ହେ ଜଗତ୍ ସ୍ୱରୂପ, ଏପରି ଅସହ୍ୟ ଅପରାଧକୁ ନିଜ ଉପରେ ସହିବା ବଡ଼ କଷ୍ଟକର, ଏହି ମୂଳ ପ୍ରକୃତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା, ଶାନ୍ତ ଓ ଚରଣାଶ୍ରୟୀ, ସେମାନେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଏହା ଅସମ୍ଭବ ।" "ବୃହସ୍ପତି ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱର ଉପଦେଶ ଓ ହରି ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଜ୍ଞାନରେ, ଗୋମାତା, ଗୁରୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ୱକ୍ସେନଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି । ଏହିପରି, ତିନି ଲୋକରେ ପୁରୁଷମାନେ ସ୍ତୁତି ଓ ଗାନ ଦ୍ୱାରା ନାରୀମାନଙ୍କ କାନ ମାର୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳରାମ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି । ଭୋଜନ ଓ ହବିର ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ମହିଳାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ।" ଏଠି ଗୋପମାନେ କହିଲେ: "ହେ ବଳରାମ, ହେ ମହାବଳଶାଳୀ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଅସୁର ନାଶକ, ଏହି ଭୋକ ଆମକୁ ବହୁତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି; ଆପଣମାନେ ଏହାର ଉପଶମ କରନ୍ତୁ ।" ଏହା ଶୁଣି ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ: "ଗୋପମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ଭକ୍ତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କୃପାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦ କହିଲେ—'ତମେ ଯଜ୍ଞବେଦୀକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ ଅଙ୍ଗିରାସ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଗି ଆଶା କରି ।'" "ସେଠାକୁ ଯାଅ, ଗୋପମାନେ, ଆମ ନାମ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରି ରାନ୍ଧା ଚାଉଳ ମାଗିବାକୁ କହ ।