ଏହି ସମୟରେ, ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଓ ଉପାସନା ଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ । ସେମାନଙ୍କର ମନୋଭାବ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା । ସେ ସ୍ନେହଭାବରେ କହିଲେ, "ହେ ସଦ୍ଗୁଣମୟୀ ଗୋପୀମାନେ, ତୁମେ ଯେ ମୋତେ ଉପାସନା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଏହା ମୋତେ ଜଣା । ମୁଁ ଏହାକୁ ଅନୁମୋଦନ କରେ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସଫଳ ହେବ ।" କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଆହୁରି କହିଲେ, "ଯେଉଁମାନେ ନିରନ୍ତର ମୋପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା କେବେ ଅନ୍ୟାୟ ଆସକ୍ତିକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ ନାହିଁ; ଯେପରି ଭାଜା ବା ଉବା ଧାନ ବିଆ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେପରି ।" "ଏବେ, ଗୋପୀମାନେ, ତୁମେ ତୁମର ବ୍ରତରେ ସିଦ୍ଧି ଲାଗି ଭୃଜକୁ ଫେରିଯାଅ । ଆସନ୍ତା ରାତିରେ, ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଲୀଳାରସ ଉପଭୋଗ କରିବ । ଏହି ବ୍ରତ ତୁମେ ମୋ ଉପାସନା ପାଇଁ କରିଥିଲ ।" ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ, "ଏପରି ଭାବରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇ, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, କ୍ଷୁଦ୍ର ହୃଦୟରେ କ୍ରିଷ୍ଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ଧ୍ୟାନ କରି, କଷ୍ଟ ସହ କିନ୍ତୁ ଭୃଜକୁ ଫେରି ଗଲେ ।" ଏହାପରେ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଭାଇ ବଳରାମ ଓ ଗୋପପୁଅମାନେ ସହିତ ଦୂରକୁ ଗାଁ ଚାରାଇବାକୁ ବିଦା ହେଲେ । ବେଳେ ବେଳେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଦୃଢ଼ ମଧ୍ୟାହ୍ନର ତିବ୍ର ରବିକିରଣରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ବୃକ୍ଷମାନେ ସ୍ୱୟଂ ଛାୟା ଦେଉଥିବା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ଗୋପମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ସ୍ତୋକକୃଷ୍ଣ, ଅଂଶୁ, ଶ୍ରୀଦାମ, ସୁବଳ, ଅର୍ଜୁନ, ବିଶାଳ, ଋଷଭ, ତେଜସ୍ବିନ, ଦେଵପ୍ରସ୍ଥ, ଵରୂଥପ! ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ କେତେ ମହାନ! ସେମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେଉଛନ୍ତି । ବାତାସ, ବର୍ଷା, ତାପ, ଶୀତ ସହି ଆମକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଧନ୍ୟ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି । ଏମିତି ଭଲ ଲୋକମାନେ କେବେ ମାଗିଥିବାକୁ ଫେରାନ୍ତି ନାହିଁ । ପତ୍ର, ଫୁଲ, ଫଳ, ଛାୟା, ମୂଳ, ଛାଲ, କାଠ, ଗନ୍ଧ, ରସ, ତାପ, ରାଖ, ଅସ୍ଥି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଆମ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରନ୍ତି । ଏହି ଦେହ ଧାରଣ କରି ଜନ୍ମ ନେବାର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାଦେୟ ଏହି—ଜୀବନ, ଧନ, ବୁଦ୍ଧି, ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଦା ପରମ କଲ୍ୟାଣ କାମନା କରିବା ।" ଏଭଳି କଥା କହି, କୃଷ୍ଣ ବଳରାମ ସହିତ ନୂତନ ଶାଖା, ମଞ୍ଜରୀ, ଫଳ, ଫୁଲ ଓ ପତ୍ରରେ ଭରିଥିବା ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଶାଖା ମଧ୍ୟରୁ ଯମୁନା ତଟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ଗୋପମାନେ ଗାଈଁମାନେକୁ ଶୁଭ୍ର, ଶୀତଳ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଯମୁନା ଜଳ ପିଇବାକୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ମଧୁର ଜଳ ପିଇ ଆତ୍ମସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ । ଏହି ମଧୁର ଉପବନରେ ଗାଈଁମାନେ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଚରିବା ଲାଗିଲେ । କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ଗୋପମାନେ ଖାଇବା ପାଇଁ ଭୂକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ରିତ ହେଇ, କୃଷ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ରାମ, ହେ ମହାବଳୀ, ହେ ଦୁଷ୍ଟ ନାଶକ କୃଷ୍ଣ, ଏହି ଭୁକ୍କୁ ଦୂର କରିବା ଉଚିତ ଆପଣଙ୍କର ।" ଏହି ଦିନ ଚାରାଇ ଓ ବିହାର କାଳରେ, ଏକ ଗୁଭାର ଚିନ୍ତନ ଆସିଲା—"ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରେ ଆସକ୍ତି ଥିଲେ, ପ୍ରାଣୀ ନିଜକୁ ଭୁଲିଯାଏ; ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯିବା । ଜନ୍ମ ମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା, ଯେପରି ସ୍୵ପ୍ନ କିମ୍ବା କଳ୍ପନା । ପୂର୍ବସ୍୵ପ୍ନ କିମ୍ବା ଆଗକରିଥିବା କଳ୍ପନା ମନେ ପଡ଼େ ନାହିଁ, ସେପରି ଏଠି ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ଅନୁଭୂତି ଅନ୍ୟ ଲାଗେ ।" "ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ତାଙ୍କ ବିଷୟ ଓ ମନ—ଏହି ତିନି ଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ଭିତର ଓ ବାହ୍ୟ ବେଦଭାବ ଲୋକମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଯେପରି ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ କର୍ମ । ପ୍ରାଣୀ ସବୁ ସମୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ନଶ୍ୱର ହୁଏ; ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଶୀଘ୍ର କାଳର ଗତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ । ଅଗ୍ନିର ଶିଖା, ନଦୀର ପ୍ରବାହ, ବୃକ୍ଷର ଫଳ ଯେପରି, ସେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଅବସ୍ଥା ଓ ବୟସ୍ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ।" "ଏହି ଦୀପକୁ ଶିଖା, ଏହି ଜଳକୁ ପ୍ରବାହ, ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଏହି ଭାବନା ଭ୍ରମ ଏବଂ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଧାରଣା ମିଥ୍ୟା । ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି କର୍ମ ଫଳର ମୂଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ବୋଲି ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ସେ ସତ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି; ଏହା ମାୟା, ଯେପରି କାଠ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଉପସ୍ଥିତ ଓ ଅପସ୍ଥିତ ଦେଖାଯାଏ ।" "ଗର୍ଭଧାନ, ଗର୍ଭବାସ, ଜନ୍ମ, ବାଳ୍ୟ, କିଶୋର, ଯୁବା, ପ୍ରାଉଢ଼, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ—ଏହି ନଅଟି ଦେହର ଅବସ୍ଥା । ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ୍ ଦେହ ଗୁଣ ଅନୁସାରେ ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ । ପିତା-ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣେ, ସେ ଏହି ଦୁଇ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ ନୁହେଁ ।" "ଯେପରି ବିଜ ଓ ଫଳ ଦେଖି ବୃକ୍ଷର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ ବୁଝାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଦ୍ରଷ୍ଟା ବୃକ୍ଷରୁ ଅଲଗା, ସେପରି ଆତ୍ମା ଦେହରୁ ଅଲଗା । ଯେତେବେଳେ ପୁରୁଷ ଆତ୍ମା ଓ ପ୍ରକୃତିକୁ ଭେଦ କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେ ସଂସାର ଚକ୍ରରେ ପଡ଼ିଯାଏ । ଗୁଣ ଅନୁସାରେ ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା, ରଜସ୍ ଦ୍ୱାରା ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟ, ତମସ୍ ଦ୍ୱାରା ପିଶାଚ ଓ ପଶୁ ଦେହ ମିଳେ; କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚକ୍ର ଚାଲିଥାଏ ।" "ଅନ୍ୟମାନେ ନୃତ୍ୟ ଗୀତ କରୁଥିବା ଦେଖି, ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁକରଣ କରେ; ଏହିପରି ଦେଖିବାରେ ଅକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ ହୁଏ । ଜଳ ପ୍ରବାହରେ ବୃକ୍ଷ ଚଳିତ ଦେଖାଯାଏ, ଚକ୍ଷୁ ଘୁରାଇଲେ ଭୂମି ଘୁରୁଛି ଭାସା ମିଳେ; ଏପରି ଭାବନା ଭ୍ରମ ଉପଜାଏ ।" "ମନର କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ଅନୁଭୂତି ଯେପରି ମିଥ୍ୟା, ସ୍୵ପ୍ନ ଦୃଶ୍ୟ ଯେପରି ଅସତ୍ୟ, ସେପରି ଆତ୍ମା ପାଇଁ ସଂସାର ମିଥ୍ୟା । ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସଂସାର ଚକ୍ର ଥାଏ; ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ଚିନ୍ତନ କରେ, ସେ ସ୍୵ପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ । ତେଣୁ, ଉଦ୍ଧବ, ଏହି ଅସ୍ଥିର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରେ ଆସକ୍ତ ହେଉନାହ । ଆତ୍ମା ଗ୍ରହଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭ୍ରମକୁ ଦେଖ, ଏହି ମିଥ୍ୟା ତ୍ରୁଟିକୁ ଚିହ୍ନ ।