ଭଗବାନ୍ ଦାମୋଦର ଜଣେଇଲେ ଯେ, ସେଠାରେ ଥିବା ଯେଉଁ ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ଆଶା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ନିଷ୍ଠା ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ସେ ଗୋପୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଗୋପୀମାନେ, ତୁମେ ମୋତେ ଉପାସନା କରିବାକୁ ଯେ ଇଚ୍ଛା କରିଛ, ସେଥିରେ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ରଖୁଛି। ଏହି ଇଚ୍ଛା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ ହେବ। ଯେଉଁମାନେ ମନକୁ ମୋତେ ନିରନ୍ତର ଲଗାଇ ରଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା କେବେ ମୋହରେ ପରିଣତି ହୁଏ ନାହିଁ, ଯେପରି ଭଜା ବା ଉବା ଧାନ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏବେ ତୁମେ ତୁମ୍ଭ ନିଷ୍ଠାରେ ସିଦ୍ଧି ପାଇ ଗଲ, ଭବିଷ୍ୟତ୍ ରାତିଗୁଡ଼ିକରେ ମୋ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ପାରିବ, କାରଣ ଏହି ବ୍ରତ ତୁମେ ମୋ ଉପାସନା ପାଇଁ କରିଥିଲ।" ଏପରି ଭାବେ ଭଗବାନ୍ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇ ଯାଇଥିବା ଅନୁଭବ କରି, ତାଙ୍କର ମନ ଭିତରେ ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ସ୍ଥିତିରେ, ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଗଲେ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା କଠିନ ଥିଲା। ତା’ପରେ ଦେବକୀନନ୍ଦନ ଭଗବାନ୍, ତାଙ୍କ ଭାଇ ବଡ଼ରାମ ଓ ଗୋପବାଳକମାନେ ସହିତ ବୃନ୍ଦାବନ ଛାଡ଼ି, ଦୂରକୁ ଗୋଧୁଳି କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟାହ୍ନ ବେଳେ, ତୀବ୍ର ରବିକିରଣରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗଛମାନେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଛାୟାର ଛତା ଭାବରେ ଦେଉଥିଲେ, ଏହା ଦେଖି କୃଷ୍ଣ ବ୍ରଜବାସୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ଷ୍ଟୋକକୃଷ୍ଣ, ଅଂଶୁ, ଶ୍ରୀଦାମ, ସୁବଳ, ଅର୍ଜୁନ, ବିଶାଳ, ଋଷଭ, ତେଜସ୍ୱିନ, ଦେଵପ୍ରସ୍ଥ, ବରୂଥପ! ଏହି ମହାତ୍ମା ଗଛମାନେକୁ ଦେଖ, ସେମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଞ୍ଚନ୍ତି। ପବନ, ବର୍ଷା, ଘର୍ମ, ଶୀତ—ସବୁ ସହି, ସେମାନେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ଏମିତି ଭଲ ଲୋକମାନେ କେବେ ଅନ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତିନାହିଁ। ସେମାନେ ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ, ଛାୟା, ମୂଳ, ଛାଲ, କାଠ, ଗନ୍ଧ ଗୁମ୍, ରସ, ଭସ୍ମ, ଅସ୍ଥିଦ୍ୱାରା ଆମ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଦେହଧାରୀ ଜୀବମାନେ ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ସଠିକ୍ ସଫଳତା ହେଉଛି—ଜୀବନ, ଧନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା।" ଏହିପରି ଭାବେ, କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମ ତଳ ଗଛମାନଙ୍କ ନିମ୍ନ ଡାଳ ମଧ୍ୟରୁ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତରୁଣ ଶାଖା, ଗୁଛ, ଫଳ, ପୁଷ୍ପ, ପତ୍ର ରହିଥିଲା। ସେଠାରେ ଗୋଧିକୁ ଶୁଧ୍ଧ, ଶୀତଳ ଓ ଶୁଭ ଜଳ ପିଇବାକୁ ଦେଇ, ଗୋପବାଳକମାନେ ମଧୁର ଜଳ ପିଇ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ। ଯମୁନା କୂଳର ଉପବନରେ ଗୋଧିକୁ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଚରିବାକୁ ଦେଇ, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଗୋପବାଳକମାନେ ସହିତ ଆସି, ଭୋକା ଅନୁଭବ କରି, ସେମାନେ କହିଲେ: “ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରେ ଆସକ୍ତି ଥିଲେ, ପ୍ରାଣୀ ନିଜକୁ ଭୁଲିଯାଏ; ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯିବା। ଜନ୍ମ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଦେହ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ଗ୍ରହଣ ଭଳି, ସ୍୵ପ୍ନ ବା କଳ୍ପନା ସମାନ। ଯେପରି ପୂର୍ବ ଦିନର ସ୍୵ପ୍ନ ବା କଳ୍ପନାକୁ ମନେ ପକାଯାଏନାହିଁ, ସେପରି ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜକୁ ନୂତନ ଭାବେ ଦେଖେ, ପୂର୍ବ ଭଳି ନୁହେଁ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ବିଷୟ ଓ ମନ—ଏହି ତିନିପ୍ରକାର ଭାବ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ; ଭିତର ଓ ବାହାରର ଭେଦ ଲୋକମାନେ କରନ୍ତି, ଭଲ ଓ ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟର ଭେଦ ଭଳି। ହେ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିରନ୍ତର ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ନଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି; କାଳର ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଅଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ଦେଖିପାରାଯାଏ ନାହିଁ। ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା, ଜଳର ଧାରା, ଓ ଗଛର ଫଳ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଅବସ୍ଥା ଓ ବୟସ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଏହି ଦୀପକୁ ଶିଖା, ଏହି ଜଳକୁ ଧାରା, ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ମନୁଷ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଏହିପରି କଥା ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ଜୀବନର ଧାରଣା ଭ୍ରମ। ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ କର୍ମର ବୀଜରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ବା ସେ ନିଜରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଛି, ଏହି ଭାବନା ଭ୍ରମ, ଯେପରି କାଠ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଦେଖାଯାଏ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ। ଗର୍ଭଧାନ, ଗର୍ଭାବସ୍ଥା, ଜନ୍ମ, ଶିଶୁବୟସ, ବାଳ୍ୟ, ଯୌବନ, ପ୍ରଉଢ଼, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ—ଏହି ନଅଟି ଦେହର ଅବସ୍ଥା। ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ଦେହମାନେ ମଧ୍ୟ କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ଗୁଣ ସହିତ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏହା ମିଳେ କିମ୍ବା ଛାଡ଼ାଯାଏ। ପିତା-ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାର ଆଗମନ ଓ ବିଲୟ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଥିରେ ଆଗମନ-ବିଲୟର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେ ଏହି ଭେଦରେ ବନ୍ଧା ନୁହେଁ। ଯେପରି ଗଛର ବୀଜ ଓ ଫଳ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ତାହାର ଜନ୍ମ ଓ ନଶ୍ୱରତା ବୁଝିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଗଛରୁ ଅଲଗା ଥାଏ, ସେପରି ସାକ୍ଷୀ ଆତ୍ମା ଦେହରୁ ଅଲଗା। ଏଭଳି, ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରକୃତି ଓ ଆତ୍ମାର ଭେଦ ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ, ସେ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ସଂସାରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା, ରଜସ୍ ଦ୍ୱାରା ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟ, ତମସ୍ ଦ୍ୱାରା ପିଶାଚ ଓ ପଶୁ ଦେହ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; କର୍ମରେ ବନ୍ଧା, ଜୀବ ଏମିତି ଘୁରେ। ଅନ୍ୟମାନେ ନାଚିଲେ, ଗାଇଲେ, ଦେଖି, ଅପର ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଅନୁକରଣ କରେ; ଏଭଳି, ଧୀର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣର ଦ୍ରଷ୍ଟା ଅନୁକରଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ। ଯେପରି ଜଳ ବହିଲେ ଗଛ ଚଳିଥିବା ଦେଖାଯାଏ, ନେତ୍ର ଘୁରିଲେ ଭୂମି ଘୁରୁଥିବା ଲାଗେ, ସେପରି ଦୃଷ୍ଟି ଭ୍ରମ ହୁଏ। ମନର କଳ୍ପନାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟର ଅନୁଭବ ମିଥ୍ୟା, ସ୍୵ପ୍ନ ଦୃଶ୍ୟ ଯେପରି ଅସତ୍ୟ, ସେପରି ଆତ୍ମା ପାଇଁ ସଂସାର ମିଥ୍ୟା, ହେ ଦାଶାର୍ହବଂଶଜ। ଅବସ୍ଥିତ ନଥିବା ବିଷୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସଂସାର ଚକ୍ର ରୁକିଯାଏ ନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ, ସ୍୵ପ୍ନରେ ଯେପରି ଅପମଙ୍ଗଳ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଆସେ। ତେଣୁ, ଉଦ୍ଧବ, ଅସ୍ଥିର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରେ ଆସକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଆତ୍ମାର ଧାରଣା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଭ୍ରମ ଦେଖ, ଏବଂ ମିଥ୍ୟା ତ୍ରୁଟିକୁ ଚିହ୍ନିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।