ଦେବକୀନନ୍ଦନ ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗୋପୀମାନେ ଏପରି ଭାବେ ନମସ୍କାର କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ଦୟାର ଅଧିନ ହୋଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କର ପୋଷାକ ଫେରାଇ ଦେଲେ। ଏହି ଗୋପୀମାନେ ଯଦିଓ ନିର୍ଦୟ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ମଜା କରିଥିଲେ, ଲଜ୍ଜିତ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୋଷାକ କୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ, ତଥାପି ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କେବେ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ନାହିଁ, କ୍ଷୁଦ୍ରତା ଭାବିଲେ ନାହିଁ; କରଣ ସେମାନେ ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଥିବାରେ ଅନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ। ପରେ, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ନେଲେ। ସେମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣ ସହିତ ମିଳନ ପାଇଁ ଅନୁରାଗିତ ହେଉଥିଲା, ଲଜ୍ଜାରେ ନଜର ନମାଇ ରହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡି ଚାଲି ଯିବାକୁ ମନ ହେଲା ନାହିଁ। ଭଗବାନ୍ ଦାମୋଦର ସେମାନଙ୍କ ମନର ଆଶା ଅନୁଭବ କରି, ଏହି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଉପବାସିନୀ ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝି, ସେମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ—“ହେ ଶୁଭ୍ରଚରିତା, ତୁମେ ମୋତେ ଉପାସନା କରିବାକୁ ଯେ ଆଶା କରିଛ, ସେ ମୁଁ ଜାଣେ। ମୁଁ ଏହାକୁ ଅନୁମୋଦନ କରେ, ଏବଂ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ ହେବ। ଯେଉଁମାନେ ମନକୁ ମୋପରି ଏକାଗ୍ର କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆଶା କ୍ଷୁଦ୍ରତାରେ ପରିଣତି ହୁଏନାହିଁ, ଯେପରି ଭାପା ଓ ଭଜା ଧାନ ବିୟାନ ହୁଏନାହିଁ। ଏବେ ତୁମେ ମାନେ ତୁମର ଉପବାସ ସଫଳ କରି, ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଯାଅ। ଆଗାମୀ ରାତିରେ ମୁଁ ତୁମେ ସହ ଖେଳିବି, କାରଣ ତୁମେ ଏହି ବ୍ରତ ମୋର ଉପାସନା ପାଇଁ କରିଥିଲ।" ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଭଗବାନଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ଆଶା ପୂରଣ ହେବାର ଆନନ୍ଦରେ, ମନେ ଭଗବାନଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଯଦିଓ ଏହା ଦୁର୍ଲଭ ଥିଲା, ତଥାପି ଭୃନ୍ଦାବନକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହାପରେ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଭାଇ ବଳରାମ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୋପବାଳକମାନେ ସହିତ ଦୂରକୁ ଗାଈ ଚରାଇବାକୁ ଯାଇଲେ। ସେଠାରେ, ତିବ୍ର ତାପସ୍ନାନ୍ତିକ ଦୌପହରେ ଗଛମାନେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଛାୟାର ଛତା ଭଳି ଦେଇଥିବା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ଗୋପମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ଷ୍ଟୋକକୃଷ୍ଣ, ଅଂଶୁ, ଶ୍ରୀଦାମ, ସୁବଳ, ଅର୍ଜୁନ, ବିଶାଳ, ଋଷଭ, ତେଜସ୍ବିନ, ଦେବପ୍ରସ୍ଥ, ଵରୂଥପ! ଏହି ମହାତ୍ମା ଗଛମାନେ ଦେଖ, ସେମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ବଞ୍ଚନ୍ତି। ବାୟୁ, ବର୍ଷା, ରୂଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପ, ଏବଂ ଶୀତକୁ ସହି, ସେମାନେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ଯେପରି ଆଶ୍ରୟ ଚାହୁଁଥିବାକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତିନାହିଁ, ଏମିତି ଏହି ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତିନାହିଁ।" "ପତ୍ର, ଫୁଲ, ଫଳ, ଛାୟା, ମୂଳ, ଛାଲ, କାଠ, ସୁଗନ୍ଧ ରସ, ଗୁଦା, ଛାଇଁ, ଅସ୍ଥି—ଏହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଆମର ଆଶା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ଏହା ହିଁ ଏହି ଜଗତରେ ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ସଠିକ୍ ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକତା—ଜୀବନ, ଧନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ସଦା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରିବା।" ଏପରି କଥା କହି, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ନୂଆ ମୁଞ୍ଜା, ଗୁଛ, ଫଳ, ଫୁଲ ଓ ପତ୍ରରେ ଭରିଥିବା ଗଛମାନଙ୍କ ନିମ୍ନ ଶାଖା ମାଧ୍ୟମରେ ଯମୁନା ନଦୀ ତଟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ, ଶୁଧ୍ଧ, ଶୀତଳ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଜଳରେ ଗାଈମାନେକୁ ପାନ କରାଇ, ଗୋପମାନେ ନିଜେ ମଧୁର ଜଳ ପିଇ ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ। ଯମୁନାର ଉପବନରେ ଗାଈମାନେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଚରୁଥିଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ-ବଳରାମ ଗୋପମାନେ ସହ ଏଗିଯାଇ, ଖାଲି ପେଟରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— "ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ହେଲେ, ପ୍ରାଣୀ ନିଜକୁ ଭୁଲିଯାଏ; ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭୁଲିଯିବା। ଜନ୍ମ ଯଦିଓ ନିଜର ଅନୁଭୂତି, ତଥାପି ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା, ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା କଳ୍ପନା ଭଳି। ଯେପରି ପୂର୍ବ ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା କଳ୍ପନାକୁ ମନେ ପକାଯାଏନାହିଁ, ସେପରି ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ପୁରୁଣା ଭାବିବା ହୁଏନାହିଁ, ନୂତନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ତାଙ୍କର ବିଷୟ ଓ ମନର ଏହି ତିନି ପ୍ରକାରର ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରଧାନତଃ ଦୃବ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ; ଭିତର-ବାହାରର ବିଭେଦ ଲୋକମାନେ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଶୁଭ-ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ବିଭେଦ।" "ଓ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସଦା ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ନଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି; କାଳର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ତିବ୍ର ଗତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ଦେଖାଯାଏନାହିଁ। ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା, ନଦୀର ଧାରା, ଓ ଗଛର ଫଳ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ବୟସ୍ ଓ ଅବସ୍ଥା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଏହି ଦୀପକୁ ଶିଖା, ଏହି ଜଳକୁ ଧାରା, ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ମଣିଷ କୁହାଯାଏ—ଏହି କଥା ଭ୍ରମ ଓ ଦୀର୍ଘଜୀବନ ଭାବନା ମିଥ୍ୟା।" "ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଉଛି ବୋଲି ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ସେ ପ୍ରକୃତରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରେ; ଏହା ଭ୍ରମ, ଯେପରି କାଠରେ ଅଗ୍ନି ଦେଖାଯାଏ ଓ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ଗର୍ଭାଧାନ, ଗର୍ଭବାସ, ଜନ୍ମ, ଶିଶୁବୟସ୍, ବାଳ୍ୟ, ଯୌବନ, ପ୍ରାଉଢ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ—ଏହି ନଉଟି ଅବସ୍ଥା ଦେହର। ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ଦେହ ମନୋଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ଗୁଣ ଅନୁସାରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, କେବେ ମିଳିଯାଏ, କେବେ ଛାଡ଼ିଯାଏ।" "ପିତା-ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାର ଉତ୍ପତ୍ତି-ନାଶ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଉତ୍ପତ୍ତି-ନାଶର ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣେ, ସେ ଏହି ଦୁଇରେ ବନ୍ଧିତ ନୁହେଁ। ଯେପରି ଗଛର ବିଆ ଓ ଫଳ ଦେଖି, ଜନ୍ମ ଓ ନାଶ ଜାଣି, ତଥାପି ଦର୍ଶକ ଗଛ ନୁହେଁ, ସେପରି ସାକ୍ଷୀ ଦେହ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ଯେବେ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରକୃତି ଓ ଆତ୍ମାର ଭେଦ ବୁଝିନାହିଁ, ସଂସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ମୋହିତ ହୁଏ, ସେ ସଂସାରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।" "ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଦେବତ୍ୱ, ରଜସ୍ରେ ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟତ୍ୱ, ତମସ୍ରେ ପିଶାଚ ଓ ପଶୁ ଅବସ୍ଥା ମିଳେ; କାର୍ଯ୍ୟରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଘୁରେ। ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନୃତ୍ୟ-ଗୀତ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନୁକରଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ।" "ଯେପରି ପାଣି ବହିଲେ ଗଛ ଚଳିଥିବା ଭାବ ପାଏ, ନୟନ ଘୁରିଲେ ଭୂମି ଘୁରୁଥିବା ଭାବ ପାଏ, ସେପରି ଭ୍ରମ ଦେଖାଯାଏ।