ଏହି ଉତ୍କଳ ଭୂମିରେ ଏକ ଦିନ, ବ୍ରଜର ଗୋପୀମାନେ ବିଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତି ଭାବରେ ନିଜ ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଯମୁନା ନଦୀରେ ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ହୋଇ ଜଳସ୍ନାନ କରିବା ପରେ, ତିବ୍ର ଶୀତରେ ବେହାଲ ହୋଇ, ନିଜ ଶରୀର ଲଜ୍ଜାସ୍ଥଳକୁ ହାତରେ ଢାକି ଉପକୂଳକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି କୃଷ୍ଣ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ, ସେମାନଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ହସି ହସି ନିଜ କାନ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ରଖି, ସ୍ନେହଭାବରେ କହିଲେ— “ତୁମେ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବାକୁ ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ହୋଇ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛ, ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅପରାଧ। ଏହି ଅପରାଧ ନିବାରଣ ପାଇଁ, ହାତ ଯୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଅ, ପରେ ତୁମର ବସ୍ତ୍ର ନେଇ ପିନ୍ଧିବା।” କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ବ୍ରଜର ଗୋପୀମାନେ ବୁଝିଲେ ଯେ ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ସ୍ନାନ କରିବା ତାଙ୍କ ବ୍ରତର ନିୟମ ଭଙ୍ଗ। ସେମାନେ ଏହି ନିୟମକୁ ନିଜ ବ୍ରତର ଶେଷ ଅଂଶ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦିଆ ଆଦେଶକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ସେମାନେ ନମସ୍କାର କରିବା ପରେ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କୃଷ୍ଣ ସେମାନଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ଫେରାଇ ଦେଲେ। ଏହି ଦିନ, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଶିର୍ଷ୍ଟା ଭାବରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଠକି ନିଜ ଜଳ୍ପନ, ଲଜ୍ଜା ଓ କ୍ରୀଡାରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ମନରେ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତି କିଛି ଦ୍ୱେଷ ନ ଥିଲା; ବରଂ, ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସଙ୍ଗ ରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ପରେ, ଲଜ୍ଜା ଭାବରେ ତଳକୁ ଚାହି, ଗୋପୀମାନେ ନିଜ ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଛାଡି ଯିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ମନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣ ସମ୍ପର୍କରେ ଲାଗି ରହିଲା। ଦାମୋଦର, ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଓ ଶୁଭ୍ର ଚିତ୍ତ ଗୋପୀମାନେ, ତୁମେ ମୋର ପୂଜା କରିବା ପାଇଁ ଯେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରଖିଛ, ସେ ମୁଁ ବୁଝିପାରିଛି। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ପୂରଣ ହେବ। ଯେମିତି ଭକ୍ତମନେ ମୋରେ ନିଶ୍ଚିତ ଚିତ୍ତ ରଖିଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା କ୍ରୋଧରେ ପରିଣତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଭଜା ଓ ମାଡ଼ି ହୋଇଥିବା ଧାନ ମୁଁ ମୁଁ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ ନାହିଁ।” “ଏବେ ତୁମେ ବ୍ରଜକୁ ଯାଅ, ନିଜ ବ୍ରତରେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ରାତିଗୁଡିକରେ, ତୁମେ ମୋ ସହିତ କ୍ରୀଡା କରିବାକୁ ପାରିବା; କାରଣ ଏହି ବ୍ରତ କେବଳ ମୋ ପୂଜା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କରିଥିଲା।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ— ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଏହି ଉପଦେଶ ପାଇଁ, ଗୋପୀମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇ, ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଲେ; ତଥାପି, ତାଙ୍କର ମନ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ଲାଗି ରହିଲା, ଏହି ବିଚ୍ଛେଦ ସହିବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି କଷ୍ଟଦାୟକ ହେଲା। ଏହା ପରେ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ, ଗୋପମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି, ନିଜ ଭାଇ ବଳରାମ ସହିତ ବୃନ୍ଦାବନ ଛାଡି ଦୂରେ ଗାଈମାନେ ଚରାଇବାକୁ ଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମଧ୍ୟାହ୍ନର ତୀବ୍ର ତାପରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବୃକ୍ଷମାନେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଛତା ଭାବେ ଦେଇଛନ୍ତି, ଏହା ଦେଖି କୃଷ୍ଣ ବ୍ରଜବାସୀଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଓ ଷ୍ଟୋକକୃଷ୍ଣ, ଅଂଶୁ, ଶ୍ରୀଦାମ, ସୁବଳ, ଅର୍ଜୁନ, ବିଶାଳ, ଋଷଭ, ତେଜସ୍ବିନ, ଦେବପ୍ରସ୍ଥ, ବରୂଥପା! ଦେଖ, ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ଏଉଁ ମହାତ୍ମା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନ ଦେଇଛନ୍ତି। ବାୟୁ, ବର୍ଷା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପ, ଶୀତ ଏହି ସବୁ ସହି, ସେମାନେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାନ୍ତି। ସତ୍ଜନମାନେ ଯେପରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି। ପତ୍ର, ଫୁଲ, ଫଳ, ଛାଏ, ମୂଳ, ଚାଲ, କାଠ, ସୁଗନ୍ଧ ଗୁମ, ରସ, ଭସ୍ମ ଓ ହାଡ଼—ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଆମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଜନ୍ମର ସଠିକ୍ ଉପଯୋଗ ହେଉଛି—ଏହି ଜନ୍ମରେ ଜୀବନ, ଧନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଭାଷା ଦ୍ୱାରା ସଦା ସର୍ବୋଚ୍ଚ କଲ୍ୟାଣ କରିବା।” ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, କୃଷ୍ଣ ଗାଈମାନେ ଯମୁନା ନଦୀର ଶିତଳ, ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଯାଇ, ତଳେ ଶାଖାର ମଧ୍ୟରେ, ନୂତନ ପତ୍ର, ଫୁଲ, ଫଳର ଛାଏ ପାଇଁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ଗାଈମାନେ ଶିତଳ ଜଳ ପିଇଲେ, ଅନ୍ତେ, ଗୋପମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମଧୁର ଜଳ ପିଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଏହି ଯମୁନା ତୀରର ଅଂଚଳରେ, ଗାଈମାନେ ଚରିବାକୁ ଛାଡି, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ତାଙ୍କ ସହିତ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଲେ। ଏ ସମୟରେ, ଭୋକା ଅନୁଭବ କରି, ଗୋପମାନେ କହିଲେ— “ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ଜୀବାତ୍ମା ନିଜକୁ ପୁନଃ ମନେ କରି ନାହିଁ; ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯିବା। ଜନ୍ମ, ଯଦିଓ ନିଜ ଅନୁଭୂତି, ଏହା ମୂଲତଃ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର ଗ୍ରହଣ, ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ବା ଭାବନା ପରି। ପୂର୍ବ ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା ଭାବନାକୁ ଯେପରି ମନେ କରି ନାହିଁ, ସେପରି ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଜୀବାତ୍ମା ନିଜକୁ ପୁରୁଣା ଭାବରେ ଦେଖି ନାହିଁ।” “ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ତାଙ୍କର ଭୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ, ଓ ମନ—ଏହି ତିନି ଅଂଶ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ; ଅନ୍ତର ଓ ବାହ୍ୟର ବିଭାଜନ ଲୋକମାନେ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିରନ୍ତର ଉଦ୍ଭବ ଓ ଅନ୍ତର୍ଭାବ କରନ୍ତି; ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ତ୍ୱରିତ କାଳର ଅପରିଗଣ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଅଗ୍ନିର ଶିଖା, ଝରଣାର ଧାରା, ଗଛର ଫଳ ଯେପରି, ସେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜନ୍ମ ଓ ବୃଦ୍ଧିର ଅଂଶଗୁଡିକର ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଦୀପକୁ ଶିଖା, ଏହି ଜଳକୁ ଧାରା, ଏହି ଲୋକକୁ ପୁରୁଷ କୁହାଯାଏ—ସେପରି ଏହି ଜନ୍ମ ଓ ଜୀବନ ଅସତ୍ୟ, ଦୀର୍ଘ ଜୀବନର ଧାରଣା ମିଥ୍ୟା। ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ କର୍ମର ମୂଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ବା ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ମୃତ୍ୟୁ ଅନୁଭବ କରିଛି—ଏହା ଭ୍ରମ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି କାଠରେ ଉଦ୍ଭବ ଓ ଅନ୍ତର୍ଭାବ ଦେଖାଏ। ଗର୍ଭଧାରଣ, ଜନ୍ମ, ଶିଶୁବାସ୍ତା, ବାଳ୍ୟ, ଯୁବାବସ୍ଥା, ପ୍ରାଉଡ଼, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ—ଏହି ନଉଟି ଅବସ୍ଥା ଶରୀରର ଅଂଶ। ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ଶରୀରଗୁଡିକ ଭାବନାର ଦ୍ରବ୍ୟରେ ତିଆରି, ଗୁଣମାନଙ୍କ ସଂଗରେ ଏହି ଦେହ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ।