ଏକ ଦିନ, ଗୋପୀମାନେ ଯମୁନା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପାଇଁ ନିମ୍ନ ଜଳରେ ବୁଡ଼ି ଥିଲେ, ତେବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ନେଇ ଗଛ ଉପରେ ରଖିଦେଲେ । କୃଷ୍ଣ ହସି ହସି କହିଲେ, “ଏ ଝିଅମାନେ, ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଚାହଁ, ତୁମେ ତୁମେ ବସ୍ତ୍ର ନେଇଯିବା; ମୁଁ ମଜାକ ନୁହେଁ, ସତ୍ୟ କହୁଛି, ଯଦି ତୁମେ ଏହି ବ୍ରତରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଉଛ, ତେବେ ଆସ । ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହି ନାହିଁ, ଏହି ପିଲାମାନେ ତାହା ଜାଣନ୍ତି; ତେଣୁ, ହେ ଶୁଭ୍ର କଟିବନ୍ଧିନୀମାନେ, ଏକେକ ଝିଅ ଏକେକ କରି ଆସି ବସ୍ତ୍ର ନେଉ, ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ନ ଆସ ।” କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଏହି ଦୀଘଳ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଦେଖି, ଗୋପୀମାନେ ଲଜ୍ଜା ହେଲେ, ଏକାଏକି ଦେଖି ହସିଲେ, କିନ୍ତୁ ବାହାରିଲେ ନାହିଁ । ଏପରି ମଜାକ ଦେଖି, ଏବଂ ତୀବ୍ର ଶୀତ ଜଳରେ କଂପି କଂପି, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ: “ହେ ନନ୍ଦନନ୍ଦନ, ଆମକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଅ; ଆମେ ଜାଣୁଛୁ ତୁମେ ବ୍ରଜର ଗୌରବ; ଆମେ କଂପୁଛୁ, ଆମର ବସ୍ତ୍ର ଦେଇଦିଅ । ହେ ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦର, ଆମେ ତୁମର ସେବିକା, ଯାହା କହିବ ତାହା କରିବୁ; ଧର୍ମଜ୍ଞ, ବସ୍ତ୍ର ଦେଅ, ନହେଲେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଭିଯୋଗ କରିବୁ ।” ତେବେ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, “ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟସାର୍ଥକ ଭାବେ ମୋ ସେବିକା, ଯାହା କହୁଛି କରିବାକୁ ଚାହ, ତେବେ ଏହି ଶୁଭ୍ର ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଝିଅମାନେ ଏଠାକୁ ଆସି ବସ୍ତ୍ର ନେଉ ।” ଏହାପରେ ଗୋପୀମାନେ ଶୀତରେ କଂପୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଜଳରୁ ବାହାରିଲେ, ନିଜ ଶରୀର ହାଥରେ ଢାକି ରଖିଲେ । ଏମିତି ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ବସ୍ତ୍ର ଦେହାଉଥିବା ଦେହାଉଥିବା ହସି କହିଲେ, “ତୁମେ ନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛ; ଏହା ଦେବତାଙ୍କୁ ଅଭଦ୍ର ହେବା । ଏହି ଦୋଷ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ହାଥ ଜୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଅ, ତାପରେ ବସ୍ତ୍ର ନିଅ ।” ଏହିପରି ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ବୁଝିଲେ ଯେ, ଏହିପରି ନଗ୍ନସ୍ନାନ ବ୍ରତର ଅଂଶ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ନିଜେ ଦେଇଥିବା ନିୟମର ଶେଷ ଅଂଶ ଏହିପରି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସଫଳ ହେଲା । ତେଣୁ ସମସ୍ତେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ । ଏହା ଦେଖି, ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ କୃପାକୁରା ହୋଇ, ବସ୍ତ୍ର ଫେରାଇ ଦେଲେ । ଏପରି ଅଭିଜ୍ଞତା, ଲଜ୍ଜା, ଏବଂ ଖେଳରେ ବଂଧି ଦିଆଯିବା ସତ୍ୱେ, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କେବେ ଦୁଃଖ କଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଥିବାରେ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ । ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ହୃଦୟରେ ପ୍ରିୟଙ୍କ ସମ୍ମିଳନ ଆଶା ନେଇ, ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜ ଦୃଷ୍ଟି ତଳକୁ ରଖି, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ମନ କଲେ ନାହିଁ । ପ୍ରଭୁ ଦାମୋଦର ତାଙ୍କ ମନସ୍ଥ ଇଛା ବୁଝି, କଥା କହିଲେ, “ହେ ଶିଳ୍ପାଳିତା, ତୁମେ ମୋତେ ପୂଜିବାକୁ ଚାହୁଛ, ମୁଁ ଏହା ଜାଣିଛି ଏବଂ ଏହା ସ୍ୱୀକାର କରୁଛି । ଏହି ଇଛା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ ହେବ । ଯେଉଁମାନେ ମନ ମୋତେ ନିଶ୍ଚଳ କରେ, ସେମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା କ୍ରମେ କାମନାରେ ପରିଣତ ହୁଏନି, ଯେପରି ଭୁନା କିମ୍ବା ଉବା ଧାନ ଅଙ୍କୁର ହୁଏନାହିଁ । ଏବେ ତୁମେ ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଯାଅ, ତୁମର ବ୍ରତ ସଫଳ ହେଲା । ଆସନ୍ତା ରାତିଗୁଡ଼ିକରେ ମୋ ସହ ମିଶିବୁ, କାରଣ ଏହି ବ୍ରତ ତୁମେ ମୋ ପୂଜା ପାଇଁ କରିଥିଲ ।” ଏପରି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ନିଜ ଇଛା ସଫଳ ହେବାର ଆନନ୍ଦରେ ଦୁଃଖ ହେବା ସତ୍ୱେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ଧ୍ୟାନ ଧରି ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଗଲେ । ଏହାପରେ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଗୋପବାଳକମାନେ ସହ ବୃନ୍ଦାବନ ଛାଡି ଦୂରକୁ ଗାଁ ଚରାଇବାକୁ ଚାଲିଗଲେ । ମଧ୍ୟାହ୍ନର ତୀବ୍ର ଧୂପରେ ଗଛମାନେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଛାୟା ଭାବେ ଦେଇଥିବା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ଗୋପବାଳକମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ସ୍ତୋକକୃଷ୍ଣ, ଅଂଶୁ, ଶ୍ରୀଦାମ, ସୁବଲ, ଅର୍ଜୁନ, ବିଶାଳ, ଋଷଭ, ତେଜସ୍ବୀ, ଦେଵପ୍ରସ୍ଥ, ବରୂଥପ! ଏହି ମହାନ ଗଛମାନେ ଦେଖ, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ବଞ୍ଚନ୍ତି; ବାୟୁ, ବର୍ଷା, ଧୂପ, ଶୀତ ସହି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ସତ୍ୟକୁହିଲେ ତ ଏହା ସଫଳ ଜନ୍ମ, କାରଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏମାନଙ୍କରେ ବଞ୍ଚେ । ଏମାନେ କେବେ ଦେବାକୁ ଆସିଥିବାକୁ ନାକୁହନ୍ତି । ପତ୍ର, ଫୁଲ, ଫଳ, ଛାୟା, ମୂଳ, ଛାଲ, କାଠ, ଗନ୍ଧଦ୍ରବ୍ୟ, ରସ, ଭସ୍ମ, ଅସ୍ଥି ଦେଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି । ଏହି ଦେହ ନେଇ ଜନ୍ମର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସଫଳତା ଏହି, ଜୀବନ, ଧନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ସଦା ପରମ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରିବା ।” ଏପରି କହି, କୃଷ୍ଣ ଗୋପବାଳକମାନେ ସହ ଯମୁନା ତୀରକୁ ଗଛର ଶାଖା ମଧ୍ୟରେ ଲତା-ପତ୍ର, ଫୁଲ-ଫଳ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେଠାରେ ଗାଁମାନେ ପବିତ୍ର ଶୀତଳ ଜଳ ପିଇଲେ, ଏବଂ ଗୋପବାଳକମାନେ ମଧୁର ଜଳ ପିଇ ଏକାନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ । ତାପରେ ଗଛ ଛାୟାରେ ଗାଁମାନେ ଚରିଲେ, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ତାଙ୍କ ସହ ଆସିଲେ, ଏବଂ ଭୋକ ଲାଗି ଗୋପବାଳକମାନେ କହିଲେ: “ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଅତ୍ୟଧିକ ମନ ଲାଗିଲେ, ପୁନି ନିଜକୁ ମନେ ପକାଯିବା ହୁଏନାହିଁ; ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯିବା ଅବସ୍ଥା । ଜନ୍ମ, ଯଦିଓ ନିଜ ଅନୁଭବରେ ଲାଗେ, ତଥାପି ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଗ୍ରହଣ, ସ୍୵ପ୍ନ କିମ୍ବା ମାୟା ପରି । ଯେପରି ଆଗର ସ୍୵ପ୍ନ କିମ୍ବା ମାୟାକୁ ମନେ ପକାଯିବା ନାହିଁ, ସେପରି ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜକୁ ନୂତନ ଦେଖି ଥାଏ, ପୂର୍ବରୁ ନୁହେଁ । ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ତାଙ୍କ ଭୋଗ୍ୟବସ୍ତୁ ଓ ମନ—ଏହି ତିନି ଦୃଶ୍ୟ ପଦାର୍ଥରେ ଦେଖାଯାଏ; ଭିତର-ବାହ୍ୟ ଭାବ ଲୋକମାନେ ଭେଦ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଭଲ ଓ ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟ । ପ୍ରାଣୀମାନେ ସଦା ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ନଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି; କାଳର ଅଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଗତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ । ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା, ନଦୀର ଧାରା, ଗଛର ଫଳ ସ୍ଥିତି ଓ ବଦଳ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଅବସ୍ଥା ଓ ଯୁଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ । ଏହି ଦୀପକୁ ଶିଖା, ଏହି ଜଳକୁ ଧାରା, ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ମଣିଷ କୁହାଯାଏ—ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ମିଥ୍ୟା, ଜୀବନ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି ଧାରଣା ମିଥ୍ୟା । ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ କର୍ମର ଫଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ବାସ୍ତବିକ, ଏହିପରି ଭାବିବା ଭ୍ରମ; ଯେପରି ଲକଡ଼ିରେ ଅଗ୍ନି ଆସି ଯାଏ ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଏହି ମଧ୍ୟ ମିଥ୍ୟା ।