ପରିକ୍ଷିତ୍ ମହାରାଜ୍ ତାଙ୍କର ରଥ ଚଳାଇ ଏକ ମହାନ ତପସ୍ବୀଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ—ଏହି ତପସ୍ବୀଙ୍କ ଦେହ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି କଠୋର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ୍, କିନ୍ତୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଦୟାମୟ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଅମୃତସ୍ମ ଶବ୍ଦ ସ୍ରବଣରୁ ତାଙ୍କର ଦେହ ଅତି କ୍ଷୀଣ ହୋଇନଥିଲା। ସେ ଦେଖିଲେ, ତପସ୍ବୀଙ୍କ ଦେହ ଉଚ୍ଚ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ, ଜଟାଧାରୀ, ବର୍କ ଚୀର ପିନ୍ଧିଥିବା, ତପସ୍ବୀ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଅପବିତ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଏବଂ ଅଲଙ୍କାରହୀନ। ରାଜା ଆଶ୍ରମ ଉପସ୍ଥିତ ହେବା ସହିତ ତପସ୍ବୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଶିର ନମାଇଲେ। ତପସ୍ବୀ ମଧୁର ଅତିଥି ସତ୍କାର ଓ ଶୁଭେଚ୍ଛା ସହିତ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ। ତାପରେ ସେ ଯଥାଯଥ ଆସନ ଦେଇ ଉପବେଶ କରାଇଲେ, ଏବଂ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ସ୍ମରଣ କରି ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ରାଜାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ। ତପସ୍ବୀ କହିଲେ, “ହେ ମହାରାଜ, ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣଙ୍କର ଏହି ଚର୍ଯ୍ୟା ଧର୍ମିକଙ୍କ ରକ୍ଷା ଓ ଅଧର୍ମିକଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ; କାରଣ ଆପଣ ହରିଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଧାରକ। ଆପଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ, ଯମ, ଧର୍ମ ଓ ବରୁଣ ଭଳି ଆକାର ଓ ଭୂମିକା ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆପଣ ଯେତେବେଳେ ରତ୍ନଖଚିତ ଵିଜୟ ରଥ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଚଳିଥାନ୍ତି, ତେବେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଭୟଭୀତ ହୁଏ। ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଚରମଣ୍ଡଳ ଭୂମିକୁ କପାଇ ଦେଇ, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଚାଲିଥାନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, ଯଦି ଆପଣ ରକ୍ଷା ନ କରନ୍ତି, ତେବେ ଭଗବାନ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଥିବା ଵର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମର ସମସ୍ତ ସୀମା ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଭାଙ୍ଗି ଦେବେ। ଲୋଭୀ ଓ ନିରଂକୁଶ ଲୋକମାନେ ଅଧର୍ମକୁ ବଢ଼ାଇବେ; ଆପଣ ଯଦି ଏଠି ଉପେକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏହି ଜଗତ ଅପରାଧୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ। ତଥାପି, ହେ ଧୀର, ଆପଣ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ; ଆମେ ନିଷ୍କଳୁଷ ହୃଦୟରେ ତାହାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା।” ଏହିପରେ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଶୀତ ଋତୁର ପ୍ରଥମ ମାସରେ, ନନ୍ଦ ଗୋକୁଳର କିଶୋରୀମାନେ କାତ୍ୟାୟନୀ ପୂଜାର ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେମାନେ ଉଷାଯାମିନି କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ବେଳା ଶୁରୁ ହେବା ସମୟରେ ବାଲୁକାରେ ଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଳା, ଚନ୍ଦନ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଧୂପ, ଦୀପ, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦେୟ—ଅଙ୍କୁର, ଫଳ ଓ ଧାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ୁଥିଲେ: “ହେ କାତ୍ୟାୟନୀ, ମହାଶକ୍ତି, ମହାଯୋଗିନୀ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଅଧିପତି, ହେ ଦେବୀ, ନନ୍ଦନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆମର ପତି କରନ୍ତୁ; ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।” ଏଭଳି ଏକମାସ ଧରି ସେମାନେ ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ମନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର କରି, ଏହି ଇଚ୍ଛା ନେଇଁ ଯେ, ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ତାଙ୍କର ପତି ହେଉନ୍ତୁ। ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ସାଙ୍ଗମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ, ହସିଗାନ୍ଧରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀକୁ ଯାଉଥିଲେ। ଏକଦିନ ସେମାନେ ପୂର୍ବବତ୍ ନଦୀତଟରେ ଜାଇ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ପୋଷାକ ତଟରେ ରଖି ଦେଇଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ନାଥ, ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ସେମାନଙ୍କ ଭାବନା ଅନୁଭବ କରି, ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ସାଙ୍ଗମାନେ ସହିତ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ରୁତ ଉଠାଇ ଏକ କଦମ୍ବ ଗଛ ଉପରେ ଚଢ଼ି ପଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ଚେଷ୍ଟା କରି ହସି-ହସି କହିଲେ, “ଏହିଠାକୁ ଆସ, ତୁମେ ଯିଏ ଯିଏ ନିଜ ନିଜ ଜାମା ନେଉ; ମୁଁ ମିଛ କହୁନାହିଁ, ଯଦି ବ୍ରତରେ ତୁମେ କ୍ଲାନ୍ତ, ତେବେ ଏଠିକୁ ଆସ। ମୁଁ କେବେ ମିଛ କହିନାହିଁ, ଏହି ପିଲାମାନେ ତାହା ଜାଣନ୍ତି; ଏଉଁ, ଏକ ଏକ କରି ଆସ, ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ନୁହେଁ।” କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି କ୍ରୀଡ଼ା ଦେଖି ଗୋପୀମାନେ ଲଜ୍ଜାବିଭୋର ହେଲେ, ଏକାପରି ଅନ୍ୟେ ଦେଖି ମୁସ୍କୁରାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ବାହାରିଲେ ନାହିଁ। ଗୋବିନ୍ଦ ଏଭଳି ମଜାକ କରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଗୋପୀମାନେ ଜଳରେ ଗଳା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଡୁବି ଥିଲେ, ଶୀତରେ କମ୍ପିଥିଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ: “ହେ ନନ୍ଦନନ୍ଦନ, ଦୟାକରି ଆମେ ଯେତେ ଅପରାଧ କରିଛୁ, ତାହା ମାନି ଆମକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; ଆମେ ତୁମକୁ ବ୍ରଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଜାଣୁଛୁ। ଦୟାକରି ଆମକୁ ଆମର ଜାମା ଦିଅ, ଆମେ କମ୍ପିଉଛୁ। ହେ ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦର, ଆମେ ତୁମର ଦାସୀ, ଯାହା କହିବ ତାହା କରିବୁ; ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଆମକୁ ବସ୍ତ୍ର ଦିଅ, ନହେଲେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଦେବୁ।” ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟସ୍ଥ ଦାସୀ ଏବଂ ମୋ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ତେବେ ଏହି ନିର୍ମଳ ହସିଥିବା ଗୋପୀମାନେ ଏଠିକୁ ଆସି ନିଜ ଜାମା ନେଉ।” ତାପରେ ଗୋପୀମାନେ ଶୀତରେ ଅତି କଷ୍ଟରେ ଜଳରୁ ବାହାରିଲେ, ହାତରେ ନିଜ ଶରୀର ଢାକିଥିଲେ, ଏବଂ ଶୀତେ ଅତି କଷ୍ଟ ପାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଏଭଳି ଅସହାୟ ଦେଖି, ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ହସି ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର କାନ୍ଧ ଉପରେ ରଖି ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ତୁମେ ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ହୋଇ ଜଳ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅପରାଧ। ଏହି ଅପରାଧ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ହାତ ଜୋଡ଼ି ମୁଣ୍ଡ ନମାଅ, ତାପରେ ତୁମେ ନିଜ ବସ୍ତ୍ର ନେଇ ପିନ୍ଧିପାରିବ।” ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ବୁଝିଲେ ଏହି ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ସ୍ନାନ ତାଙ୍କ ବ୍ରତର ଅଂଶ ଏବଂ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହା ଦୋଷହୀନ। ତେଣୁ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ ତାହା ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ସେମାନେ ତଳ ମୁହଁ କରି ନମସ୍କାର କରିବା ସହିତ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ ଭଗବାନ ଦୟାବଶତଃ ତାଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଫେରାଇଲେ। ଏତେ ତଳେ ଗୋପୀମାନେ ଲଜ୍ଜା ଓ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଜାମା ନେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭଗବାନ ଉପରେ କୌଣସି ଦୁଃଖ ରଖିଲେ ନାହିଁ; ବରଂ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ଉପରେ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ନେଲାପରେ ଗୋପୀମାନେ ଲଜ୍ଜାରେ ନମ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଚାହିଁ ରହିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଖରୁ ଯିବାକୁ ମନ ହେଲା ନାହିଁ।