ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ୍ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଲୟ କରନ୍ତି, ନିଜେ ଅନେକ ଭାଷାରେ ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ଅନନ୍ତ ଚାର୍ଚ୍ଚା ରୂପୀ ଶବ୍ଦକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଯାହାର ଛନ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଚାରି ଅକ୍ଷର କ୍ରମେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ଏହି ଛନ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି: ଗାୟତ୍ରୀ, ଉଷ୍ଣିକ୍, ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ବୃହତୀ, ପଙ୍କ୍ତି, ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍, ଜଗତୀ, ଅତିଛନ୍ଦସ୍, ଅତ୍ୟଷ୍ଟି, ଅତିଜଗତ୍ ଓ ବିରାଟ୍। ଏହି ମହାନ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କ’ଣ ସ୍ଥାପନ କରେ, କ’ଣ ପ୍ରକଟ କରେ, କ’ଣ ସୂଚନା ଦେଇଥାଏ କିମ୍ବା କ’ଣ ଭିନ୍ନ କରେ—ଏହାର ଗୁହ୍ୟତମ ଅର୍ଥ ଏହି ସଂସାରରେ ମୁଁ ଛାଡ଼ି କେହି ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ଏହା ମୋତେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରେ, ସ୍ଥାପନ କରେ, ଭିନ୍ନ କରେ ଓ ନିରାକରଣ କରେ; ଏହିପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଅର୍ଥ ଶବ୍ଦ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ମୋତେ ଭିନ୍ନ କରେ, ଓ ଅନ୍ତେ ମାୟାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନ କରି ତାହାକୁ ନିରାକରଣ କରି ଦୟାମୟ ହୁଏ। ଏହି ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ଚାରିପାଖରେ ହରିଣ, ବନଶୁକର, ବନକୁକୁର, ବୃଷ, ମହିଷ, ହାତୀ, ଗାଏର ପୁଛ, ବାନର, ନେଉଳ ଓ ସାପ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥାଏ। ଏପରି ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଏକ ମହାଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ସାମ୍ନାରେ ବସିଥିଲେ। ମହାଋଷିଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେହ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କର କୃପାଦୃଷ୍ଟି ଓ ଅମୃତସ୍ଵରୂପୀ ବାଣୀ ଶ୍ରବଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଅତି ଶୋଷିତ ନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଦେହ ଉଚ୍ଚ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ, ଜଟା ଓ ଚମର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ଶରୀର ଅଶୁଚି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯାହା ତପସ୍ବୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ, ଓ ନିରାଳଙ୍କା। ରାଜା ମୁନିର ଆଶ୍ରମ ପହଞ୍ଚି ଶିର ନମାଇଲେ, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଉଚିତ ଆତିଥ୍ୟ ଓ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ରାଜାଙ୍କୁ ଆସନ ଦେଇ, ମୁନି ଭଗବାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ସ୍ମରଣ କରି ମୃଦୁ ବାଣୀରେ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର ଏହି ଭ୍ରମଣ ଧର୍ମିକଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଅଧର୍ମିକଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ; କାରଣ ଆପଣ ହରିଙ୍କର ଶକ୍ତି। ଆପଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ, ଯମ, ଧର୍ମ ଓ ବରୁଣଙ୍କ ରୂପ ଓ ପଦବୀ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆପଣ ଯେତେବେଳେ ରତ୍ନଖଚିତ ବିଜୟରଥ ଉପରେ ଅସୀନ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଦାରୁଣ ଧନୁଷ୍ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗ୍ ଚଳାଚଳ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କରନ୍ତି, ସେହିପରି ସେନାର ଦଳ ନେଇ ଆପଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଚାଲିଅନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, ଯଦି ଆପଣ ରକ୍ଷା କରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ଭଗବାନ ନିର୍ମିତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ସମସ୍ତ ସୀମା ଚୋରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ ହେବ। ଲୋଭୀ ଓ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଲୋକମାନେ ଅଧର୍ମକୁ ବଢ଼ାଇବେ, ଆପଣ ଯଦି ନିଦ୍ରାସ୍ଥ ହେବେ, ଏହି ସଂସାର ଚୋରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ଵଂସ ହେବ। ତଥାପି, ହେ ବୀର, ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ—ଆପଣ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି? ଖୋଲା ହୃଦୟରେ ଆମେ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା।" ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କଥା କହିଲେ: ଶୀତକାଳର ପ୍ରଥମ ମାସରେ, ନନ୍ଦର ବ୍ରଜର ଅବିବାହିତ ଅପସରାମାନେ କାତ୍ୟାୟନୀ ପୂଜାର ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସେମାନେ ସରଳ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିଲେ। ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସମୟରେ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ବାଳୁକା ଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ଗନ୍ଧ, ମାଳା, ଧୂପ, ଦୀପ, ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉପହାର—ଅଙ୍କୁର, ଫଳ, ଧାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ: "ହେ କାତ୍ୟାୟନୀ, ମହାଶକ୍ତି, ମହାଯୋଗିନୀ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସିକା, ହେ ଦେବୀ, ନନ୍ଦନନ୍ଦନଙ୍କୁ ଆମ ପତି କର; ଆମେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।" ଏହିପରି ଭାବରେ, ସମସ୍ତ ଅପସରାମାନେ ମନ କୃଷ୍ଣରେ ନିବେଶ କରି ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଏବଂ ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ହେଉଁତୁ ତାଙ୍କର ପତି—ଏହି ଆଶା କଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରଭାତେ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ ହାତ ଧରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୀତ ଗାଇ, ହସି ଖେଳି କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀକୁ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଯାଉଥିଲେ। ଏକଦିନ ସେମାନେ ପୂର୍ବବତ୍ ତୀରେ ପହଞ୍ଚି ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା କରିବାକୁ ପୋଷାକ ତୀରେ ରଖି ଜଳରେ ଖେଳିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ଯୋଗୀନାମ୍ ପତି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେମାନଙ୍କ ଭାବନା ଅନୁଭବ କରି, ସଖାମାନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପୋଷାକ ଦୃତଗତିରେ ନେଇ କଦମ୍ବ ଗଛ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ସଖାମାନଙ୍କ ସହ ହସି କହିଲେ, "ହେ ଗୋପୀମାନେ, ଆସ, ଏକେକ ଜଣ ନିଜ ନିଜ ପୋଷାକ ନିଅ; ମୁଁ ମିଥ୍ୟା କହୁନାହିଁ, ଯଦି ତୁମେ ବ୍ରତରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ତେବେ ଆସ। ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିନାହିଁ, ଏହି ସଖାମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ଏକେକ ଜଣ ଆସି ନିଅ, ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ନଅ।" କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଏହି ଚଞ୍ଚଳତା ଦେଖି, ଗୋପୀମାନେ ଲଜ୍ଜାରେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଖି ହସିଲେ, କିନ୍ତୁ ବାହାରିଲେ ନାହିଁ। ଗୋବିନ୍ଦ ଏପରି ମଜାକ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଲଜ୍ଜା ଓ ଭୟରେ ସେମାନେ ଜଳରେ ଗଳା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଡୁବି ଥିଲେ, ଶୀତରେ କମ୍ପିଥିଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, "ହେ ନନ୍ଦନନ୍ଦନ, ଆମକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଅ, ତୁମେ ବ୍ରଜର ଗୌରବ; ଆମେ କମ୍ପିତ, ଦୟାକରି ପୋଷାକ ଫେରାଇଦିଅ।" "ହେ ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦର, ଆମେ ତୁମର ଦାସୀ, ତୁମେ ଯାହା କହିବ ତାହା କରିବା; ପୋଷାକ ଦିଅ, ତୁମେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ନହେଲେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ଅଭିଯୋଗ କରିବା।" ଭଗବାନ୍ ହସି କହିଲେ, "ଯଦି ତୁମେ ମୋର ଦାସୀ ଓ ମୋ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହ, ତେବେ ଏହି ନିର୍ମଳ ହସିଥିବା ଝିଅମାନେ ଏଠାକୁ ଆସି ନିଜ ପୋଷାକ ନିଅ।" ତାପରେ ସମସ୍ତ ଝିଅ ଶୀତରେ କମ୍ପିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଜଳରୁ ବାହାରିଲେ, ହାତ ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ଢାକି, ଶୀତ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ବିପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନେ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ପୋଷାକ କାନ୍ଧରେ ରଖି, ହସି ମୃଦୁ ବାଣୀରେ କହିଲେ, "ତୁମେ ନିର୍ବସନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛ, ଏହା ଦେବତାଙ୍କୁ ଅପରାଧ। ହାତ ଜୋଡ଼ି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଏହି ଦୋଷ ଦୂର କର, ତାପରେ ପୋଷାକ ନିଅ।