ଏଠି, ଏକ ଆଦ୍ଭୁତ ଓ ଗଭୀର କଥା ଆମେ ଶୁଣୁ। ଏଠି କିଛି ଲୋକ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଓ ଆହୁତି ଦେଇ ପୂଜା କରି, ଭାବୁଥିଲେ—"ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରିବା।" କିନ୍ତୁ ସେଇ ସ୍ୱର୍ଗ ସୁଖ ଶେଷ ହେଲେ, ସେମାନେ ପୁଣି ଧନୀ ଓ ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି। ଏପରି ଲୋକମାନେ ଫୁଲ ଭଳି ମିଠା ମିଠା କଥାରେ ମନ ହରାଇ ଥାନ୍ତି, ଅହଂକାର ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ଲୋଭରେ ଡୁବି ଥାନ୍ତି, ତେଣୁ ମୋ ଉପଦେଶ ସେମାନେଙ୍କୁ ଆକର୍ଷଣ କରେ ନାହିଁ। ଏହି ବେଦମାନେ, ତିନି ପ୍ରକାର ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛି—ବ୍ରହ୍ମ, ଆତ୍ମା ଓ ଦେବତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା ହୁଏ। ଋଷିମାନେ ଅପରୋକ୍ଷ ଭାଷାରେ କଥା କହନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭାଷାକୁ ପସନ୍ଦ କରେ। ଶବ୍ଦ-ବ୍ରହ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବୋଧ, ପ୍ରାଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନରେ ଗଠିତ, ଏହା ସମୁଦ୍ର ପରି ଅପାର, ଗଭୀର ଓ ଅଗମ୍ୟ। ମୁଁ, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ବ୍ରହ୍ମ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମକୁ ବ୍ୟାପ୍ତ କରେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଶବ୍ଦ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ, ଜଣେ ତାଳ ଡଣ୍ଡର ଭିତର ଥିବା ସୂତା ପରି। ଯେପରିକି ଜଲର ମାନ୍ୟ ଜାଲ ବୁନେ, ତେଣୁ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଶବ୍ଦର ସହିତ ଆକାଶରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇ, ମନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ ରୂପ ଧାରଣ କରେ। ସେ ପ୍ରଭୁ, ଛନ୍ଦସ୍ ଓ ଅମୃତତ୍ୱର ଗଠିତ, ହଜାର ମାର୍ଗର ଧାରକ। ଓଁକାରରୁ, ଯେଉଁଠି ବ୍ୟଞ୍ଜନ, ସ୍ୱର, ଶ୍ୱାସ ଓ ଗୁଞ୍ଜନ ରହିଛି, ସେଠି ସେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ। ସେ ନିଜେ ମହା ଓ ଅନନ୍ତ ବାଣୀକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ, ଚାରି ଅକ୍ଷର ବଢ଼ିଥିବା ଛନ୍ଦସହିତ, ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି। ଏହି ଛନ୍ଦସ୍ମାନେ—ଗାୟତ୍ରୀ, ଉଷ୍ଣିକ୍, ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ବୃହତୀ, ପଙ୍କ୍ତି, ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍, ଜଗତୀ, ଅତିଛନ୍ଦସ୍, ଅତ୍ୟଷ୍ଟି, ଅତିଜଗତ୍, ଓ ବିରାଟ୍। ଏହି ବାଣୀ କ'ଣ ସ୍ଥାପନ କରେ, କ'ଣ ଘୋଷଣା କରେ, କ'ଣ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ, କିମ୍ବା କ'ଣ ଭିନ୍ନ କରେ? ଏହାର ଗଭୀର ଅର୍ଥ ଏହି ସଂସାରରେ କେବଳ ମୁଁ ଜାଣେ। ଏହି ବେଦର ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ ମୋତେ ସ୍ଥାପନ, ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ, ଭିନ୍ନ କରେ ଓ ନିରାକରଣ କରେ। ତେଣୁ ଶବ୍ଦରେ ନିର୍ଭର କରି, ବେଦ ମୋତେ ବିଭିନ୍ନ କରି ଦେଖାଏ, ମିଥ୍ୟାକୁ ପଠି, ଶେଷରେ ତାହାକୁ ନିରାକରଣ କରି କୃପାମୟ ହୁଏ। ଏହି ବେଦ ଏପରି ଏକ ଦେଖାଯାଏ—ଯେଉଁଠି ହରିଣ, ବନ୍ଦର, ତେନ୍ତୁଲ, ଧେନୁ, ମହିଷ, ହାତୀ, ଗାଇର ଲଜ୍ଝା, ବନ୍ଦର, ନେଉଲ ଓ ସାପ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି। ଏପରି ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜା ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଏଉଁଠି ଏକ ମହା ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳି ଥିଲା। ସେ ଋଷି, ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଅତି ଦୁର୍ବଳ ନ ଥିଲେ, କାରଣ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପ୍ରେମମୟ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଅମୃତ ମଧୁର କଥା ସେ ଶୁଣିଥିଲେ। ସେ ଉଚ୍ଚ, ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ଆଖି, ଜଟାଧାରୀ, ଚଳା ଚାମର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତପସ୍ବୀ ପରି ଅପରିଷ୍କୃତ ଓ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲେ। ରାଜା ଆଶ୍ରମ ପାଖକୁ ଯାଇ ନମସ୍କାର କଲେ, ଋଷି ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ୍ୟ ଆଦର ଓ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ଋଷି, ରାଜାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ, ସେଠାରେ ବସାଇଲେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ସ୍ମରଣ କରି, କୋମଳ କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ—"ହେ ରାଜନ୍, ତୁମର ଏହି ଭ୍ରମଣ ଧର୍ମିକଙ୍କ ରକ୍ଷା ଓ ଅଧର୍ମିକଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ। ହରିଙ୍କର ଶକ୍ତି ତୁମେ। ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ, ଯମ, ଧର୍ମ ଓ ବରୁଣ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥାଅ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ତୁମର ବିଜୟୀ ରଥ ଚଢ଼ି, ମହାଧନୁ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ତୁମର ରଥ ଦ୍ୱାରା ଅଧର୍ମିକମାନେ ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି। ତୁମର ବଳରେ ପୃଥିବୀ ତଳକୁ ଦବାଯାଏ, ତାହାର ଗୋଳକ ଉପରେ କମ୍ପନ ହୁଏ, ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ପ୍ରଭାମୟ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ଘୂରିବା। ଏହି ସମୟରେ, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ସମସ୍ତ ସୀମା, ଯାହା ପ୍ରଭୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଭାଙ୍ଗି ଦେବେ। ଅଧର୍ମ ଉଦ୍ଭବିତ ହେବ, ଲୋଭୀ ଓ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଲୋକମାନେ ତାହାକୁ ଅନୁକୂଳ କରିବେ। ଯଦି ତୁମେ ଅକ୍ରିୟ ହେଉଛ, ଏହି ସଂସାର ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦଳିତ ହୋଇ ନଶ୍ଟ ହେଉଥାନ୍ତା। ତଥାପି, ମହାବାହୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରିବି—ତୁମେ କି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠି ଆସିଛ? ଚଳ, ଆମେ ଏକାଗ୍ର ହୃଦୟରେ ଏହାକୁ କରିବା। ଏହିଭଳି ଘଟଣା ପରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଶୀତ ଋତୁର ପ୍ରଥମ ମାସରେ, ନନ୍ଦର ବ୍ରଜର ଯୁବତୀମାନେ କାତ୍ୟାୟନୀ ପୂଜା ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ସାଧାରଣ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରଭାତେ, କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ତଟରେ ବାଳୁକାରେ ଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି, ଅନେକ ଦ୍ରବ୍ୟ—ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଳା, ଚନ୍ଦନ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଧୂପ, ଦୀପ, ଅନେକ ଦାନ—ଅଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ—"ହେ କାତ୍ୟାୟନୀ, ମହାଶକ୍ତି, ମହାଯୋଗିନୀ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବୀ, ନନ୍ଦନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣକୁ ଆମ ପତି କର, ଆମେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।" ଏହିପରି, ସେମାନେ ମନକୁ କୃଷ୍ଣରେ ଏକାଗ୍ର କରି, ଏକମାସ ଧରି, ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କୁ ପୂଜି, ନନ୍ଦନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ପାଇବାକୁ ଆଶା କରୁଥିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରଭାତେ, ସେମାନେ ସହେଳୀମାନେ ସହ ହାତ ଧରି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୀତ ଗାଇ, କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀକୁ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଯାଉଥିଲେ। ଏକଦିନ, ସେମାନେ ନଦୀତଟକୁ ଆସି, ପୂର୍ବବତ୍ ପୋଷାକ ରଖି, ଆନନ୍ଦରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୀତ ଗାଇ, ଜଳରେ ଖେଳୁଥିଲେ। ତାହାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ନାଥ କୃଷ୍ଣ, ସେମାନେଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୁଝି, ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗମାନେ ସହିତ ଏଠିକୁ ଆସିଲେ, ଓ ସେମାନଙ୍କ ଆଶା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେ ତୁରନ୍ତ ସେମାନଙ୍କ ପୋଷାକ ନେଇ, ଏକ କଦମ୍ବ ଗଛ ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲେ, ଓ ସାଙ୍ଗମାନେ ସହ ହସି, ମଜା କରି କହିଲେ—"ଏଠି ଆସ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଚାହ, ତୁମ ପୋଷାକ ନେଉ। ମୁଁ ମଜା କରୁନି, ଏହି କଥା ଏକଦମ ସତ୍ୟ; ଯଦି ବ୍ରତରେ ଥକିପଡ଼ିଛ, ତେବେ ଏଠି ଆସ।" "ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିନାହିଁ, ଏହି ପିଲାମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ହେ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ, ଏକ ଏକ କରି ଆସି, ତୁମେ ତୁମ ପୋଷାକ ନେଉ, ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ନ ଆସ।