ଏହି ଜଗତରେ କିଛି ଲୋକ, ଯେମିତି ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ସତ୍ୟ ଧନକୁ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱପ୍ନ ଧନ ପାଇଁ ଦୌଡ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ହୃଦୟରେ ଅସାର ଲୋକର ଆଶୀର୍ବାଦ କୁ କଳ୍ପନା କରନ୍ତି, ଯାହା ସ୍ୱପ୍ନ ଶୁଣିବା ପରି ମଧୁର ଲାଗେ କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ତମ ଗୁଣରେ ସ୍ଥିତ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଏହି ତିନି ଗୁଣକୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋତେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପରେ ପୂଜନ୍ତି ନାହାନ୍ତି। ଏଠି ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜି, ସେମାନେ ଭାବନ୍ତି—“ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଭୋଗ କରିବା”—ଏବଂ ସେଇ ଭୋଗ ଶେଷ ହେଲେ, ପୁନି ପୃଥିବୀରେ ଧନୀ ଓ ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ମିଳିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଏପରି ଫୁଲମାଲା ଶବ୍ଦରେ ମନ ବିକ୍ଷିପ୍ତ, ଅହଂକାର ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ଲୋଭରେ ଡୁବିଥିବା ଲୋକମାନେ, ମୋ ଉପଦେଶକୁ ଆকৰ୍ଷଣୀୟ ମନେ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ବେଦମାନେ ତିନିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମ, ଆତ୍ମା ଓ ଦେବତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା କହେ। ଋଷିମାନେ ଏହି ବିଷୟକୁ ଅପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ କହନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଧାରଣାକୁ ପସନ୍ଦ କରେ। ଶବ୍ଦ-ବ୍ରହ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବୋଧ, ପ୍ରାଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନର ମିଶ୍ରଣ; ସେଠାରେ କୌଣସି ସୀମା ନାହିଁ, ଗଭୀର ଓ ଗମ୍ଭୀର, ସାଗର ପରି ଅତି ଅପ୍ରବେଶ୍ୟ। ଏହାକୁ ମୁଁ, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ବ୍ରହ୍ମ, ବିସ୍ତାର କରିଛି; ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଏହା ଶବ୍ଦର ଆକାରରେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ଯେପରି ଗୋଲାପ ଗଛର ଡଣ୍ଡିରେ ସୂତା ରହିଥାଏ। ଯେପରି ମକଡ଼ା ନିଜ ହୃଦୟରୁ ମୂଖ ଦ୍ୱାରା ଜାଲ ବାହାର କରେ, ସେପରି ପ୍ରାଣ, ଶବ୍ଦ ସହିତ ଆକାଶରୁ ଉଦ୍ଭବ କରି, ମନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ ଆକାର ଧାରଣ କରେ। ସେ ଭଗବାନ୍ ଛନ୍ଦ ଓ ଅମୃତର ଗଠନ, ହଜାରଟି ମାର୍ଗର ଅଧିପତି; ଓଁକାର ଭିତରେ ବ୍ୟଞ୍ଜନ, ସ୍ୱର, ଶ୍ୱସନ୍ତ ଓ ଘନ୍ଧ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିତ। ସେ ନିଜେ ଏହି ବିଶାଳ ଓ ଅନନ୍ତ ବାଣୀକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ, ଚାରି ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ହେଉଥିବା ଛନ୍ଦରେ, ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଓ ଲୟ କରନ୍ତି। ଗାୟତ୍ରୀ, ଉଷ୍ଣିକ୍, ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ବୃହତୀ, ପଙ୍କ୍ତି, ତୃଷ୍ଟୁଭ୍, ଜଗତୀ, ଅତିଛନ୍ଦସ୍, ଅତ୍ୟଷ୍ଟି, ଅତିଜଗତ୍, ଓ ବିରାଟ୍—ଏହି ଛନ୍ଦମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ବାଣୀ କ’ଣ ସ୍ଥାପନ କରେ, କ’ଣ ଘୋଷଣା କରେ, କ’ଣ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ, କିମ୍ବା କ’ଣ ଭିନ୍ନ କରେ—ଏହାର ହୃଦୟ ଏହି ଜଗତରେ ମୋ ଛଡ଼ା କୌଣସି ଜାଣିନଥିବେ। ଏହି ବେଦ ମୋତେ ସ୍ଥାପିତ, ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ, ଭିନ୍ନ କରେ ଓ ନିରାକରଣ କରେ; ଏହି ଶବ୍ଦ ଉପରେ ଆଧାରିତ ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ, ମୋର ମାୟାକୁ କହି, ଶେଷେ ତାହାକୁ ନିରାକରଣ କରି, ଦୟାଳୁ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଏଠାରେ ମୃଗ, ବନ୍ଧୁକ, ଶୃଗାଳ, ବୃଷ, ମହିଷ, ହାତୀ, ଗୋ-ପୁଛ, ବାନର, ନେଉଳ ଓ ସାପ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟି ଘେରାଯାଇଥାଏ। ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ଦେଖିଲେ, ଏକ ତପସ୍ବୀ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳା ଶାନ୍ତିରେ ବସିଛନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏବଂ ଭଗବାନଙ୍କର କୃପାଦୃଷ୍ଟି ଓ ଅମୃତମୟ ବାଣୀ ଶୁଣି ଦେହରେ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ଷୀଣ ହୋଇନଥିଲେ। ସେ ଉଚ୍ଚ, ପଦ୍ମପତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି, ଜଟାଧାରୀ, ବାକାଳ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତପସ୍ବୀ ସ୍ୱଭାବକୁ ଅନୁଯାୟୀ ଅପବିତ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ କୌଣସି ଭୂଷଣ ନଥିଲା। ତା’ପରେ, ରାଜା ଆଶ୍ରମ ପାଖକୁ ଯାଇ ନମସ୍କାର କଲେ, ତପସ୍ବୀ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆତିଥ୍ୟ ଓ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ। ତପସ୍ବୀ, ଯଥାଯଥ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ନିୟମିତ ରାଜାଙ୍କୁ ବସାଇଲେ, ଭଗବାନଙ୍କର ଆଦେଶ ମନେପକାଇ ନମ୍ର ଶବ୍ଦରେ କଥା କହିଲେ—“ନିଶ୍ଚୟ, ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଚାରଣ ଧର୍ମିକଙ୍କ ରକ୍ଷା ଓ ଅଧର୍ମିକଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ; କାରଣ ଆପଣ ହରିଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଧାରକ। ଆପଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ, ଯମ, ଧର୍ମ ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଆକାର ଓ ସ୍ଥାନ ଧାରଣ କରନ୍ତି—ଶୁଭ୍ର ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଯେବେ ଆପଣ ରତ୍ନ ଶୋଭିତ ବିଜୟ ରଥ ଚଢ଼ି ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ଧାରଣ କରି ଚଳନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ସେନାର ପଦଦ୍ବାରା ପୃଥିବୀର ଚକ୍ରକୁ ଚାପି, ତାହାର ଗୋଲାକୁ କମ୍ପିତ କରି, ମହାସେନା ନେଇ, ଆପଣ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଘୁଞ୍ଚନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, ଭଗବାନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରାଯାଇଥିବା ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ଏକାଧିକ ବିଭାଗ ଆପଣ ନଥିଲେ ଚୋରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯିବ। ଲୋଭୀ ଓ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଲୋକମାନେ ଅଧର୍ମକୁ ବଢ଼ାଇବେ; ଆପଣ ଅକ୍ରିୟ ହେଲେ ଏହି ଜଗତ ଦୁଷ୍କୃତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବ। ତଥାପି, ହେ ମହାବଳୀ, କି କାରଣରେ ଆପଣ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି? ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଖୋଲା ହୃଦୟରେ ତାହା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।” ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଶେଷେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—“ଶୀତ ଋତୁର ପ୍ରଥମ ମାସରେ, ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋକୁଳର ଅପରୁପ କନ୍ୟାମାନେ କାତ୍ୟାୟନୀ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, କେବଳ ଅଳ୍ପ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିଲେ। ପ୍ରଭାତରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସମୟରେ, ସେମାନେ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ବାଳୁକାରେ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରି, ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ—ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଳା, ଗନ୍ଧ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଧୂପ, ଦୀପ, ଅନେକ ଉପହାର, ଅଙ୍କୁର, ଫଳ, ଧାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ—‘ହେ କାତ୍ୟାୟନୀ, ମହାଶକ୍ତି, ମହାଯୋଗିନୀ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାୟିକା, ନନ୍ଦପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ ଆମ ପତି ହେଉନ୍ତୁ, ଆମେ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛୁ।’ ଏହିପରି, ସମସ୍ତ କନ୍ୟାମାନେ ମନକୁ କୃଷ୍ଣରେ ନିଶ୍ଚଳ କରି, ଏକମାସ ଧରି ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ନନ୍ଦନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ପାଇବାକୁ ଆଶା କରୁଥିଲେ। ପ୍ରଭାତେ, ସଂଗୀନୀମାନେ ସହିତ ଉଠି, ହାତ ଧରି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରି, ପ୍ରତିଦିନ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀକୁ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଯାଉଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ନଦୀତଟକୁ ଆସି, ପୂର୍ବବାଣୀ ପରି କପଡ଼ା ଖୋଲି ରଖି, ଜଳରେ ଖେଳୁଥିଲେ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଯୋଗୀଙ୍କ ନାୟକ କୃଷ୍ଣ, ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଭବ କରି, ତାଙ୍କ ମନୋରଥ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।