ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, କ୍ରୂର ଲୋକମାନେ ନିଜ ସ୍ଵାର୍ଥ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଦେବତା, ପିତୃ, ଓ ଭୂତମାନଙ୍କୁ ହିଂସା ଦ୍ୱାରା ଆଣିଥିବା ପଶୁମାନଙ୍କୁ ବଳି ଦେଇ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଏକ ସପ୍ନା ଭଳି ଅସାର ଲୋକରେ କୃପା ମିଳିବ ବୋଲି ଭାବନା କରନ୍ତି, ଯେପରି ବ୍ୟାପାରୀ ତାଙ୍କର ଏକାଠି ଧନକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସପ୍ନାରେ ଲାଭ ଦେଖନ୍ତି। ରଜ, ସତ୍ୱ, ଓ ତମ ଗୁଣରେ ଅନୁସ୍ଥିତ ଲୋକମାନେ, ଏବଂ ଏହି ଗୁଣକୁ ଆସ୍ଥା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋତେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ପୂଜନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜି, ଲୋକମାନେ ଭାବନା କରନ୍ତି—"ଆମେ ସ୍ଵର୍ଗରେ ଉପଭୋଗ କରିବା", ଏହା ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଉପରେ ଫେରି ଆମେ ଆବାର ଧନୀ ଓ ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେବା ଚାହୁଁଛୁ। ଏଭଳି ଫୁଲ ଭଳି ମନୋହର ଶବ୍ଦରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିବା, ଅଭିମାନୀ ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ଲୋଭୀ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମୋ ଉପଦେଶ ଆକର୍ଷଣ କରେ ନାହିଁ। ଏହି ବେଦଗୁଡିକ ତିଣି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମ, ଆତ୍ମା, ଓ ଦେବତା ଉପରେ କଥା କରେ; ଋଷିମାନେ ଅପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ କଥା କହନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅପରୋକ୍ଷ କଥାକୁ ପସନ୍ଦ କରେ। ଶବ୍ଦ-ବ୍ରହ୍ମ ଅତି ଦୁର୍ବୋଧ, ପ୍ରାଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନରେ ଗଠିତ; ଏହା ଅସୀମ, ଅଗାଧ, ଗଭୀର, ସାଗର ଭଳି ଅପରିଚିତ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମକୁ ମୁଁ, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ମାଳିକ, ବିସ୍ତାର କରିଛି; ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଶବ୍ଦର ଆକାରରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଗୋଲାପ ଗଛର ଗାଢ଼ ମୁନ୍ଡରେ ତାନ୍ତୁ ଥାଏ। ମକଡ଼ା ଯେପରି ନିଜ ହୃଦୟରୁ ଜାଲ ତିଆରି କରେ, ଏହିପରି ପ୍ରାଣ, ଶବ୍ଦ ସହିତ, ଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ମନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ ଆକାର ନେଇଥାଏ। ଏହି ମହାପ୍ରଭୁ ଛନ୍ଦ ଓ ଅମୃତର ଗଠନ, ହଜାର ମାର୍ଗର ମାଳିକ; ଓଁ ରୂପରେ, ଅନେକ ବ୍ୟଞ୍ଜନ, ସ୍ୱର, ଶ୍ରୁତି ଓ ଗୁଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥିତ। ସେ ସ୍ଵୟଂ, ଅନେକ ଭାଷାରେ ବିସ୍ତାରିତ ମହା ଓ ଅନନ୍ତ ବାଣୀକୁ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ତ କରନ୍ତି, ଛନ୍ଦଗୁଡିକ ଚାରି ଅକ୍ଷର ବଢି ଯାଏ। ଗାୟତ୍ରୀ, ଉଷ୍ଣିକ, ଅନୁଷ୍ଟୁପ, ବୃହତୀ, ପଙ୍କ୍ତି, ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ, ଜଗତୀ, ଅତିଛନ୍ଦସ୍, ଅତ୍ୟଷ୍ଟି, ଅତିଜଗତ୍ ଓ ବିରାଟ୍—ଏହି ଛନ୍ଦଗୁଡିକ ଅଛି। ଏହି ବାଣୀ କ’ଣ ସ୍ଥାପନ କରେ, କ’ଣ ପ୍ରକାଶ କରେ, କ’ଣ ଉପଲକ୍ଷଣ କରେ, କିମ୍ବା ଭିନ୍ନ କରେ? ଏହାର ହୃଦୟ ଏହି ଜଗତରେ କେବଳ ମୁଁ ଜାଣିଛି। ଏହି ବେଦ ମୋତେ ସ୍ଥାପନ କରେ, ମୋତେ ଉପଲକ୍ଷଣ କରେ, ଭିନ୍ନ କରେ ଓ ନିଷେଧ କରେ; ସମସ୍ତ ବେଦର ଅର୍ଥ ଶବ୍ଦ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ମୋତେ ବିଭେଦ କରେ, ଏବଂ ମାୟାକୁ ପଠି, ଶେଷରେ ତାହାକୁ ନିଷେଧ କରି ଦୟାମୟ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ବେଦ ଅନେକ ପଶୁ—ହରିଣ, ଶୁଆ, ଜଙ୍ଗଲୀ କୁକୁର, ଗୋ, ମହିଷ, ହାତୀ, ଗୋପୁଛ, ବାନର, ଉଦି, ଓ ସାପ—ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜା ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଋଷି, ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ଜଳିରହିଥିବା। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଋଷି, ଦୀର୍ଘ କାଳ ଦ୍ରଢ଼ ତପସ୍ୟା କରି ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଯେଉଁଠାରେ ତିନି ଅତି କ୍ଷୀଣ ନୁହେଁ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ନେକ୍ତର ଭଳି ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଥିଲେ। ଋଷି ବଡ଼ ଦେହ, ପଦ୍ମ ପତ୍ର ଭଳି ଚକ୍ଷୁ, ଜଟା ଓ ଚାଲି ଚିରା ଥିଲେ, ତପସ୍ୟାର ଅନୁକୂଳ ଅପରିଷ୍କୃତ ଓ ଅଲଙ୍କୃତ। ରାଜା ଆଶ୍ରମ କୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଋଷିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଋଷି ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆତିଥ୍ୟ ଓ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ। ଋଷି, ଯଥାଯଥ ଅର୍ପଣ ଗ୍ରହଣ କରି ଉପବେଶିତ ରାଜାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ସ୍ମରଣ କରି କଥା କହିଲେ। "ନିଶ୍ଚୟ, ମହୋଦୟ, ତୁମର ଏହି ଭ୍ରମଣ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ରକ୍ଷା ଓ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ; କାରଣ ତୁମେ ହରିଙ୍କର ଶକ୍ତିର ଧାରକ।" "ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ପବନ, ଯମ, ଧର୍ମ, ଓ ବରୁଣ ଭଳି ରୂପ ଓ ପଦ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।" "ତୁମେ ତୁମ ରତ୍ନ ଭୂଷିତ ବିଜୟ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଭୟଙ୍କର ଧନୁ ବ୍ୟାନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରନ୍ତି।" "ତୁମର ସେନା ଦ୍ୱାରା ଭୂମିର ଚକ୍ରକୁ ଚାପି, ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରି, ବଡ଼ ଦଳକୁ ଆଣି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି।" "ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ଭାଗ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ସମସ୍ତ ସୀମା, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, ଚୋରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ ହେବା ସ୍୵ାଭାବିକ।" "ଅଧର୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହେବ, ଲୋଭୀ ଓ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଲୋକମାନେ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ ହେବେ; ତୁମେ ଶୟନ କରିଲେ, ଏହି ଜଗତ ଚୋରମାନେ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ହେବା ନିଶ୍ଚିତ।" "ତଥାପି, ଶୂରବୀର, ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, କେଉଁ କାରଣରେ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ?" "ଆମେ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ଏହା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଚାହୁଁଛୁ।" ଏଠାରେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଶୀତ ଋତୁର ପ୍ରଥମ ମାସରେ, ନନ୍ଦର ବ୍ରଜର ଯୁବତୀମାନେ କାତ୍ୟାୟନୀ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ନିୟମିତ ଉପବାସ ରଖି କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରଭାତରେ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ବେଳେ ଉଦୟ ହେଉଥିଲା, ନଦୀ ପାରେ ଚେନା ଦେବୀଙ୍କର ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରି ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ଫୁଲ ଗୋଛ, ସୁଗନ୍ଧ, ଅର୍ପଣ, ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର—ଅଙ୍କୁର, ଫଳ, ଧାନ—ଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ: "ହେ କାତ୍ୟାୟନୀ, ମହାଶକ୍ତି, ମହାଯୋଗିନୀ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସକ, ଦେବୀ, ନନ୍ଦନନ୍ଦନ କୁ ମୋ ସ୍ଵାମୀ କର; ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।" ଏଭଳି, ଯୁବତୀମାନେ ମନ କୃଷ୍ଣ ଉପରେ ଅନିବାର କରି ମାସ ଭରି ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ଚାହୁଁଥିଲେ ନନ୍ଦନନ୍ଦନ କୁ ସ୍ଵାମୀ ଭଳି ପାଇବା। ପ୍ରଭାତରେ, ସହଯାତୀମାନେ ସହିତ ଉଠି, ହାତ ହାତ ଧରି, ସେମାନେ ଦିନ ପ୍ରତିଦିନ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ନଦୀପାରେ ଗଲାପରେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଅପରିଚିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅପନା ଅପରିଚିତ ବସ୍ତ୍ର ରଖି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୀତ ଗାଇ, ଜଳରେ ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳୁଥିଲେ। ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ନାୟକ, କୃଷ୍ଣ, ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୁଝି, ତାଙ୍କ ସହଯାତୀମାନେ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ।