ଏହିପରି ଭାବେ, କିଛି ଲୋକ ଅବିବେକୀ ଓ ଭ୍ରାନ୍ତିମୟ ମନସ୍କ ଥିବାରୁ ବେଦର ଫୁଲ ଭଳି ମଧୁର କର୍ମଫଳ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ବେଦଜ୍ଞ ଲୋକେ ଏହି କଥାର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ କାମନା, ଦୟାହୀନତା ଓ ଲୋଭରେ ଆନ୍ଦ୍ରିତ, ଫଳ ପ୍ରତି ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଫୁଲ ଭଳି ମାତ୍ର ଆକୃଷ୍ଟ, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ପତଙ୍ଗ ପରି ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଜଗତକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ଏମିତି ଲୋକେ ମୋତେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ହୃଦୟରେ ବସିଛି ଓ ଯାହାଠାରୁ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ; ସେମାନେ ଯେପରି ଷ୍ଟୋତ୍ର ଓ ବଳିଦାନରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଧୂସର ମେଘରେ ଦୃଷ୍ଟି ଅବରୁଦ୍ଧ ଲୋକଙ୍କ ପରି। ମୋ ଅପରୋକ୍ଷ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନ ବୁଝି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଲିନ ଲୋକେ ଯଦି ହିଂସାରେ ଆସକ୍ତି ଗଢିନେଇ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଳିଦାନ ମଧ୍ୟ ବିଧିବଦ୍ଧ ନୁହେଁ। ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ କ୍ରୂର ଲୋକେ ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ଭୂତଗଣଙ୍କୁ ହିଂସାଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ପଶୁ ଦ୍ୱାରା ବଳିଦାନ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ସତ୍ୟ ଧନକୁ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱପ୍ନ ଧନ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟାପାରୀ ପରି, ନିଜ ହୃଦୟରେ ଅସାର ଲୋକର ଆଶୀର୍ବାଦ କଳ୍ପନା କରନ୍ତି, ଯାହା ସ୍ୱପ୍ନ ପରି ଶୁଣିବାକୁ ମଧୁର ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ, ତମ ଗୁଣରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓ ଏହି ଗୁଣମାନେକୁ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋତେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ପୂଜନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ବଳିଦାନ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜି ଏହି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି—'ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଉପଭୋଗ କରିବା'—ଏବଂ ସେଥିରୁ ଅବତରଣ ପରେ ପୁନଃ ଧନୀ ଓ ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ଲାଗି ଆଶା କରନ୍ତି। ଏଭଳି ଫୁଲ ଭଳି ଶବ୍ଦରେ ମନ ଭ୍ରମିତ, ଅହଂକାରୀ ଓ ଅତି ଲୋଭୀ ଲୋକମାନେ, ମୋ ଉପଦେଶକୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ମନେ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ବେଦ ତିନିପ୍ରକାର—ବ୍ରହ୍ମ, ଆତ୍ମା, ଦେବତା—ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଷୟ କଥା କହେ; ଋଷିମାନେ ଅପରୋକ୍ଷ ଭାବେ କଥା କହନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅପରୋକ୍ଷ କଥା ପ୍ରିୟ କରେ। ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବୋଧ, ପ୍ରାଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ଅସୀମ, ଅପାର, ଗମ୍ଭୀର ଓ ସାଗର ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁହ୍ୟ। ଏହି ସବୁକୁ ମୁଁ, ଅନନ୍ତ, ଅସୀମ ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମ, ବିସ୍ତାର କରିଛି; ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଏହା ଶବ୍ଦର ଆକାରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ଯେପରି ଗୋଲାପ ଡଣ୍ଡରେ ତାନ୍ତୁ ରହିଥାଏ। ଯେପରି ମକଡ଼ା ନିଜ ହୃଦୟରୁ ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ଜାଲ ବାହାର କରେ, ସେପରି ପ୍ରାଣ ଶବ୍ଦ ସହିତ ଆକାଶରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ, ମନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ ଆକାର ଧାରଣ କରେ। ସେ, ପ୍ରଭୁ, ଛନ୍ଦ ଓ ଅମୃତର ଗଠନ, ହଜାର ମାର୍ଗର ଧାରୀ, ଓଁକାର ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ନିହିତ; ଅନୁସ୍ୱାର, ସ୍ବର, ବ୍ୟଞ୍ଜନ, ଉଚ୍ଚାର ମିଶି ଥାଏ। ସେ, ସ୍ଵୟଂ, ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ବିସ୍ତୃତ ଏହି ବଡ଼ ଓ ଅନନ୍ତ ବାଣୀକୁ ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି; ଛନ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଚାରି ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ବଢ଼େ। ଗାୟତ୍ରୀ, ଉଷ୍ଣିକ୍, ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ବୃହତୀ, ପଙ୍କ୍ତି, ତୃଷ୍ଟୁଭ୍, ଜଗତୀ, ଅତିଛନ୍ଦସ୍, ଅତ୍ୟଷ୍ଟି, ଅତିଜଗତ୍, ଓ ବିରାଟ୍—ଏହିମାନେ ଛନ୍ଦ। ଏହି ବେଦ କ’ଣ ସ୍ଥାପନ କରେ, କ’ଣ ଘୋଷଣା କରେ, କ’ଣ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ, କିମ୍ବା କ’ଣ ବିଶିଷ୍ଟ କରେ? ଏହାର ହୃଦୟ ଏହି ଜଗତରେ ମୁଁ ଛାଡ଼ି କେହି ଜାଣେ ନାହିଁ। ଏହା ମୋତେ ସ୍ଥାପନ କରେ, ମୋତେ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ, ମୋତେ ବିଶିଷ୍ଟ କରେ, ଏବଂ ମୋକୁ ନିରାକରଣ କରେ; ସେପରି, ବେଦର ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ ଶବ୍ଦ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ମୋତେ ବିଭିନ୍ନ କରେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ମାୟାକୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦେଇ ତ୍ୟାଗ କରି କୃପାମୟ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଏହା ମୃଗ, ବନ୍ଦର, ଶୃଙ୍ଗାଳ, ବଢ଼, ମହିଷ, ହାତୀ, ଚଉରା ଗାଁ, ବନ୍ଦର, ନେଉଲ, ଓ ସାପ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟି ଘେରାଯାଇଛି। ସେହି ପରି ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଦେଖିଲେ, ସେଠାରେ ଏକ ମହାର୍ଷି ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ପାଖରେ ବସିଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ରାଜା ଦେଖିଲେ, ମୁନି ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ, ତଥାପି ଭଗବାନଙ୍କର କୃପା ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଅମୃତ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଅତି କ୍ଷୀଣ ନ ଥିଲେ। ସେ ଉଚ୍ଚ, ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ, ଜଟାଧାରୀ, ବାକଳ ଧାରଣ କରିଥିବା, ତପସ୍ବୀ ପରି ଅପବିତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କୃତ ନଥିଲେ। ରାଜା ଆଶ୍ରମ ପାଖକୁ ଆସି ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ମୁନି ଉପଯୁକ୍ତ ଆତିଥ୍ୟ ଓ ଶୁଭେଚ୍ଛା ସହିତ ସ୍ବାଗତ କଲେ। ମୁନି, ଉପଯୁକ୍ତ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ନିୟମିତ ରହିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ବସାଇ, ଭଗବାନଙ୍କ ଆଦେଶ ସ୍ମରଣ କରି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ— "ନିଶ୍ଚିତ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମର ଏହି ଭ୍ରମଣ ଧର୍ମିକଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଅଧର୍ମିକଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ; କାରଣ ତୁମେ ହରିଙ୍କର ଧାରଣଶକ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ, ଯମ, ଧର୍ମ, ଓ ବରୁଣ ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ପଦବୀ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଓ ଶୁଦ୍ଧ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତୁମେ ରତ୍ନଖଚିତ ବିଜୟରଥ ଚଢ଼ି, ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ଧାରଣ କରି ଯେତେବେଳେ ନ ଚାଲ ତେବେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି। ତୁମର ସେନାର ପଦପ୍ରହାରରେ ଭୂମି ଚକ୍ର ଚୁର୍ଣ୍ଣିତ, ଏହା ଅନ୍ତଃସ୍ଥଳ ନିମ୍ନ, ଏବଂ ବଡ଼ ସେନା ଉପସ୍ଥାପିତ; ତୁମେ ଚମକୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଶେ ଦେଶେ ଘୁଞ୍ଚ। ଏହି ସମୟରେ, ଭଗବାନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରାଯାଇଥିବା ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ସୀମା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଚୋରମାନେ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବେ। ଲୋଭୀ ଓ ଅନିୟମିତ ଲୋକେ ଅଧର୍ମକୁ ପୋଷଣ କରିବେ; ତୁମେ ଯଦି ଅକ୍ରିୟ ହୁଅ, ଏହି ଜଗତ ଦୁଷ୍କୃତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ନଶ୍ଟ ହେବ। ତଥାପି, ହେ ଭୀର, ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ, କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ; ଆମେ ଦୁହେଁ ଖୋଲା ହୃଦୟରେ ଏହାକୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା।" ଏହିପରି ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—"ଶୀତ ଋତୁର ପ୍ରଥମ ମାସରେ, ନନ୍ଦର ବ୍ରଜର କୁମାରୀମାନେ କାତ୍ୟାୟନୀ ପୂଜା ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ସେମାନେ କେବଳ ସାଧାରଣ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିଲେ। ପ୍ରଭାତେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସମୟରେ, କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ଚରୁ ଚରୁ ଦେବୀଙ୍କର ଏକ ପ୍ରତିମା ମାଟିରେ ତିଆରି କରି ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।