ଏହିଭଳି ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମ ଅର୍ଧର ଏକୋଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା, ଯାହା ପରମହଂସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଏକ ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର। ଏଠି ଆଗକୁ ଶୁଣ, ଯେଉଁ ଲୋକେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଏତେ ମନ ଲଗାନ୍ତି, ସେମାନେ ନ ନିଜକୁ ଚିହ୍ନିପାରନ୍ତି, ନ ଉଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱକୁ। ସେମାନେ ଶରୀର ପାଇଁ ବଞ୍ଚିଥାନ୍ତି, ଏକ ଧୂଳ ତଳା ଦମ୍ଭ ପରି କେବଳ ଶ୍ୱାସ ନିଅନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଫଳାଶା ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଭ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଲୋକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ ଏହା କୁହାଯାଏ, ଯେପରି ଔଷଧକୁ ମଧୁର କରାଯାଏ ଯେଉଁଥିରେ ଲୋକ ଖାଇବାକୁ ଭଲପାଆନ୍ତି। ମଣିଷ ଜନ୍ମରୁ ଇଚ୍ଛା, ଜୀବନ ଓ ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ନେଇ ମନରେ ଆସକ୍ତ ରହନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖର କାରଣ ହୋଇଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଶ୍ରେୟସ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଦୁଃଖର ମାର୍ଗରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ସେହିପରି ଜ୍ଞାନୀ ମଣିଷ କେମିତି ପୁଣି ସେମାନେକୁ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ପଥରେ ନେଇଯିବେ? ଏହିପରି ଅବିବେକୀ ଏବଂ ବିକୃତ ମନବଳ ଥିବା କିଛି ଲୋକ ଫଳାଶା ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ବେଦ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ କାମନା, ଦୟାନୀୟତା ଓ ଲୋଭରେ ଆନ୍ଦ୍ରିତ, ଫଳ ଛାଡ଼ି ଫୁଲ ଉପରେ ମନ ଲଗାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଆକର୍ଷିତ ହେଉଥିବା ପତଙ୍ଗ ପରି; ତାଙ୍କର ନିଜ ସ୍ଵରୂପ ଲୋକ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ। ହେ ପ୍ରିୟ, ସେମାନେ ମୋତେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରୁ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯିଏ ହୃଦୟରେ ବସିଛି; ଯେପରି ଷ୍ଟୋତ୍ର ଓ ବିଧି-ବିଧାନରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ କୁହାଯାଏ, ଏମିତି ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଧୂଁଧାଳି ଦ୍ୱାରା ଅବରୁଦ୍ଧ। ମୋର ଅପରୋକ୍ଷ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିନଥିବା ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଲିନ ଲୋକ, ଯଦି ହିଂସାରେ ଆସକ୍ତି ଗଢ଼ି ନିଅନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ବି ନିଷିଦ୍ଧ। ନିଷ୍ଠୁର ଲୋକମାନେ, ନିଜ ସୁଖ ପାଇଁ, ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ଭୂତମାନେ ପାଇଁ ହିଂସାପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାଣୀ ବଳି ଦେଇ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଏକ ବ୍ୟାପାରୀ ପରି ସତ୍ୟ ଧନ ଛାଡ଼ି ସ୍ଵପ୍ନ ଧନକୁ ଆଶା କରନ୍ତି, ଏହି ଅସାର ଲୋକରେ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଲାଗେ, ଯେପରି ସ୍ଵପ୍ନ ଶୁଣିଲେ ଭଲ ଲାଗିଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ, ତମ ଗୁଣରେ ନିଷ୍ଠିତ ଓ ଏହି ଗୁଣକୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଧାନ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋତେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ପୂଜନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଦେବପୂଜା କରି ସେମାନେ ଭାବନ୍ତି—‘ଆମେ ସ୍ଵର୍ଗରେ ଉପଭୋଗ କରିବା’, ଏବଂ ସେଇ ସମାପ୍ତିରେ ପୁଣି ଧନୀ ଓ ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଏଭଳି ଫୁଲେ ମନ ଲଗାଇଥିବା, ଅହଂକାର ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ଲୋଭରେ ଏକାଗ୍ର ଲୋକମାନେ, ମୋର ଉପଦେଶକୁ ମଧୁର ମନେ ନ ରଖନ୍ତି। ଏହି ବେଦ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମ, ଆତ୍ମା ଓ ଦେବତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା ହୁଏ; ଋଷିମାନେ ଅଲଙ୍କାରିକ ଭାଷାରେ କହନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭାଷାକୁ ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ଗ୍ରହଣ କରେ। ଶବ୍ଦ-ବ୍ରହ୍ମ ବୁଝିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ଏହା ପ୍ରାଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନର ମିଶ୍ରଣ; ଏହା ଅପାର, ଅଗାଧ, ଗଭୀର, ସାଗର ପରି ଅତି ଦୁର୍ଗମ। ମୁଁ, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ବ୍ରହ୍ମ, ଏହାକୁ ବିକଶିତ କରେ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହି ଶବ୍ଦର ଆକାରରେ ଏହାକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଯେପରି ପଦ୍ମ ଦଣ୍ଡରେ ସୂତ୍ର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ। ଯେପରି ଜଲରେ ମକଡ଼ା ନିଜ ହୃଦୟରୁ ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ଜାଲ ବାହାର କରେ, ସେପରି ପ୍ରାଣବାୟୁ ଶବ୍ଦ ସହିତ ଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ମନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶର ଆକାର ଧାରଣ କରେ। ସେ ପ୍ରଭୁ ଛନ୍ଦ ଓ ଅମୃତର ଗଠନ, ହଜାର ମାର୍ଗର ଧାରୀ; ଓଁକାର ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟଞ୍ଜନ, ସ୍ୱର, ଉଷ୍ମ ଓ ଘନ୍ଧ ଧ୍ୱନି ରୂପେ ସ୍ଥିତ। ସେ ନିଜେ ଏହି ବିଶାଳ ଓ ଅନନ୍ତ ବାଣୀକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ, ଚତୁର୍ ଅକ୍ଷର ମାନେ ବଢ଼ିବା ଛନ୍ଦ ସହିତ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି। ଗାୟତ୍ରୀ, ଉଷ୍ଣିକ୍, ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ବୃହତୀ, ପଙ୍କ୍ତି, ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍, ଜଗତୀ, ଅତିଛନ୍ଦସ୍, ଅତ୍ୟଷ୍ଟି, ଅତିଜଗତ୍ ଓ ବିରାଟ୍—ଏହିମାନେ ଛନ୍ଦ। ଏହା କ’ଣ ସ୍ଥାପିତ କରେ, କ’ଣ କହେ, କ’ଣ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ, କିମ୍ବା କ’ଣ ଭିନ୍ନ କରେ? ଏହାର ହୃଦୟ ମୋ ଛଡ଼ା ଏହି ଲୋକରେ କେହି ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ଏହା ମୋତେ ସ୍ଥାପିତ କରେ, ମୋତେ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ, ମୋତେ ଭିନ୍ନ କରେ ଓ ନିଷେଧ କରେ; ଏହିପରି, ବେଦର ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ ଶବ୍ଦର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ମୋତେ ବିଭକ୍ତ କରେ, ଏବଂ ମାୟାକୁ କେବଳ ପାଠ କରି, ଶେଷରେ ତାହାକୁ ନିଷେଧ କରି ଦୟାଳୁ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ହରିଣ, ବନଶୁକର, କୁକୁର, ବୃଷ, ମହିଷ, ହାତୀ, ଗୋଧୂଳି, ବନର ମାକଡ଼, ନେଉଳ ଓ ସାପ ଘେରିରହିଛନ୍ତି। ସେଠାକୁ, ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜା ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ସହିତ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳାଇ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ। ସେ ମୁନିଙ୍କ ଦେହ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ୍, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କର କୃପା ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଅମୃତମୟ ବାଣୀ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ସେ ବେଶି କ୍ଷୀଣ ହୋଇନଥିଲେ। ସେ ଦୀର୍ଘଦେହୀ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ନୟନ, ଜଟାଧାରୀ, ବାକ ଚୀର ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ଏକ ତପସ୍ବୀ ପରି ଅପରିଷ୍କୃତ ଓ ଅଳଙ୍କୃତିହୀନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତା’ପରେ, ରାଜା ଆଶ୍ରମ ପରିସରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ମୁନିଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥିତ ଆତିଥ୍ୟ ଓ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ। ମୁନି, ଯଥାଯଥି ଆସନ ଦେଇ ନିଜ ନିୟମିତ ରାଜାଙ୍କୁ ବସାଇ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ସ୍ମରଣ କରି ମୃଦୁ ବାଣୀରେ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ: “ନିଶ୍ଚୟ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର ଏହି ଭ୍ରମଣ ଧର୍ମିକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ଅଧର୍ମିକଙ୍କୁ ନାଶ କରିବା ପାଇଁ; ଆପଣ ହରିଙ୍କର ଶକ୍ତି ଭାବେ ଏହି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଆପଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ, ଯମ, ଧର୍ମ ଓ ବରୁଣ ଭାବରେ ନିଜ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ରତ୍ନଖଚିତ ଵିଜୟ ରଥ ଚଢ଼ି, ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ୍ ଧାରଣ କରି ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ମାତ୍ର ଆପଣଙ୍କ ରଥ ଦେଖି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାନ୍ତି।