ଏପରି ଭାବରେ, ବୃନ୍ଦାବନରେ ବିହାର କରୁଥିବା ଭଗବାନଙ୍କର ଲୀଳାଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋପୀମାନେ ଆପସରେ କଥା ହେଉଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଏତେ ଲୀନ ହୋଇଯାଉଥିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କର ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭଗବାନଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଯାଉଥିଲା। ଏହିପରି ଭାବରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡର ଏକୋଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ପରମହଂସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଭାବେ ପରିଗଣିତ। ଏଠି ଏହି ଉପଦେଶ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି—ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଲୀନ, ସେମାନେ ନିଜକୁ ବା ଉଚ୍ଚତମ ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ଶରୀର ପାଇଁ ମାତ୍ର ବଞ୍ଚିବା, ଏକ ଫୁଲା ବେଲାଉସ ଭଳି ଶୁଧୁ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, ଏହିପରି ଜୀବନ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଏ। ଏହି କର୍ମଫଳ ମାନବମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଯେପରି ଔଷଧ ରସାଳ ହେବା ପାଇଁ ମିଶ୍ରଣ କରାଯାଏ, ସେପରି ଲୋକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଫଳକୁ କୁହାଯାଏ। ଜନ୍ମଠାରୁ ମଣିଷମାନେ ଇଚ୍ଛା, ଜୀବନ ଓ ନିଜର ଲୋକମାନେ ପ୍ରତି ମନେ ଆସକ୍ତି ରଖନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହି ସବୁ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖର କାରଣ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ଶ୍ରେୟସ୍ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖର ପଥରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ଏମିତି ଅବୁଧ ଲୋକମାନେ କୁହାଯିବା ଅନ୍ଧକାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପୁନି ଲାଗିବାରେ, ଜ୍ଞାନୀ କିପରି ସମ୍ମତି ଦେବେ? ଏହିପରି ଅବୁଧ ଓ ମୂଢ଼ ମନୋଭାବ ଥିବା କେତେକ ଲୋକ ଫୁଲ ଭଳି ମନୋହର କର୍ମଫଳକୁ କଥା ହେବା ଦିଅନ୍ତିନାହିଁ, କାରଣ ବେଦ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତିନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ କାମନା, ଦୟନୀୟତା ଓ ଲୋଭରେ ଲୀନ, ତାଙ୍କର ମନ ଫୁଲ ଉପରେ ଲାଗିଥାଏ, ଫଳ ଉପରେ ନୁହେଁ; ସେମାନେ ପୋକା ଭଳି ଅଗ୍ନିକୁ ଆକର୍ଷିତ ହେଉଥିବା ପରି, ନିଜର ପ୍ରକୃତ ଲୋକକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ହେ ପ୍ରିୟ, ସେମାନେ ମୋତେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଯେଉଁମୁଁ ହୃଦୟରେ ବସୁଛି ଓ ଯାହାଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି; ଯେପରି ମେଘ ଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟି ଅବରୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ମନ୍ତ୍ର ଓ କ୍ରିୟାରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି। ମୋର ଅପରୋକ୍ଷ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିନାଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକମାନେ, ଯଦି ହିଂସା ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଗଢ଼ି ନେଇ, ତେବେ ସେମାନେ ପାଇଁ ବଳି ମଧ୍ୟ ନିଷିଦ୍ଧ। ନିଜ ସୁଖ ଲାଗି କ୍ରୂର ଲୋକମାନେ ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ଭୂତମାନେ ପାଇଁ ହିଂସା କରି ଜନ୍ତୁ ବଳି ଦେଇ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ବ୍ୟବସାୟୀ ଭଳି ସତ୍ୟ ଧନକୁ ଛାଡ଼ି ସ୍୵ପ୍ନ ଦେଖନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଅସାର ଲୋକରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିବ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, ଯାହା ସ୍୵ପ୍ନ ଶୁଣିବାକୁ ମଧୁର ଲାଗେ। ଯେଉଁମାନେ ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ତମ ଗୁଣରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେମାନେ ଓ ଏହି ଗୁଣକୁ ପ୍ରିୟ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଧାନ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋତେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ନୁହେଁ। ଏଠି ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରି, ସେମାନେ ଭାବନ୍ତି—'ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଭୋଗ କରିବା', ଏବଂ ସେଥିରୁ ଅବତରିତ ହେଲେ, ପୁନି ଧନୀ ଓ ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଏପରି ଫୁଲ ଭଳି ଶବ୍ଦରେ ମନ ଭ୍ରାନ୍ତ, ଅହଂକାରି ଓ ଅତିଲୋଭୀ ଲୋକମାନେ ମୋର ଉପଦେଶକୁ ମଧ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ କରନ୍ତିନାହିଁ। ଏହି ବେଦ ତିନିପ୍ରକାର ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମ, ଆତ୍ମା ଓ ଦେବତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା ହୋଇଛି; ଋଷିମାନେ ଅପରୋକ୍ଷ ଭାଷାରେ କଥା କହନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅପରୋକ୍ଷ ଭାଷା ପ୍ରିୟ କରେ। ଶବ୍ଦ-ବ୍ରହ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବୋଧ, ପ୍ରାଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ; ଏହା ଅସୀମ, ଅଗାଧ, ଗଭୀର ଓ ସାଗର ଭଳି ଅପରିଚ୍ଛେଦ୍ୟ। ମୁଁ ଅନନ୍ତ, ଅସୀମ ଶକ୍ତିର ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ବିସ୍ତାର କରିଛି; ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଶବ୍ଦର ଆକୃତିରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ପଦ୍ମ ଡଣ୍ଡରେ ତାନ୍ତି ଥାଏ। ଯେପରି ମକଡ଼ା ନିଜର ହୃଦୟରୁ ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ଜାଲ ବାହାର କରେ, ସେପରି ପ୍ରାଣବାୟୁ ଶବ୍ଦ ସହିତ ଆକାଶରୁ ଉପଜି, ମନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ ଆକୃତି ନେଇଥାଏ। ସେ, ଭଗବାନ୍, ଛନ୍ଦସ୍ ଓ ଅମୃତତ୍ୱର ଗଠିତ, ହଜାର ଗତିର ଧାରକ; ଓଁକାର ଦ୍ୱାରା, ଯାହା ସଂଯୁକ୍ତ, ସ୍ୱର, ବ୍ୟଞ୍ଜନ, ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଗୁଞ୍ଜନ ରହିଛି, ସେ ଅନ୍ତରେ ବିରାଜିତ। ସେ ନିଜେ, ଏହି ବିଶାଳ ଓ ଅନନ୍ତ ଶବ୍ଦକୁ ତିଆରି କରନ୍ତି ଓ ଅପସାରଣ କରନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି, ଏବଂ ଛନ୍ଦସ୍ ପ୍ରତିଟି ଚାରି ଅକ୍ଷର ବଢ଼େ। ଗାୟତ୍ରୀ, ଉଷ୍ଣିକ୍, ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ବୃହତୀ, ପଙ୍କ୍ତି, ତୃଷ୍ଟୁଭ୍, ଜଗତୀ, ଅତିଛନ୍ଦସ୍, ଅତ୍ୟଷ୍ଟି, ଅତିଜଗତ୍ ଓ ବିରାଟ୍—ଏହି ଛନ୍ଦସ୍ ଗୁଡ଼ିକ। ଏହା କ’ଣ ସ୍ଥାପନ କରେ, କ’ଣ କୁହେ, କ’ଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରେ, କିମ୍ବା ବିଶିଷ୍ଟ କରେ? ଏହି ଜଗତରେ ମୋ ଛଡ଼ା ଏହାର ହୃଦୟ କେହି ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ଏହା ମୋତେ ସ୍ଥାପନ କରେ, ମୋତେ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ, ମୋତେ ବିଶିଷ୍ଟ କରେ ଓ ନିରାକରଣ କରେ; ଏହିପରି, ବେଦର ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ ଶବ୍ଦ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ମୋତେ ବିଭକ୍ତ କରେ, ଏବଂ ମାୟାକୁ କେବଳ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଶେଷରେ ତାହାକୁ ନିରାକରଣ କରି, ଦୟାମୟ ହୋଇଯାଏ। ଏହିପରି, ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ହରିଣ, ବନଶୁକା, ବନକୁକୁର, ବୃଷ, ମହିଷ, ହାତୀ, ଗାୟର ପୁଛ, ବାନର, ନେଉଳ ଓ ସାପ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି। ଏହି ପରମ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜା ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ସହିତ, ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ଜଳୁଥିଲା। ସେ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଦୀର୍ଘ କାଳ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ଥିଲେ; ଭଗବାନଙ୍କର ସ୍ନେହ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଅମୃତ ମଧୁର ବାଣୀ ଶୁଣିଥିବାରୁ ସେ ବେଶି କ୍ଷୀଣ ନ ଥିଲେ। ସେ ଉଚ୍ଚ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ, ଜଟାଧାରୀ, ଚଳ ଚୀର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତପସ୍ବୀ ଭଳି ଅପବିତ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଅଲଙ୍କୃତ ନ ଥିଲେ। ତା’ପରେ ରାଜା ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ ମୁଣ୍ଡା ନମିଲେ, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଅତିଥି ସ୍ୱାଗତ ଓ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ। ମୁନି, ଯଥାଯଥ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଆତ୍ମ-ନିୟମିତ ରାଜାଙ୍କୁ ବସାଇ, ଭଗବାନଙ୍କର ଆଦେଶ ସ୍ମରଣ କରି, ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।