ବୃନ୍ଦାବନର ମହାପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଚରିତ୍ର ଦେଖି ତାଙ୍କ ପଦପଙ୍କଜର ଅଳତା ମାଟି, ଯାହା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ଲାଗିଥିଲା ଏବଂ ଘାସ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ସେହି Pulinda ଜନନୀମାନେ ନିଜ ମୁହଁ ଓ ଅଙ୍ଗରେ ଲଗାଇ ନିଜର ପ୍ରେମ ଯନ୍ତ୍ରଣା କମାଇଥିଲେ। ଏଠାରେ ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପାହାଡ଼, ହରିଙ୍କ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେବକ, ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦସ୍ପର୍ଶରେ ଅତିପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କ ଗୋମାନ୍ୟ ଓ ସଂଗୀମାନେ ଉପରେ ପାହାଡ଼ର ଜଳ, କୁମଳ ଘାସ ଓ ମୂଳ ଦେଇ ଅଭିବାଦନ କରେ। ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କୁ ନେଇ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଯାଉଛନ୍ତି, ସଂଗୀ ଗୋପବାଳମାନେ ସହିତ, ତାଙ୍କ ବାଂଶୀର ମଧୁର ଧ୍ୱନି ଏତେ ମନୋହର ଯେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଚଳନଶୀଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିର୍ଜଳ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଗଛମାନେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୋଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ବନ୍ଧନ ଚିହ୍ନ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ଖସିଯାଏ। ଏଭଳି ଭାବରେ ବୃନ୍ଦାବନରେ ବିହାର କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲୀଳା ବିବର୍ଣ୍ନ କରି, ଗୋପୀମାନେ ଆପସରେ କଥା ହୁଏଁ, ତାଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ତଳିଯାନ୍ତି। ଏହି ଭାବରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ଶ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧର ଏକାଇସ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା। ଏଠାରେ କହାଯାଇଛି, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଲିନ୍ ଥାଏ, ସେ ନିଜକୁ ବା ଉଚ୍ଚତମ ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ; ଶରୀର ପାଇଁ ଜୀବନ ଯାପନ କରେ, ଏକ ଶ୍ୱାସକୋଷ ଭଳି, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଅନର୍ଥ ହୋଇଯାଏ। ଏହି କର୍ମଫଳ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ ଏହାକୁ ଚିକିତ୍ସା ଭଳି ରସନିୟ କରାଯାଇଛି। ଜନ୍ମଠୁ ମଣିଷମାନେ ଚିତ୍ତରେ କାମନା, ଜୀବନ ଓ ନିଜ ଲୋକମାନେ ପ୍ରତି ଆକ୍ରୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି, ଯେଉଁ ଦୁଃଖର ମୂଳ କାରଣ। ନିଜ ଭଲ କିଛି ଜାଣିନଥିବା ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖର ପଥରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ କିପରି ଏହି ଅନ୍ଧକାର ମୟ ପଥରେ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଲିପ୍ତ କରିପାରିବେ? ଏହିପରି ଅବୁଦ୍ଧି ଓ ଭ୍ରାନ୍ତି ଚିତ୍ତ ଥିବା କିଛି ଲୋକମାନେ କର୍ମଫଳର ଫୁଲ ଭଳି ଶୋଭାବନ୍ତ କଥା କହନ୍ତିନାହିଁ, କାରଣ ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି ସେମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତିନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ରାଗୀ, ଦୟାରହିତ ଓ ଲୋଭୀ, ଫଳ ଛାଡ଼ି ଫୁଲକୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଆକର୍ଷିତ ପତଙ୍ଗ ଭଳି, ନିଜ ପ୍ରକୃତ ଲୋକକୁ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ। ଏହିପରି ଲୋକମାନେ ମୋତେ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ, ଯେଉଁ ମୁଁ ହୃଦୟରେ ବସିଛି ଓ ଯେଉଁଠୁ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଯେଉଁମାନେ ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ବିଧି-ନିଷ୍ଠାରେ ଆସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସେମାନେ କୁହୁଡ଼ି ଭଳି ଦୃଷ୍ଟି ଅବରୁଦ୍ଧ ଲୋକ। ମୋର ଅପରୋକ୍ଷ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନ ଜାଣି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଲିନ୍ ଥିଲେ, ଯଦି ହିଂସାରେ ଆସକ୍ତି ଥିଲେ, ତେବେ ବଳି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ। କ୍ରୂର ଲୋକମାନେ ନିଜ ସୁଖ ପାଇଁ ଦେବତା, ପିତୃ, ଓ ଭୂତମାନେ ପାଇଁ ହିଂସା ସହିତ ପ୍ରାଣୀ ବଳି ଦେଇ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି। ବ୍ୟାପାରୀ ଭଳି ସତ୍ୟ ଧନକୁ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି ଅସାର ଲୋକରେ ଶୁଣିବାକୁ ଭଲ ଲାଗିଥିବା କୃପା କଳ୍ପନା କରନ୍ତି। ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ତମ ଗୁଣରେ ଅନୁସ୍ଥିତ ଏବଂ ଏହି ଗୁଣକୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ଦେବମାନେକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋତେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ପୂଜନ କରନ୍ତିନାହିଁ। ଏଠାରେ ଦେବତାମାନେକୁ ଯଜ୍ଞ କରି ଏଠାରେ ଉପଭୋଗ କରିବା ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେହି ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ ପୃଥିବୀରେ ଧନୀ ଓ ଉଚ୍ଚ ଜନ୍ମ ଚାହାନ୍ତି। ଫୁଲ ଭଳି ଶୋଭାବନ୍ତ ଶବ୍ଦରେ ମନ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇଥିବା, ଅତି ଅଭିମାନୀ ଓ ଅତି ଲୋଭୀ ଲୋକମାନେ ମୋର ଉପଦେଶକୁ ଆକର୍ଷଣ କରନ୍ତିନାହିଁ। ଏହି ବେଦ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମ, ଆତ୍ମା ଓ ଦେବତା ବିଷୟରେ କଥା ହୁଏ; ଋଷିମାନେ ଅପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ କଥା କହନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାବରେ କଥା କୁ ପ୍ରିୟ କରେ। ଶବ୍ଦ-ବ୍ରହ୍ମ ଅତି ଦୁର୍ବୋଧ, ପ୍ରାଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନର ସଂଯୋଗ; ଏହା ଅସୀମ, ଅଗାଧ, ଗଭୀର ଓ ସାଗର ଭଳି ଅପରିବେଶ୍ୟ। ଏହା ମୋତେ, ଅନନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତୃତ; ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଭଳି ଏହାକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଗୋଟିଏ ଲଟୁସ ତଣ୍ଡ ଭଳି। ମକଡ଼ ଜଣେ ନିଜ ହୃଦୟରୁ ମୁଁହ ଦ୍ୱାରା ଜାଲ ବାହାର କରିଥିବା ଭଳି, ପ୍ରାଣବାୟୁ ଶବ୍ଦ ସହିତ ଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ମନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ ରୂପେ ଆସେ। ସେ, ପ୍ରଭୁ, ଛନ୍ଦସ ଓ ଅମୃତର ମୟ, ହଜାର ପଥର ଅଧିକାରୀ; ଓଁକାର ଦ୍ୱାରା, ଅନେକ ବ୍ୟଞ୍ଜନ, ସ୍ୱର, ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଗୁଞ୍ଜନ ସହିତ, ଅନ୍ତରେ ବସିଛି। ସେ ସ୍ୱୟଂ, ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ବିସ୍ତୃତ ମହାବାଣୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଓ ଅପସାର କରେ, ଛନ୍ଦସ ଚାର ଅକ୍ଷର ବୃଦ୍ଧି ସହିତ। ଗାୟତ୍ରୀ, ଉଷ୍ଣିକ, ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ବୃହତୀ, ପଙ୍କ୍ତି, ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍, ଜଗତୀ, ଅତିଛନ୍ଦସ, ଅତ୍ୟଷ୍ଟି, ଅତିଜଗତ ଓ ବିରାଟ—ଏହି ଛନ୍ଦସ ମାନେ। ଏହା କ’ଣ ସ୍ଥାପନ କରେ, କ’ଣ ଘୋଷଣା କରେ, କ’ଣ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ, କିମ୍ବା ଭିନ୍ନ କରେ? ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ମୋତେ ଛଡ଼ା କାହାରି ଏହାର ହୃଦୟ ଜଣାନାହିଁ। ଏହା ମୋତେ ସ୍ଥାପନ କରେ, ମୋତେ ଦର୍ଶାଏ, ମୋତେ ଭିନ୍ନ କରେ ଓ ନିରାକରେ; ଏଭଳି ବେଦର ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ ଶବ୍ଦ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ମୋତେ ଭିନ୍ନ କରେ, ଏବଂ ମାୟା କୁ କେବଳ ପଠି ଶେଷରେ ତ୍ୟାଗ କରି କୃପାଶୀଳ ହୋଇଯାଏ। ଏହିପରି ବନ ମଧ୍ୟରେ ହରିନ, ବନ୍ଦର, ଜଙ୍ଗଲ କୁକୁର, ଗୋ, ମହିଷ, ହାତୀ, ଗୋ-ପୂଛ, କଠା, ମଙ୍ଗୁସ, ଓ ସାପ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଛି। ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜା ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଏଠାରେ ବସିଥିବା ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ଜଳିଥିଲା। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଦେହ ତେଜୋମୟ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୟା ଦୃଷ୍ଟି ଓ ନେକ୍ତର ଭଳି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଏହି ତପସ୍ୟାରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ ହୋଇନଥିଲେ। ସେ ଦୀର୍ଘଦେହୀ, ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ଚକ୍ଷୁ, ଜଟାଧାରୀ, ବକ୍ଷ ଭୁସୁଣି ମାନ୍ୟ ଶାଖା ଗା ଲଗାଇଥିବା, ତପସ୍ୱୀ ସ୍ୱଭାବରେ ଅପରିଚ୍ଛନ୍ନ, ଅଲଂକୃତ ନଥିଲେ। ତାପରେ, ରାଜା ଆଶ୍ରମ ପ୍ରବେଶ କରି ଋଷିଙ୍କ ପାଖରେ ନମନ କଲେ, ଋଷି ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଆତିଥ୍ୟ ସହିତ ସ୍ୱାଗତ କଲେ।