ବୃନ୍ଦାବନର ମଧୁର ଦୃଶ୍ୟରେ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦିନ ଥିଲା। ଏଠିରେ ଏମିତି ମଧୁର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଅପରିମିତ କୃପା ଓ ଭକ୍ତିର ଉତ୍ସ ଥିଲେ ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ। ସେଉଁଠି ଏହି ସରଳ ମନର ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ ହେଉଥିଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ନନ୍ଦନନ୍ଦନଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭା ଓ ଚିତ୍ର ବେଶ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଶ୍ରୃଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ନିଜ ମୃଗସଙ୍ଗୀମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରେମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁଗ୍ଧ ହେଉଥିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଆସି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦେହ ଓ ଚଳନ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଶ୍ରୃଙ୍ଗ ରସ ଶୁଣି, ପ୍ରେମରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାଳା ଖସିଯାଉଥିଲା, ଅଞ୍ଚଳ ଢିଲା ହୋଇଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ବେହୋଶ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ବୃନ୍ଦାବନର ଗାଈମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିବ୍ୟ ରସରେ ଭିଜିଯାଉଥିଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଁହଁରୁ ନିସ୍ସରିତ ଶ୍ରୃଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି ତାଙ୍କର କାନ ଦ୍ୱାରା ପିଉଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ଗାଈ ଛୁଆମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଧ ମୁଁହରେ ରଖି ଅବାକ ହୋଇ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଚାହିଁ ରହିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରେମାଶ୍ରୁ ଝରୁଥିଲା। ଏଠିରେ ଅନ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା—ବନର ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛର ଡାଳି ଉପରେ ବସି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶ୍ରୃଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି ଏହି ରସରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା, ସେମାନେ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ମୁନିମାନେ ଅଟୁଟ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗ୍ନ। ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଶ୍ରୃଙ୍ଗ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ କ୍ଷୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ମୁରାରିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଦ ପାଖରେ ପଦ୍ମ ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଗାଈ ଚରାଉଥିବାବେଳେ, ଗାଈମାନେ ଗରମ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତଳେ ରହିଥିଲେ। ଗଛମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରେମରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ଫୁଲ ଭରା ଡାଳି ଉଠାଇ ଛାୟା ଦେଉଥିଲେ, ନିଜ ଦେହକୁ ଛତା ଭଳି ପ୍ରସାରିତ କରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ। ପୁଲିନ୍ଦା ଜନଜାତିର ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦ ରଜ ଯାହା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟମାନେ ଅଂକରେ ଲଗାଇଥିଲେ ଏବଂ ଘାସ ଉପରେ ଶେଷ ଥିଲା, ତାହା ନେଇ ନିଜ ମୁହଁ ଓ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଲଗାଇ, ଦେଖିବାରେ ଜନ୍ମିଥିବା ପ୍ରେମ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ କମାଉଥିଲେ। ଏଠି ଅଛି ଗିରିରାଜ, ହରିଙ୍କ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦାସ, ଯିଏ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ପାନୀୟ, କୋମଳ ଘାସ ଓ ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଗାଈ ଓ ସଂଗୀମାନଙ୍କୁ ଅପରିମିତ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ତାଙ୍କ ଗଉଳୀୟ ସଂଗୀମାନେ ସହ ଗାଈ ଚରାଇବାକୁ ବନରେ ଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମଧୁର ଶ୍ରୃଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ମୁଗ୍ଧ କରିଦେଉଥିଲା; ଚଳମାନ ଜନ୍ତୁ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଯାଉଥିଲେ, ଗଛମାନେ ଅନନ୍ଦରେ କମ୍ପିତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ବନ୍ଧନ ଚିହ୍ନ ଖସିଯାଉଥିଲା। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ଣନ କରି କରି, ଗୋପୀମାନେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳାରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ଏହା ସହିତ, ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧର ଏକୋଇଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠି ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ଲୀଳା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ମଧ୍ୟ ଆସିଥାଏ—ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଲିନ, ସେମାନେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହାନ୍ତି; ସେମାନେ ଶୁଧୁ ଦେହକୁ ନେଇ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ଯେପରି ବେଲ୍ଲୋସ୍ ଶୁଧୁ ଶ୍ୱାସ ନେଇଥାଏ, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ବ୍ୟର୍ଥ। ଫଳାଶା ଦ୍ୱାରା ମିଳୁଥିବା ଫଳ ମାନବ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଲୋକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ ଏହା ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ, ଯେପରି ଔଷଧ କୁ ମିଷ୍ଟି କରାଯାଏ। ମଣିଷ ଜନ୍ମରୁ ଇଚ୍ଛା, ପ୍ରାଣ ଓ ନିଜ ଲୋକରେ ମନ ଲଗାଇଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ସବୁ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖର କାରଣ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ସ୍ୱହିତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ଧକାର ମାର୍ଗରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀ କେମିତି ପୁନି ସେମାନେ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ମାର୍ଗକୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିପାରିବେ? ଯେଉଁମାନେ ଅବିବେକୀ, ତାଙ୍କ ମନ ଭ୍ରମିତ, ସେମାନେ ଫଳାଶାର ଚମକ ଉପରେ ଲଗି ରହନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଫଳାଶାର ଶଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଭିଲାଷୀ ଓ ଲୋଭୀ, ସେମାନେ ଫୁଲରେ ମନ ଲଗାଇ ରହନ୍ତି, ଫଳ ଉପରେ ନୁହେଁ; ସେମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଆକର୍ଷିତ ପତଙ୍ଗ ଭଳି ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହାନ୍ତି। ହେ ପ୍ରିୟ, ସେମାନେ ମୋତେ ଜାଣନ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ଯିଏ ହୃଦୟରେ ବସିଛି ଓ ଯାଁଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଯେପରି ଯଜ୍ଞ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତି ନ ମିଳେ, ଏହା ମଣିଷର ଦୃଷ୍ଟି ଧୂଆଁରେ ଆଛାଦିତ ହୋଇଯାଏ। ମୋର ଅପରୋକ୍ଷ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନ ବୁଝି, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଲିନ, ସେମାନେ ଯଦି ହିଂସାରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ କ୍ରୂର ଓ ସ୍ୱାର୍ଥୀ, ସେମାନେ ଦେବ, ପିତୃ, ଓ ଭୂତମାନେ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରି, ପଶୁବଳି ଦେଇ ନିଜ ସୁଖ ଚାହାନ୍ତି। ଏହିପରି ଲୋକେ ସତ୍ୟ ଧନକୁ ଛାଡ଼ି ସ୍୵ପ୍ନ ଧନ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ଯେପରି ବ୍ୟାପାରୀ ନିଜ ବାସ୍ତବ ଧନକୁ ଛାଡ଼ି ସ୍୵ପ୍ନ ଧନ ଚାହାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ, ତମ ଗୁଣରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ପୂଜନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋତେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ପୂଜନ କରନ୍ତି ନାହାନ୍ତି। ଏଠି ପୃଥିବୀରେ ଯଜ୍ଞ କରି ଦେବତାମାନେ ପୂଜି, ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି—"ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଭୋଗ କରିବା"—ଏବଂ ସେଥିରୁ ଫେରିଲେ, ପୁନି ଧନୀ ଓ ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ଚାହାନ୍ତି। ଏପରି ଫୁଲ ଭାଷାରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା, ଅତି ଅଭିମାନୀ ଓ ଲୋଭୀ ଲୋକେ, ମୋର ଉପଦେଶକୁ ମଧ୍ୟ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ବେଦ ତିନିପ୍ରକାରରେ ବିଭକ୍ତ—ବ୍ରହ୍ମ, ଆତ୍ମା ଓ ଦେବତା; ଋଷିମାନେ ଅପରୋକ୍ଷ ଭାଷାରେ କଥା କହନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭାଷାକୁ ପସନ୍ଦ କରେ।