ହେ ରାଜା, ଏହିପରି ଏକ ଦିନ, ବ୍ରଜର ନାରୀମାନେ ଶୁଣିଲେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁରଳୀର ମାଧୁର୍ୟ ସ୍ୱର। ସେହି ସ୍ୱର ଏତେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମନମୋହିତ ହେଇଯାଇଥିଲେ। ଗୋପୀମାନେ ଏହି ସ୍ୱରକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲୀନ ହେଇଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ସ୍ନେହଭାବରେ କହୁଥିଲେ, “ହେ ସଖୀମାନେ, ଆମ ଚକ୍ଷୁମାନେ ପାଇଁ ଏପରି ମହା ଫଳ ଆଉ କେଉଁଠି ମିଳିପାରିବ? ବ୍ରଜେଶ୍ୱର ଦୁଇ ପୁଅ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ, ସଙ୍ଗୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଗାଈମାନେ ଚରାଇବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ମୁହଁରେ ମୁରଳୀ ରଖି, ଆମ ପ୍ରେମଭରିତ ଦୃଷ୍ଟି ପାଉଛନ୍ତି—ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବା ଆମ ଚକ୍ଷୁମାନେ ପାଇଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ।” କୃଷ୍ଣ ବଳରାମ ଆମ୍ର ମଞ୍ଜରୀ, କୋମଳ ପତ୍ର, ମୟୂରପଙ୍ଖ, କମଳ ଓ କୁମୁଦ ମାଳା ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ମାଳା ଓ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଓ ଅତି ଆକର୍ଷକ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ସେମାନେ ଗୋପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି ଚମକୁଥିଲେ, ଯେପରି ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ ମଞ୍ଚରେ ଗାଇବା ସହ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। ତାପରେ ଗୋପୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରି କହିଥିଲେ, “ହେ ସଖୀ, କେବଳ ଏହି ମୁରଳୀଟି ଏତେ ଧନ୍ୟ, ଯାହା ଦାମୋଦରଙ୍କ ଅଧରାମୃତ ସ୍ୱାଦ ନିଜେ ଅନୁଭବ କରୁଛି, ଯାହାକୁ ଆମେ ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁ। ଏହାର ଅବଶିଷ୍ଟ ମାଧୁର୍ୟ ଯେତେବେଳେ ନଦୀମାନେ ପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଳମାଳ ହୋଇଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଜଳ ଗତି କମିଯାଏ, ଏବଂ ବୃକ୍ଷମାନେ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ପରି ଅଶ୍ରୁ ବର୍ଷା କରନ୍ତି।” ଗୋପୀମାନେ ଆଉ କହିଲେ, “ହେ ସଖୀ, ବୃନ୍ଦାବନ ଧନ୍ୟ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଏହାର କୀର୍ତ୍ତି ପ୍ରସାରିତ, କାରଣ ଏଠି ଦେବକୀନନ୍ଦନଙ୍କ ଚରଣାମୃତ ଝରିଛି। ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ମୁରଳୀଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ମୟୂରମାନେ ମତ୍ତ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି ଓ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ାର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିରବ ହୋଇଯାନ୍ତି।” “ଏହି ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ନନ୍ଦନନ୍ଦନଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭା ଦେଖି ଏବଂ ତାଙ୍କର କଳ୍ୟାଣୀ ମୁରଳୀଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ନିଜ ସଙ୍ଗୀମାନଙ୍କ ସହ ଭକ୍ତିଭରିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପୂଜା କରନ୍ତି।” କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦେହ ଓ ଚରିତ୍ର ଚକ୍ଷୁମାନେ ପାଇଁ ଏକ ଉତ୍ସବ, ତାଙ୍କର ମୁରଳୀଧ୍ୱନି ମଧୁର ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦେବୀମାନେ ମନ୍ଦାକିନୀର ରଥରେ ବସିଥିବା ବେଳେ ମଧୁର ପ୍ରେମରେ ମୁର୍ଛିତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମାଳା ଖସିଯାଏ ଓ ପୋଷାକ ଢିଲା ହୋଇଯାଏ। ଗାଈମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ବହୁତିଥିବା ମୁରଳୀର ମାଧୁର୍ୟ ଶବ୍ଦକୁ କାନ ଉଁଚ କରି ଶୁଣି, ଅଚଳ ହୋଇଯାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ବଛଡ଼ାମାନେ ମୁଁହରେ ଦୁଧ ନେଇ ରୁକିଯାନ୍ତି, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଆଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ଆସିଯାଏ, ମନରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଛନ୍ତି। ଗୋପୀମାନେ ମାତାଙ୍କୁ କହୁଛନ୍ତି, “ମା, ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ ଋଷି। ସେମାନେ ଶୋଭାମୟ ବୃକ୍ଷର ଶାଖାରେ ବସି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁରଳୀଧ୍ୱନି କାନ ଦେଇ ଶୁଣନ୍ତି, ଆଖି ବନ୍ଦ କରି, ସବୁକିଛି ଭୁଲିଯାନ୍ତି।” ନଦୀମାନେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଗୀତ ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଧାରା ଗୋଲାକାର ହୋଇଯାଏ, ଅନୁରାଗ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ତରଙ୍ଗ ହସ୍ତରେ ମୁରାରିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି ଓ ତାଙ୍କ ଚରଣ ତଳେ କମଳ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ବ୍ରଜର ଗାଈମାନେ ବଳରାମ ଓ ଗୋପମାନେ ସହିତ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ରୂଦ୍ରେ ଚରୁଥିବା ବେଳେ, କୃଷ୍ଣ ମୁରଳୀ ବାଜାଉଛନ୍ତି, ବୃକ୍ଷମାନେ ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କର ଫୁଲ ଶାଖା ଉଁଚ କରି, ତାଙ୍କୁ ଛାୟା ଦେବାକୁ ନିଜ ଦେହକୁ ଛତା ପରି ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି। ପୁଲିନ୍ଦା ଜନଜାତିର ମହିଳାମାନେ, ମହାଗାୟକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣର ଅଲତା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ଲାଗିଥିବା ଏବଂ ଘାସରେ ଛାଡ଼ି ଦିଏଯାଇଥିବା ଦେଖି, ତାହାକୁ ନେଇ ନିଜ ମୁହଁ ଓ ଅଙ୍ଗରେ ଲଗାନ୍ତି, ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବା ପ୍ରେମବେଦନା ଶାନ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ପାହାଡ଼, ହରିଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦାସ ହେବାରେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ନିଜ ଝରଣାର ଜଳ, କୋମଳ ଘାସ ଓ ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ଗାଈ ଓ ସଙ୍ଗୀମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାଏ। ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ଗୋପମାନେ ସହିତ ଅରଣ୍ୟ ମାଧ୍ୟରେ ଗାଈମାନେ ଚରାଇବାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ମୁରଳୀର ମଧୁର ଧ୍ୱନି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ କରିଦେଉଛି; ଚଳନ୍ତି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅଚଳ ହୋଇଯାନ୍ତି, ବୃକ୍ଷମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ହଲେଇଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ବନ୍ଧନ ଚିହ୍ନ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ଏଭଳି ଭାବରେ, ବ୍ରଜେ ଚରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଲୀଳା ବର୍ଣ୍ଣନା କରି କରି, ଗୋପୀମାନେ ନିଜେ ତାହାରେ ଲୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହିପରି ହେଉଛି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧର ଏକୋଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ। ପରେ କୁହାଯାଉଛି, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଲୀନ, ସେ ନିଜକୁ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚତମ ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ; ତାହାର ଜୀବନ କେବଳ ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସରେ ଅବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଫଳ ମାନବମାନେ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ନୁହେଁ, ଏହା ମାନବମାନେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେବାପାଇଁ କୁହାଯାଏ, ଯେପରି ଔଷଧକୁ ମିଠା କରାଯାଏ। ମଣିଷ ଜନ୍ମଠାରୁ ଇଚ୍ଛା, ଜୀବନ ଓ ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ନେଇ ମନ ଲାଗି ରହିଥାଏ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖର କାରଣ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ପରମ ମଙ୍ଗଳ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖର ମାର୍ଗରେ ଭ୍ରମିତ; ଏଭଳି ଲୋକଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀ କିପରି ପୁଣି ଏହି ଅନ୍ଧକାର ମାର୍ଗରେ ଲାଗିପାରିବ? ଏହିପରି କେତେକ ଅବିବେକୀ ଓ ଭ୍ରାନ୍ତ ମନବଳୀ ଲୋକ ଫୁଲର ଫଳର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିନଥାନ୍ତି, କାରଣ ବେଦ ଜାଣିଥିବା ମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତିନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଅତି ଅଭିଲାଷୀ, ଦୟାହୀନ, ଲୋଭୀ ଓ ଫୁଲରେ ମନ ଲାଗିଥିବା, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଆକର୍ଷିତ ପତଙ୍ଗ ପରି ନିଜ ନିଜ ଲୋକକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। “ହେ ପ୍ରିୟ, ସେମାନେ ମୋତେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରୁ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଉଦ୍ଭବ; ଯେପରି ମନ୍ତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞରେ ଅତୃପ୍ତ ଲୋକ ଧୂସର ଧୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ।” ମୋର ଅପରୋକ୍ଷ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିନଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଲୀନ ଲୋକ, ଯଦି ହିଂସାରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ଅନୁମୋଦିତ ନୁହେଁ।