ବ୍ରଜର ଜନନୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁରଳୀ ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ, ଯାହା ପ୍ରେମକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ। ସେମାନେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନ ଆଣି, ଏହି ମାଧୁର୍ୟ ମୁରଳୀ ଶବ୍ଦକୁ ସହେଳୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଲୀଳା ସ୍ମରଣ କରି ସେମାନେ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରେମର ଭାବେ ଅତିବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ମନେ ସ୍ଥିର ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ କଥା ଚାଲି ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। କୃଷ୍ଣ, ମୟୂରପିଛା ଶୋଭିତ ମୁଣ୍ଡରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୃତ୍ୟକାରଙ୍କ ଭଳି ରୂପ ଧାରଣ କରି, କର୍ଣ୍ଣରେ କର୍ଣିକାର ଫୁଲ, ସୁନା ଭଳି ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି, ବନମାଳା ପରିଧାନ କରି, ତାଙ୍କର ଅଂଠିରେ ମୃଦୁର ମୁରଳୀ ଧ୍ୱନି ଛଡ଼ାଇ, ଗୋପବାଳକମାନେ ସହ ମିଶି, ବୃନ୍ଦାବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅରଣ୍ୟ ପବିତ୍ର ହେଲା, ତାଙ୍କର ଗୀତରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ କୀର୍ତ୍ତିମୟ ହେଲା। ଏହି ମୁରଳୀ ଧ୍ୱନି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିଦେଲା। ବ୍ରଜର ସମସ୍ତ ନାରୀ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଏହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାରେ ଲିନ୍ନ ହେଲେ। ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ, “ହେ ସଖୀ! ଆମ ଚକ୍ଷୁ ପାଇଁ ଏଠାରୁ ବଡ଼ ଫଳ ଆମେ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ—ବ୍ରଜେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ, ସଙ୍ଗୀ ଗୋପବାଳକମାନେ ସହ ଗୋଉଛାଡ଼ି କରୁଛନ୍ତି, ମୁଖରେ ମୁରଳୀ ଶୋଭିତ, ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୟାମୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଛନ୍ତି।” ସେମାନେ ଆଉ କହିଲେ, “ମାଁଝି ଅମ୍ରପଲ୍ଲବ, କୋମଳ ପତ୍ର, ମୟୂରପିଛା, କମଳ ଓ କୁମୁଦ ମାଳା ଧାରଣ କରି, ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ଗୋପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ ପରି ଅତି ଅଲୋକିକ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।” “ହେ ସଖୀ! ଏହି ମୁରଳୀର ଭାଗ୍ୟ କେତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ! ଏହି ମୁରଳୀ ଦାମୋଦରଙ୍କ ଅଂଠିର ଅମୃତ ଆସ୍ବାଦନ କରୁଛି, ଯାହାକୁ ଆମେ ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛୁ। ଏହି ମୁରଳୀ ରସର ଅବଶିଷ୍ଟ ନଦୀମାନେ ପିଇଲେ, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଳମାଳ ହୋଇଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଜଳ ତରଙ୍ଗିତ ହୁଏ, ଗଛମାନେ ଅଶ୍ରୁ ପାତନ୍ତି।” “ବୃନ୍ଦାବନ ଭୂମି ଅତି ଧନ୍ୟ, କାରଣ ଏଠି ଦେବକୀନନ୍ଦନଙ୍କ ପଦପଦ୍ମର ଜଳ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଛି। ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ମୁରଳୀ ବାଜାଉଥିବା ଦେଖି, ମୟୂରମାନେ ମଦମସ୍ତ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, ପାହାଡ଼ର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିର୍ମଳ ହୋଇଯାନ୍ତି।” “ଏହି ମୂଢ଼ ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ! ଏମିତି ଅଲୋକିକ ଶୋଭା ଧାରଣ କରିଥିବା ନନ୍ଦନନ୍ଦନଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର କଳ୍ୟାଣମୟ ମୁରଳୀ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ନୀଳଗାଈ ସହିତ ଏହି ମୃଗମାନେ ପ୍ରେମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପୂଜା କରନ୍ତି।” “କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦେହ ଓ ଚରିତ୍ର ଚକ୍ଷୁ ପାଇଁ ଉତ୍ସବ; ତାଙ୍କର ମୁରଳୀର ମଧୁର ଏକାନ୍ତ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସି, ପ୍ରେମରେ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ମାଳା ଖସିଯାଏ, ଶରୀର ଶିଥିଳ ହୋଇଯାଏ, ଅବସ୍ଥା ହରାଇଦିଅନ୍ତି।” ଗାଈମାନେ ମଧୁର ମୁରଳୀ ଶବ୍ଦକୁ ଶୁଣି, କାନ ଉଠାଇ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇ ରହିଯାନ୍ତି; ତାଙ୍କର ବଛଡ଼ାମାନେ ମାଁ ପାଖରେ ଦୁଧ ଚୁଷୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଚକ୍ଷୁରେ ଅଶ୍ରୁ ଭରି, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି। “ମା’! ଏଠିର ଚିଡ଼ିଆମାନେ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ ଋଷି। ସେମାନେ ଶୋଭାମୟ ଗଛର ଡାଳିରେ ବସି, ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁରଳୀ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସବୁ କିଛି ଭୁଲିଯାନ୍ତି।” ନଦୀମାନେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଗୀତ ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଧାରାରେ ଚକ୍ର ବନେ, ମନର ଉତ୍ସାହ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ତରଙ୍ଗ ହାତରେ ମୁରାରିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମରେ କମଳ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ବ୍ରଜର ଗାଈମାନେ ବଳରାମ ଓ ଗୋପବାଳକମାନେ ସହ ରୂଦ୍ର ରବିରେ ଚରୁଥିବାବେଳେ, କୃଷ୍ଣ ମୁରଳୀ ଚାଲାଉଥିବା ଦେଖି, ଗଛମାନେ ପ୍ରେମରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ଫୁଲ ଡାଳି ଉପରେ ଉଠାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ଛାୟା ଭଳି ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି। ପୁଲିନ୍ଦା ଜନନୀମାନେ, ମହାଗାୟକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣର ଅଳକ୍ଷଣ ରଙ୍ଗ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଙ୍କ ଶରୀରରେ ଯାହା ଆଲିଙ୍ଗନ ହୋଇ ଘାସ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ତାହାକୁ ନେଇ ନିଜ ମୁହଁ ଓ ଶରୀରରେ ଲଗାଇ, ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ଉପଜିଥିବା ପ୍ରେମବେଦନାକୁ ଶାନ୍ତ କରୁଥିଲେ। “ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖ, ହରିଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେବକ! ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦସ୍ପର୍ଶରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ଗୋଉଛାଡ଼ି ଓ ସାଥୀମାନେ ପାଇଁ ଜଳ, କୋମଳ ଘାସ, ଓ ମୂଳ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରୁଛି।” ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ଗୋପବାଳକମାନେ ସହ ଗୋଉଛାଡ଼ି କରି ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ମୁରଳୀର ମଧୁର ଧ୍ୱନି ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲା; ଚଳନଶୀଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଯାଏ, ଗଛମାନେ ଉତ୍ସାହିତ ହୁଏ, ତାଙ୍କର ବନ୍ଧନର ଚିହ୍ନ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦିଏ। ଏଭଳି ଭାବରେ, ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଲୀଳା କଥା କହି, ତାଙ୍କର ରସରେ ଲିନ୍ନ ହେଉଥିଲେ। ଏହିପରି ହେଉଛି ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧର ଏକୋଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ, ଯାହା ପରମହଂସମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଅଂଶ। ଏଠିଏ ଏହି ଜଗତର ଏମିତି ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଲିନ୍ନ, ସେମାନେ ନିଜକୁ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚତର ସତ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଜୀବନ କେବଳ ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସରେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଏ। ଏହି କର୍ମଫଳ ପ୍ରକୃତ ମଙ୍ଗଳ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଔଷଧକୁ ରୁଚିକର କରି ଦେବା ପରି, ଲୋକମାନେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେବା ପାଇଁ ଏହା ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ। ମଣିଷ ଜନ୍ମରୁ ଇଚ୍ଛା, ଜୀବନ ଓ ନିଜ ଜନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ, ଏହି ସବୁ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖର ମୂଳ କାରଣ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ ସେମାନେ ଦୁଃଖର ପଥରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀ କେମିତି ଏହି ଅନ୍ଧକାରରେ ବନ୍ଧା ନିର୍ବୁଦ୍ଧିମାନେ ପୁଣି ଏହି ମୂଢ଼ତାରେ ଲାଗିବେ? କିଛି ଜଣେ ଅବିବେକୀ ଓ ମୂଢ଼ ମନସ୍କ, ଫୁଲ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା କର୍ମଫଳକୁ ନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି; କାରଣ ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ କାମୀ, ଦୟନୀୟ ଓ ଲୋଭୀ, ଫଳ ଚାହିଁ ଫୁଲରେ ମନ ଲଗାନ୍ତି, ସେମାନେ ପତଙ୍ଗ ପରି ଅଗ୍ନିକୁ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ନିଜ ଲୋକକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।