ଅଜନ୍ମା, ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ୍, ନିଜ ଦେହର ଅଂଶ ଅଂଶ ଦେଇ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଅନୁୟାୟୀମାନେଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ଶ୍ରୀ, ତପସ୍ୟା, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଦାନ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଦିନେ, ଶରତ୍କାଳର ଶୁଭ୍ର ଜଳ ଓ ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମର ଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରକୃତିରେ, ଅଚ୍ୟୁତ କୃଷ୍ଣ, ଗୋପବାଳକ ଓ ଗାୟମାନେ ସହିତ, ଶୀତଳ ପବନ ଭରା ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ସେଠାରେ ଫୁଲିଥିବା ଗଛ, ମଧୁମକ୍ଷୀକ ଗୁଞ୍ଜନ, ପାଖରେ ଝିଲିକ ଓ ନଦୀରେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଡାକ, ଏହି ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀ ସହିତ ଗାୟମାନେ ଚରାଇ ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ବାଁଶୀ ବଜାଉଥିଲେ। ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ ଯେତେବେଳେ ସେଇ ପ୍ରେମ ଉଦ୍ବୋଧକ ବାଁଶୀଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ, କେହି କେହି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନ ଆଣି, ସେଉଁଠି ଅନ୍ୟ ସଖୀଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏମିତି କହିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଚରିତ୍ର ସ୍ମରଣ କରି, ପ୍ରେମର ଭାବେ ଅତିବେଗରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, କଥା ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ମୟୂରପିଛ ଶିରେ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ନୃତ୍ୟକାରଙ୍କ ଭାଙ୍ଗି, କର୍ଣ୍ଣରେ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲ, କନ୍ଧରେ ବନମାଲା, ହଳଦିଆ ପିତାମ୍ବର ଧାରଣ କରି, ମଧୁର ଧ୍ୱନିରେ ବାଁଶୀ ତାଳିରେ ଅମୃତ ଭରି, ଗୋପବାଳକ ମଝିରେ ଏହି କୃଷ୍ଣ ବୃନ୍ଦାବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସ୍ୱଚ୍ଛ ପଦଚିହ୍ନରେ ମୃଦୁଳ କରିଦେଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ରାଜନ୍, ବାଁଶୀଧ୍ୱନି ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁକୁ ମୋହିତ କରି, ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ ଶୁଣି, ଏହି ଧ୍ୱନିରେ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ସଖୀମାନେ! ନୟନର ଏପରି ଫଳ ଆମେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଖିନାହିଁ—ବ୍ରଜେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦୁଇପୁଅ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ଗାୟ ଚରାଉଛନ୍ତି, ମୁହଁରେ ବାଁଶୀ ଶୋଭା ପାଉଛି, ତାଙ୍କର ପ୍ରେମମୟ ଦୃଷ୍ଟି ମିଳିଛି।” ଆମ୍ରପଲ୍ଲବ, ନବପତ୍ର, ମୟୂରପିଛ, ପଦ୍ମ ଓ କମଳ ମାଲା, ଅଳଙ୍କୃତ ଅଂଶ, ବନଫୁଲ ଅଳଙ୍କୃତ ପିତାମ୍ବର, ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ଗୋପମଝିରେ ମଞ୍ଚରେ ନୃତ୍ୟକାର ପରି ଉଜ୍ୱଳ ହେଉଛନ୍ତି। “ଏହି ବାଁଶୀ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ,” ସଖୀମାନେ କହିଲେ, “କାରଣ ଦାମୋଦରଙ୍କ ଅଂଠିଅଂଠି ମଧୁର ଅମୃତ ଏହି ବାଁଶୀ ନିଜେ ଭୋଗ କରୁଛି, ଯାହା ଆମେ ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷା କରିଥାଉ, ନଦୀମାନେ ତାହାର ଶେଷ ମାଧୁରୀ ଗ୍ରହଣ କରି, ତାଙ୍କ ଜଳ ନୃତ୍ୟ କରାଏ, ଗଛମାନେ ବଡ଼ମାନେ ପରି ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁ ଝରାନ୍ତି।” “ଦେଖ, ବୃନ୍ଦାବନ ଏ ଭୂମିର ଗୌରବ! ଦେବକୀନନ୍ଦନଙ୍କ ପଦପଙ୍କଜ ଜଳ ଏଠି ଝରିଛି। ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ବାଁଶୀ ବଜାଉଥିବା ଦେଖି, ମୟୂରମାନେ ମତ୍ତ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, ପାହାଡ଼ର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିର୍ମଳ ହୋଇଯାଆନ୍ତି।” “ଏହି ମୂଢ଼ ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ, ତେବେ ନନ୍ଦନନ୍ଦନଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭା ଦେଖି, ବାଁଶୀର ସ୍ୱର ଶୁଣି, ତାଙ୍କ କଳାହରିଣୀ ସହିତ ପ୍ରେମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି।” “କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରୂପ ଓ ଚରିତ୍ର ନୟନ ପାଇଁ ଉତ୍ସବ, ତାଙ୍କ ବାଁଶୀର ଗୁପ୍ତ ମଧୁର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ସ୍ୱର୍ଗସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମନ୍ଦାକ୍ଷୀ ହୋଇଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କ ମାଳା ଖସିଯାଏ, ଅଂଶ ଢିଲା ହୋଇଯାଏ।” “ଗାୟମାନେ ତାଙ୍କ କାନ ଉଠାଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଁଶୀ ଧ୍ୱନିର ମଧୁରତା ପିଇ, ନିର୍ମଳ ହୋଇଯାନ୍ତି, ବଛାମାନେ ଅମ୍ବୁ ମୁଖରେ ଧରି ଅସ୍ଥିର, ଚକ୍ଷୁରେ ଅଶ୍ରୁ ଆଣି, ହୃଦୟରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଛନ୍ତି।” “ମା, ଏହି ଅରଣ୍ୟର ପକ୍ଷୀମାନେ କି ଧନ୍ୟ ଋଷି! ସୁନ୍ଦର ଗଛର ଶାଖାରେ ବସି, ଚକ୍ଷୁମୁଦ୍ର କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଁଶୀ ଗୀତ ଶୁଣି, ସବୁ କିଛି ଭୁଲିଯାନ୍ତି।” ନଦୀମାନେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଗୀତ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ତରଙ୍ଗ ଭୂଷିତ ହୋଇ, ଭାବ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ମୁରାରିଙ୍କୁ ତାରଙ୍ଗିକ ହସ୍ତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ପଦ୍ମ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ବ୍ରଜର ଗାୟମାନେ ରାମ ଓ ଗୋପବାଳକ ସହିତ ରବିର କିରଣରେ ଚରି, କୃଷ୍ଣ ବାଁଶୀ ବଜାଉଛନ୍ତି, ଗଛମାନେ ପ୍ରେମରେ ମନ୍ଦାକ୍ଷୀ ହୋଇ, ଫୁଲ ଭରା ଶାଖା ଉଠାଇ, ଛାୟା ଦେଇ, ସ୍ୱମିତ୍ରୁକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଉଛନ୍ତି। ପୁଲିନ୍ଦା ଜନନୀମାନେ, ଦ୍ୱନି ରଚନାକାରଙ୍କ ପଦର ଅଳତା ତାଙ୍କ ସ୍ନେହିତଙ୍କ ଅଂଶରେ ଲାଗିଥିବା ଯେଉଁ ଗାଁସବୁ ଉପରେ ରହିଯାଇଥିଲା, ସେଉଁଠି ମୁହଁ ଓ ଅଂଶ ରଙ୍ଗି, ଦେଖି ଉପଜାଇଥିବା ପ୍ରେମବେଦନା କମାଇଲେ। ଏହି ପାହାଡ଼, ହରିଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସେବକ, ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦସ୍ପର୍ଶରେ ଆନନ୍ଦିତ, ତାଙ୍କ ଓ ତାଙ୍କର ଗାୟ, ସଖାମାନଙ୍କୁ ନିଜ ପାହାଡ଼ ତଳର ଜଳ, କୁଶ ଓ ମୂଳ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରେ। ଜେତେବେଳେ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ଗୋପବାଳକ ସହିତ ଅରଣ୍ୟ ମାଧ୍ୟରେ ଗାୟ ଚରାଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ବାଁଶୀ ଧ୍ୱନି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ମୋହିତ କରେ, ଚଳନ୍ତା ଜନ୍ତୁ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଗଛମାନେ ଭାବେ ଉତ୍କଳିତ, ତାଙ୍କର ବନ୍ଧନ ଚିହ୍ନ ଚୁଇଁଯାଏ। ଏପରି ଭାବେ, ବ୍ରଜର ଚରଣ କଥା କହିବାକୁ ଗୋପୀମାନେ ଏକାନ୍ତ ମନେ ଲୀଳାରେ ଲୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏଠି ଦଶମ ଶ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧର ଏକୁଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହିପରି, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଲୀନ, ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂ ନିଜକୁ କି ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେହ ପାଇଁ ବଞ୍ଚି, ଏକ ଧୂଳି ଫୁକୁଥିବା କୁମ୍ଭ ପରି ନିର୍ଥକ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି। ଏହି କର୍ମଫଳ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଔଷଧକୁ ମିଠା କରି ଦିଆଯାଏ, ତେଣୁ ଏହି ଫଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ କହାଯାଏ। ଜନ୍ମଠାରୁ ମଣିଷମାନେ ଇଚ୍ଛା, ଜୀବନ ଓ ନିଜ ଲୋକରେ ମନୋବୃତ୍ତି ଆସକ୍ତ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖର କାରଣ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଶ୍ରେୟସ୍ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖର ପଥରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ଏପରି ଅନ୍ଧକାର ମୁଁହିଁ ମୁଁହିଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପୁନର୍ବାର ଦିଆଯିବାକୁ ଜ୍ଞାନୀ କିପରି ଉପଦେଶ ଦେବେ? ଏପରି ଅବୁଝ ଓ ମୂଢ଼ମତି ଲୋକମାନେ ଫୁଲ ଭୋଗ ଫଳ ବିଷୟରେ କହନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଜାଣିଛନ୍ତି ସେମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ କାମୀ, ଦୟନୀୟ, ଲୋଭୀ, ଫଳ ଛାଡ଼ି ଫୁଲରେ ମନ ଲଗାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଆକର୍ଷିତ ମାକି ପରି ନିଜ ଲୋକକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।