ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଏଭଳି—ଏକଥିରେ ଯେତେବେଳେ ଉପଚାର ହେଲା, ରାଜା ଅମୃତ ପାନ କରିବାକୁ ଥିଲେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ଅମୃତ ରସ ପାନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲୁ। ଏହି ଭୂମିରେ କେଉଁଠି ଅମୃତ, କେଉଁଠି ଏମିତି ଆଦ୍ଭୁତ କଥା, କେଉଁଠି ଗ୍ରାସ, କେଉଁଠି ମହାମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ? ବ୍ରହ୍ମରାଟ ଏହା ଭାବି ଦେବତାଙ୍କୁ ହସିଲେ। ସେ ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିଶୂନ୍ୟ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ କଥାର ଅମୃତ ଦେଲେ ନାହିଁ; ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ କଥା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ। ରାଜାଙ୍କ ମୋକ୍ଷ ଦେଖି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ; ସତ୍ୟଲୋକରେ ଅଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ମୋକ୍ଷର ଉପାୟକୁ ତୁଳାରେ ମାପିଲେ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ତୁଳନାରେ ଏହା ଗଭୀର ଓ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏହି କାରଣରୁ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ବିଶେଷ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେମାନେ ଭାଗବତ ସାସ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିଜ ଦେହ ବୋଲି ମନେ କଲେ, କାରଣ କଳିଯୁଗରେ ଏହାକୁ ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ମାତ୍ରରେ ବୈକୁଣ୍ଠର ଫଳ ମିଳେ। ଏହି କଥା ସାତ ଦିନରେ ଶୁଣାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରଦାନ କରେ। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, କରୁଣାମୟ ସନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି କଥା ନାରଦଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ଦିବ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଠାରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସପ୍ତାହିକ ଶ୍ରବଣ ପ୍ରଣାଳୀ କୁମାରମାନେ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏଠି ସୌନକ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ: “ଏ ନାରଦ ଯିଏ ସଂସାର ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ସଦା ଚଳିତ, ସେ କିପରି ଏହି ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ଓ ସ୍ନେହ ବିକାଶ କଲେ?” ତେବେ ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ମୁଁ ଏଠାରେ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ସେଇ ଭକ୍ତିମୟ କଥା କହିବି, ଯାହା ଶୁକଦେବ ମୋତେ ଗୁପ୍ତରେ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ଭାବି କହିଥିଲେ। ଏକଥିରେ, ଏକଥିରେ ବିଶାଳା ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ଚାରିଜଣ ପବିତ୍ର ମୁନି ପବିତ୍ର ସଙ୍ଗ ପାଇଁ ଏକଠି ହେଲେ, ଏଠି ସେମାନେ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। କୁମାରମାନେ ପଚାରିଲେ: ‘ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ମୁହଁ କାହିଁକି ଅବନମ୍ର? ମନ ଏତେ ଅଶାନ୍ତ କାହିଁକି? କେଉଁଠି ଯାଉଛ, କେଉଁଠୁ ଆସିଛ?’ ‘ତୁମେ ଏବେ ଏମିତି ଶୂନ୍ୟ ହୃଦୟ ଦେଖାଉଛ, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ତୁମ ଧନ ହରାଇଥିବା ସାଧାରଣ ଲୋକ ଭଳି; ଏହା ଏକ ଆସକ୍ତିଶୂନ୍ୟ ପୁରୁଷ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ—ସତ୍ୟ କାହାଣୀ କହ।' ନାରଦ କହିଲେ: ‘ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଚାଲିଲି, ଏହାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବି, ପୁଷ୍କର, ପ୍ରୟାଗ, କାଶୀ, ଏବଂ ଗୋଦାବରୀ ଦେଖିଲି। ମୁଁ ହରିକ୍ଷେତ୍ର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଶ୍ରୀରଙ୍ଗ, ସେତୁବନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ ଘୁରିଲି। କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ମନକୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇପାରିବା ଆନନ୍ଦ ମିଳିଲା ନାହିଁ; ବର୍ତ୍ତମାନ ପୃଥିବୀ କଳିର ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବରେ ପୀଡିତ। ସତ୍ୟ, ତପସ୍ୟା, ପବିତ୍ରତା, କରୁଣା, ଦାନ—ଏସବୁ ଅଦୃଶ୍ୟ। ଅଭାଗା ଜନମାନେ ପେଟ ଭରିବା ଓ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବାରେ ମାତ୍ର ରତ। ଲୋକମାନେ ମୂଢ଼, ଅବୁଦ୍ଧିମାନ୍ୟ, ଅଭାଗା ଓ ପୀଡିତ; ଭଲ ଲୋକ ଅତି କମ୍, ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଆଡମ୍ବରରେ ଲିପ୍ତ; ତ୍ୟାଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଘରେ ରହୁଛନ୍ତି। ଯୁବତୀମାନେ ଘର ଚାଲାନ୍ତି, ଭାଉଜମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଦିଅନ୍ତି, ଝିଅମାନେ ଲୋଭରେ ବିକ୍ରି ହେଉଛନ୍ତି, ପତି-ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱେଷ। ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକ ବିଦେଶୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ବାଧା ପାଇଛି, ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ; ଅନେକ ଦେବମନ୍ଦିର ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଧ୍ୱଂସ କରିଛନ୍ତି। କୌଣସି ଯୋଗୀ, ସିଦ୍ଧ, ଜ୍ଞାନୀ କିମ୍ବା ଶିଷ୍ଟ ଲୋକ ନାହିଁ; କଳିର ଅଗ୍ନିରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମପ୍ରୟାସ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଇଛି। ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକ ଦୁଷ୍ଟ ଲୁଟେରା ଦ୍ୱାରା ଉପଦ୍ରବିତ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶିବଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳରେ ପୀଡିତ, ଯୁବତୀମାନେ ବିକଳ ଓ କେଶବିକଳ୍ପ ହୋଇ ଅଶ୍ଳୀଳତାରେ ଲିନ୍। ଏଭଳି କଳି ଯୁଗର ଦୋଷ ଦେଖି, ମୁଁ ପୃଥିବୀ ଭ୍ରମଣ କରିଲି; ତାପରେ ଯମୁନା ତଟକୁ ଆସିଲି, ଯେଉଁଠି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲୀଳା ହୋଇଥିଲା। ସେଠି ମୁଁ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲି—ଶୁଣ, ହେ ମହାମୁନିମାନେ: ଏକ ଯୁବତୀ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଳାନ୍ତ ମନେ ବସିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସମ୍ନିପାତ ଦୁଇ ଜଣ ବୃଦ୍ଧ ପଡ଼ି ଥିଲେ, ଅତି କ୍ଷୀଣ ଶ୍ୱାସ ଓ ଅଚେତନ; ସେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଜଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଖରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ସେ ଦଶ ଦିଗରେ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକ ପାଇଁ ଦେଖୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଶତାଧିକ ଯୁବତୀମାନେ ପଙ୍ଖା ଝାଲୁଥିଲେ, ପୁନିପୁନି ଜଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦୂରରୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ଆଗକୁ ଗଲି; ମୋତେ ଦେଖି, ସେ ଯୁବତୀ ଉଠି, ବିକଳ ଭାବରେ କହିଲେ: ‘ହେ ମୁନି, ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରୁହ, ମୋର ଦୁଃଖ ଦୂର କର; ତୁମ ଦର୍ଶନେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ତୁମ ଅନେକ ମୂଳ୍ୟବାନ କଥା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖର ଉପଶମ ହେବ; ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ ଥିଲେ ତୁମ ଦର୍ଶନ ମିଳେ।’ ନାରଦ ପଚାରିଲେ: ‘ତୁମେ କିଏ? ଏହି ଦୁଇଜଣ କିଏ? ଏହି କମଳନୟନୀମାନେ କିଏ? ହେ ଦେବୀ, ତୁମ ଦୁଃଖର କାରଣ ଏକଥା ମୋତେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କହ।’ ଯୁବତୀ କହିଲେ: ‘ମୋତେ ଲୋକେ “ଭକ୍ତି” ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୋର ପୁଅ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ, ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ ଓ କ୍ଷୀଣ। ଏମାନେ ଗଙ୍ଗା ଆଦି ନଦୀମାନେ, ମୋତେ ମନେ ପକାଇ, ମୋ ସେବା ପାଇଁ ଏଠିକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ସେବା କଲେ ବି, ମୋର କୌଣସି ମଙ୍ଗଳ ହେଲା ନାହିଁ। ଏବେ ହେ ତପୋଧନ, ମୋର କଥା ମନଯୋଗ ଦେଇ ଶୁଣ; ଏହା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶୁଣିଲେ ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ପାଇବ। ମୁଁ ଦ୍ରାବିଡ଼ରେ ଜନ୍ମ ନେଲି, କର୍ଣ୍ଣାଟକରେ ବଢ଼ିଲି, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଗୁର୍ଜରର କିଛି ସ୍ଥାନରେ ବୃଦ୍ଧ ହେଲି। ସେଠି କଳିର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ଅସ୍ତିକମାନେ ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ଓ ମୁଁ କ୍ଷୀଣ ହେଲି; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମୁଁ ଓ ମୋର ପୁଅମାନେ ଦୁଃଖିତ ରହିଲୁ। ପୁନି ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଆସି, ମୁଁ ଯୁବତୀ ଓ ସୁନ୍ଦର ହେଲି, ଏବେ ମୋ ସ୍ୱରୂପ ସର୍ବୋତ୍ତମ। କିନ୍ତୁ ଏଠି ମୋର ଦୁଇ ପୁଅ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ଶୋଇଛନ୍ତି; ଏଠାରୁ ଚାଲି, ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ସେମାନେ ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୋ ମନ ଖଣ୍ଡିତ; ମୁଁ ଯୁବ, ତେବେ ମୋର ପୁଅ କିପରି ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ?