ଶରଦ ଋତୁରେ ଗାଈ, ହରିଣ, ପକ୍ଷୀ, ନାରୀ ଓ ଫୁଲ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ନିଜ ନିଜ ସଂଗୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକର୍ଷିତ ହେଇ ଫୁଲିଉଠିଲେ, ଯେପରି ଫଳ ଭଗବାନଙ୍କ କ୍ରିୟାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ରବି ଉଦୟ ହେଲେ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାତିରେ ଫୁଟିଥିବା କୁମୁଦ ତାହାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଲା; ଏହା ଏପରି, ଏକ ରାଜାଙ୍କ ଅଧିନରେ ଲୋକ ଭୟହୀନ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଚୋରମାନେ ଥିଲେ ତାହା ହୁଏନି। ଗ୍ରାମ ଓ ସହରରେ ଉତ୍ସବ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୃଥିବୀ ଅତି ଶୋଭାମୟ ହେଲା, ଏହି ଉପଜ ହରିଙ୍କ ଚତୁର୍ୟରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲା। ବ୍ୟାପାରୀ, ମୁନି, ଓ ରାଜାମାନେ ନିସ୍ନାନ କରି ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଲାଗିଥିଲେ, ଏପରି ଯେପରି ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ବର୍ଷାରେ ବିଳମ୍ବିତ ହେଇ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଚାହିଁ ସମୟ ଆସିଲେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ଯିଏ ଆତ୍ମାର ଅଧିକାରୀ, ସେ ନିଜ ଜନସମୂହ ଓ ଏକ ନଗର ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ପୂର୍ବରୁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ—“ହେ ଜଗତ୍ ସ୍ରଷ୍ଟା, ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ! ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଅନୁଷ୍ଠିତ, ଆମେ ଏକାଠି ଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।” ତପସ୍ୟା, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗରେ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୃଷୀକେଶ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମୁନି, ଆବଶ୍ୟକ ଜନମାନେ ତିଆରି କଲେ। ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଅଜନ୍ମା, ନିଜ ଦେହର ଅଂଶ ଦେଲେ—ଏହା କ’ଣ? ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା, ତପସ୍ୟା, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗ୍ୟ। ଏପରି ଏକ ଦିନ, ଶରଦ ଋତୁର ପରିସ୍କାର ପାଣି ଓ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଗନ୍ଧରେ, ଅଚ୍ୟୁତ, ଗୋପବାଳକ ଓ ଗାଈମାନଙ୍କ ସହିତ ଶୀତଳ ପବନ ହେଉଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଫୁଲିଥିବା ଗଛ, ମଧୁମାକୁଡ଼ିର ଗୁଞ୍ଜନ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାରରେ ନିର୍ମଳ ଝିଲି ଓ ନଦୀ, ମଧୁର ମୂର୍ଳି ରବିରେ, ମଧୁମାକୁଡ଼ି ମାନଙ୍କ ନାୟକ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଗାଈ ଚରାଇ, ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ସହ ଖେଳ କଲେ। ବ୍ରଜର ନାରୀମାନେ ଏହି ମୂର୍ଳି ରବି ଶୁଣି, ଯାହା ପ୍ରେମକୁ ଜାଗ୍ରତ କରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିନାଥିବା ବେଳେ ନିଜ ସଖୀମାନଙ୍କୁ ଏହା ବିବରଣା କଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ କୃତି ଚିନ୍ତା କରି ବିବରଣା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ରଜନୀ ଶକ୍ତିରେ ଅନୁଭୂତି ଭାରି ହୋଇ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲା, ଏବଂ ବିବରଣା ଅଗ୍ରଗତି ହେଲାନି। ମୟୂର ପଙ୍ଖ ଶିରେ, ନୃତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପରେ, କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲ କାନରେ, ସୁନା ରଙ୍ଗର ପିତାମ୍ବର ଓ ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲର ମାଳା, ମୂର୍ଳିର ଗାଁ ମଧୁର ଅମୃତରେ ଭରି, ଗୋପବାଳକମାନେ ଘିରି, କୃଷ୍ଣ ବୃନ୍ଦାବନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନରେ ଜଙ୍ଗଲ ମଧୁର ହେଲା ଓ ତାଙ୍କ ଗୀତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏପରି, ରାଜା, ମୂର୍ଳି ରବି ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଆକର୍ଷିତ କଲା, ବ୍ରଜର ନାରୀମାନେ ଏହାକୁ ବିବରଣା କରି ସେଥିରେ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ। ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ—“ହେ ସଖୀ, ଆମେ ଆଖି ପାଇଁ ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଜାଣିନାହିଁ—ବ୍ରଜର ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁତ୍ରମାନେ ଗାଈ ଚରାଇବା, ଗୋପବାଳକମାନେ ସହିତ, ମୂର୍ଳିରେ ମୁହ ଶୋଭା ଓ ପ୍ରେମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇବା।” ଆମ୍ବ ଶାଖା, କୁମୁଦ ଓ ପଦ୍ମ ମାଳା, ପତ୍ର ଓ ମୟୂର ପଙ୍ଖରେ ଶୋଭିତ, ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲର ରଙ୍ଗିନ ପୋଷାକରେ, ଦୁଇ ଶିଶୁ ଗୋପବାଳକ ଦଳରେ ନୃତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରି ଚମକି ଉଠିଲେ, ଗୀତ ଗାଇ। “ହେ ସଖୀ, ଏହି ମୂର୍ଳି କେତେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ! ଏହି ଦାମୋଦରଙ୍କ ଅମୃତ ଅଠିର ମଧୁର ଚୁମ୍ବନ ଉପଭୋଗ କରେ; ଗୋପୀମାନେ ଏହାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ନଦୀମାନେ ତାହାର ଅବଶିଷ୍ଟ ମଧୁରତା ଉପଭୋଗ କରି ଆନନ୍ଦ ହୁଏ, ତାଙ୍କ ଜଳ କମ୍ପିଉଠିବା, ଗଛମାନେ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ପରି ଅଶ୍ରୁ ଝାଡ଼େ।” ବୃନ୍ଦାବନ ମହିମା ଭୂମିରେ ପ୍ରସାରିତ—ଦେବକୀପୁତ୍ରଙ୍କ ପଦପାଦ ଜଳ ଏଠି ପହଞ୍ଚିଛି; ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ମୂର୍ଳି ଖେଳ ଦେଖି, ପ୍ରମଦ୍ଧ ମୟୂରମାନେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, ପାହାଡ଼ର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୁଏ। ସାଧାରଣ ମନ ବିଶିଷ୍ଟ ହରିଣମାନେ ମଧୁର ଭାଗ୍ୟ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ନନ୍ଦପୁତ୍ରଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭା ଦେଖି, ମୂର୍ଳି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, କଳା ହରିଣ ସାଥୀ ସହିତ ପ୍ରେମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପୂଜା କରନ୍ତି। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରୂପ ଓ ବ୍ୟବହାର ଆଖିର ଉତ୍ସବ, ମୂର୍ଳିର ମଧୁର ଗୁପ୍ତ ଗୀତ ଶୁଣି, ଦେବୀମାନେ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ, ପ୍ରେମରେ ମନ ଅସ୍ଥିର, ମାଳା ଖସିଯାଉଛି, ଅସ୍ତିର ହୋଇ ଅବସ୍ଥା ହାରାଉଛି। ଗାଈମାନେ ଉଠି ମୂର୍ଳି ରବିର ଅମୃତ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ କାନ ଉଠି, ଚାନ୍ଦା ମାନେ ମୁଁହରେ ଦୁଧ ରଖି ଚାଲିଉଠିଲେ, ଚକ୍ଷୁରେ ଅଶ୍ରୁ ଏବଂ ଗୋବିନ୍ଦକୁ ଦେଖି ମନରେ ଆଲିଂଗନ କରିବା ପରି ଅନୁଭୂତି। ମା, ଏହି ଜଙ୍ଗଲର ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ସାଧୁ; ସୁନ୍ଦର ଗଛର ଶାଖା ଉପରେ ବସି, ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୂର୍ଳି ଗୀତ ଶୁଣି, ସବୁକିଛି ଭୁଲିଯାନ୍ତି। ନଦୀମାନେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଗୀତ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ତାରଙ୍ଗରେ ବୃତ୍ତ ଚିହ୍ନ, ଚେତନା ଶାନ୍ତ, ମୁରାରିଙ୍କୁ ତାରଙ୍ଗରେ ଆଲିଂଗନ କରି, ପଦେ ପଦେ ପଦ୍ମ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ବ୍ରଜର ଗାଈମାନେ ରାମ ଓ ଗୋପବାଳକମାନେ ସହିତ ଧୂପରେ ଚରିବା, କୃଷ୍ଣ ମୂର୍ଳି ଚାଲାଇବା, ଗଛମାନେ ପ୍ରେମରେ ଫୁଲିଉଠି, ଶାଖା ଉଠି, ନିଜ ଦେହକୁ ଛାୟା ପରି ବିସ୍ତାର କରି ମିତ୍ରକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଛନ୍ତି। ପୁଲିନ୍ଦା ନାରୀମାନେ, ମୁଁହ ଓ ବକ୍ଷ ମହାଗୀତାଙ୍କ ପଦ୍ମର ଗୋରଚୁନରେ ମାଳି, ଯାହା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କ ବକ୍ଷରେ ଲାଗିଥିଲା ଓ ଘାସରେ ଛାଡ଼ି ଯାଇଥିଲା, ନିଜେ ଲାଗି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଜାଗ୍ରତ ପ୍ରେମର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଶମନ କଲେ। ଏହି ପାହାଡ଼, ହରିଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେବକ, ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦସ୍ପର୍ଶରେ ଆନନ୍ଦିତ, ତାଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କ ଗାଈ ଓ ସାଥୀମାନେ ସମ୍ମାନ କରି, ଜଳ, କମଳ ଘାସ ଓ ମୂଳ ଦେଇ ଅର୍ପଣ କରିଛି। ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ ଗାଈ ଚରାଇ ଜଙ୍ଗଲ ମାଧ୍ୟମରେ ଯାଉଥିବା, ଗୋପବାଳକମାନେ ସହିତ, ମୂର୍ଳିର ମଧୁର ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ; ଚଳିତ ପ୍ରାଣୀ ନିଷ୍ପ୍ରଭ, ଗଛମାନେ ଆନନ୍ଦିତ, ତାଙ୍କ ବନ୍ଧନ ଚିହ୍ନ ଅପସାରି ଯାଉଛି। ଏପରି, ଗୋପୀମାନେ ଏହି ବୃନ୍ଦାବନରେ ମାଧବଙ୍କ ଲୀଳା ବିବରଣା କରି, ନିଜେ ତାଙ୍କ ଖେଳରେ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ। ଏଠି ଏକ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ପ୍ରଥମାର୍ଦ୍ଧ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଏକୋନେଶ ଅଧ୍ୟାୟ।