ଶରତ୍କାଳ ଆସିବା ସହିତ, ପ୍ରକୃତିରେ ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଗଛପଲା ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ମାଟି ଓ ଶୁଖିଲାପଣକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଆପଣ ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପର-ସ୍ୱ ଜଡ଼ ବସ୍ତୁକୁ ‘ମୁଁ’ ଓ ‘ମୋର’ ବୋଧ ଭାବନାରୁ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ମୁକ୍ତି ହୋଇଯାନ୍ତି। ସମୁଦ୍ର ଶାନ୍ତ ଓ ନିରବ ହୋଇଗଲା, ଯେପରି ଏକ ମୁନି ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟା ବନ୍ଦ କରି ଆତ୍ମାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକାଗ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି। ଚାଷୀମାନେ ମଜବୁତ ଆଳରେ ଖେତରୁ ପାଣି ବାହାରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଯୋଗୀମାନେ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଧାରାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି। ଶରଦ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାପିତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରୁ ନିଜ ଶୀତଳତାରେ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଯେପରି ମୁକୁନ୍ଦ ଭୂତ ଦେହ ଭାବନାରୁ ଉପଜିଥିବା ଦୁଃଖକୁ ବ୍ରଜର ନାରୀମାନେ ଠାରୁ ଦୂର କରିଦେଲେ। ଶରତ୍ର ଆକାଶ ପରିଷ୍କାର ଏବଂ ତାରାର ଶୁଦ୍ଧ ଆଲୋକରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ସତ୍ୱଗୁଣ ଯୁକ୍ତ ମନ ବ୍ରହ୍ମନାଦର ଅର୍ଥକୁ ଚିନ୍ତନ କରେ। ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାରାମଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଅଖଣ୍ଡ ଚକ୍ରରେ ଚମକୁଥିଲେ, ଯେପରି କୃଷ୍ଣ ବୃଷ୍ଣିବଂଶର ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀରେ ଚମକୁଥିଲେ। ବନର ଶୀତଳ-ତାପମିଶ୍ରିତ ଓ ପୁଷ୍ପସୁଗନ୍ଧିତ ପବନକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରି ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଗୋପୀମାନେ ହୃଦୟ ହରାଇଥିଲେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ସେମାନେ ଏହି ସୁଖ ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଗାଈ, ହରିଣ, ପକ୍ଷୀ, ନାରୀମାନେ ଓ ପୁଷ୍ପମଣ୍ଡଳୀ ଶରତ୍ରେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଉପଯୁକ୍ତ ସଂଗୀମାନଙ୍କୁ ପାଇଁ ଉନ୍ନତି କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଭଗବାନଙ୍କ କର୍ମରେ ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ପ୍ରଭାତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବାରେ କମଳ ଖୁସିରେ ଖିଲିଉଠିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାତିରେ ଖିଲୁଥିବା କୁମୁଦ ତଥା ଅନ୍ୟ ଫୁଲ ନ ଖିଲିଲେ; ଏହା ଏପରି ଯେ, ରାଜା ଥିଲେ ଲୋକ ଭୟହୀନ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତେବେ ଭୟ ରହେ। ଗ୍ରାମ ଓ ସହରରେ ଉତ୍ସବ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଆନନ୍ଦ ଭରିଥିଲା, ଧରିତ୍ରୀ ପକ୍ବ ଧାନରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା, ଏହି ସମସ୍ତ ହରିଙ୍କ ଚତୁର ଶିଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ ହୋଇଥିଲା। ବ୍ୟାପାରୀ, ଋଷି ଓ ରାଜାମାନେ ସ୍ନାନ କରି ନିଜ ନିଜ କାମକୁ ବାହାରିଲେ, ଯେପରି ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ବର୍ଷା ପରେ ସମୟ ଆସିଲେ ନିଜ ଦେହକୁ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି। ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମାସ୍ୱରୂପ ଭଗବାନ ତାଙ୍କର ନିଜ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଜନମାନେ ପାଇଁ ଏକ ନଗର ତିଆରି କଲେ; ପୂର୍ବରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ହେ ଜଗତ୍ସ୍ରଷ୍ଟା, କିଏ ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟର ସମାନ? ସମସ୍ତ କର୍ମ ଯେଉଁଠି ସ୍ଥିତ, ଆସ, ଆମେ ଏକାଠି ଭୋଜନ କରିବା।" ତପସ୍ୟା, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗରେ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ରହି, ଋଷିକେଶ, ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆକାଂକ୍ଷିତ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନକୁ ଅଜନ୍ମା ଭଗବାନ ନିଜ ଦେହର ଏକ ଅଂଶ ଦେଲେ—ଏହା କ’ଣ? ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ଶ୍ରୀ, ତପସ୍ୟା, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ। ଏପରି ଶରତ୍କାଳରେ, ଜଳ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ବିକାଶଶୀଳ କମଳସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିଲା, ଅଚ୍ୟୁତ ଗୋପବାଳକ ଓ ଗାଈମାନେ ସହିତ ଶୀତଳ ପବନ ହେଉଥିବା ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଫୁଲିଉଠିଥିବା ଗଛ, ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜନ, ପକ୍ଷୀର କୁହୁକାରିରେ ଗୁଞ୍ଜରିଥିବା ଝିଲିକ ଓ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ମଧୁମକ୍ଷିକାଙ୍କ ନାୟକ ଗୋପସଙ୍ଗରେ ଗାଈ ଚରାଇବା ସହ କୃଷ୍ଣ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ବାଂଶୀ ମାନେ। ବ୍ରଜର ନାରୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ଏହି ପ୍ରେମ ଉଦ୍ବୋଧକ ବାଂଶୀ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ନଥିବା ସ୍ଥିତିରେ ସେମାନେ ଏହାକୁ ସହେଳୀମାନେ କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରେମର ତୀବ୍ରତାରେ ମନ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇଯାଇ ସେମାନେ ଆଗକୁ ଚାଲିପାରିଲେ ନାହିଁ। ମୟୂରପିଛ ଶିରେ, ନୃତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପରେ, କର୍ଣ୍ଣରେ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ ପୀତ ଓଡ଼ଣା, ବନମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ମଧୁର ଅଂଠିଏ ଠାରୁ ବାଂଶୀର ଛିଦ୍ର ଭରି ନେକ୍ତର ଝରେଇ, ଗୋପବାଳକମାନେ ଘେରିଥିବା କୃଷ୍ଣ ବୃନ୍ଦାବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ନିଜ ପଦଚିହ୍ନ ଓ ଗୀତରେ ତାହାକୁ ପବିତ୍ର କଲେ। ଏହି ପରି ମଧୁର ବାଂଶୀ ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲା, ବ୍ରଜର ସମସ୍ତ ନାରୀ ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଏହାରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ, "ହେ ସହେଳୀମାନେ, ନୟନ ପାଇଁ ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ଫଳ ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ—ବ୍ରଜପତିଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସଙ୍ଗୀମାନେ ଗାଈ ଚରାଇବା, ବାଂଶୀରେ ମୁହଁ ଲଗାଇ ଅନୁଗ୍ରହ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଥିବା ଦେଖିବା।" ଆମ୍ବ ଅଂକୁର, କୋମଳ ପତ୍ର, ମୟୂରପିଛ, କମଳ ଓ କୁମୁଦ ମାଳା ଧରି, ମନୋହର ପୁଷ୍ପବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦୁଇଜଣ ଗୋପବାଳ ମଞ୍ଚରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ ପରି ଗୋପସମୁଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ଚମକୁଥିଲେ। "ଏହି ବାଂଶୀ କିଏଁ ଏତେ ଧନ୍ୟ? ଏହି ଡାମୋଦରଙ୍କ ଅଂଠିଏର ମଧୁର ରସ ଏହି ବାଂଶୀ ଭୋଗ କରୁଛି, ଯାହା ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶା କରନ୍ତି। ନଦୀମାନେ ତାହାର ଅବଶିଷ୍ଟ ରସ ଚାଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଜଳ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ, ଗଛମାନେ ବୃଦ୍ଧମାନେ ପରି ଅଶ୍ରୁ ଝରାନ୍ତି।" "ବନ୍ଦୁ, ବୃନ୍ଦାବନ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ମହିମା ବିସ୍ତାର କରିଛି, କାରଣ ଏଠାରେ ଦେବକୀପୁତ୍ରଙ୍କ ପଦପଦ୍ମର ଜଳ ପଡ଼ିଛି। ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ବାଂଶୀ ବଜାଉଥିବା ଦେଖି, ମଦମସ୍ତ ମୟୂର ନୃତ୍ୟ କରେ, ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିରବ ହୋଇଯାନ୍ତି।" "ଏହି ସରଳ ହରିଣୀମାନେ କିଏଁ ଧନ୍ୟ! ନନ୍ଦପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭାରେ ଦେଖି, ବାଂଶୀ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର କଳା ମୃଗସଂଗୀମାନେ ସହିତ ପ୍ରେମଦୃଷ୍ଟିରେ ପୂଜା କରନ୍ତି।" "କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରୂପ ଓ ଚରିତ୍ର ନୟନମାନେ ପାଇଁ ଉତ୍ସବ, ତାଙ୍କର ମଧୁର ଏକାନ୍ତ ମୁରଳୀ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦେବୀମାନେ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ, ପ୍ରେମରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ, ପୁଷ୍ପମାଳା ଖସିଯାଏ, ବସ୍ତ୍ର ଢିଲା ହୋଇଯାଏ, ସୁନ୍ଦର ଅନୁଭୂତିରେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇଯାନ୍ତି।