ଶରଦ୍ ଋତୁର ଆଗମନରେ ପାହାଡ଼ମାନେ ତାଙ୍କର ଜଳ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ କେବେ କେବେ ଶୁଭ ଜଳକୁ ଅଟକାଇ ରଖିଲେ; ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ ଦେଇଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସମୟ ନହେଲେ ଦେଇନଥାନ୍ତି। ଗହୀର ଜଳରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜଳ କମିଯିବାକୁ ଅନୁଭବ କରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଅବିବେକୀ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଦିନେ ଦିନେ ଜୀବନ ହ୍ରାସ ହେଉଛି ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଗହୀର ଜଳର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶରଦ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପକୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିବା ଦୁଃଖିତ ଗୃହସ୍ଥ ନିଜ ଦୁଃଖକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରେ ନାହିଁ। ଧୀରେ ଧୀରେ ଗଛପାଳା ତାଙ୍କ ମାଟି ଓ ଶୁଷ୍କତାକୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶରୀର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନାତ୍ମ ବସ୍ତୁ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ‘ମୁଁ’ ଓ ‘ମୋର’ ଭାବକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଶରଦ୍ ଆସିବା ସହିତ ସାଗର ଶାନ୍ତ ଓ ନିରବ ହେଲା, ଯେପରି ମୁନିମାନେ ସମସ୍ତ ଚଳନ ବନ୍ଦ ହେଲେ ଆତ୍ମାରେ ଏକାଗ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ଚାଷୀମାନେ ଶକ୍ତ ଆଳ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଜଳ ତୁଳିଲେ, ଯେପରି ଯୋଗୀମାନେ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନର ପ୍ରବାହକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି। ଶରଦ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପକୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ମିଟାଇଦେଲେ, ଯେପରି ମୁକୁନ୍ଦ ଭୂତିକ ଦେହ ଭାବରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଦୁଃଖକୁ ବ୍ରଜ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଦୂର କରିଦେଲେ। ଶରଦ୍ ଆକାଶ ନିର୍ମଳ ଓ ତାରାମୟ ଦେଖାଗଲା, ଯେପରି ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣ ଯୁକ୍ତ ମନ ବ୍ରହ୍ମନାଦର ଅର୍ଥକୁ ଧାରଣ କରେ। ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ଘିରି ଅଭେଦ୍ୟ ଶୋଭା ଦେଖାଇଲେ, ଯେପରି କୃଷ୍ଣ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀରେ ଦ୍ୟୁତିମାନ ହେଲେ। ଫୁଲ ଗନ୍ଧ ଓ ଶିତଳ-ତାପମିଶ୍ର ଅରଣ୍ୟ ପବନକୁ ଜନମାନେ ଅଙ୍ଗୀକାର କରି ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟ କୃଷ୍ଣ ଚୁରିନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଶରଦ୍ ଋତୁରେ ଗାଈ, ମୃଗ, ପକ୍ଷୀ, ନାରୀ ଓ ଫୁଲ ଗଛମାନେ ସ୍ୱପ୍ରଭୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୱିଷ୍ଟ ହୋଇ ଉତ୍ତିଷ୍ଟ ହେଲେ, ଯେପରି ଫଳ ଭଗବାନଙ୍କ କ୍ରିୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଅମ୍ଭୁଜମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ରାତିରେ ଖିଲିଥିବା କୁମୁଦ ନୁହେଁ; ଏହା ଏମିତି, ରାଜା ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଲୋକମାନେ ନିର୍ଭୟ, କିନ୍ତୁ ଚୋର ଥିଲେ ନୁହେଁ। ଗ୍ରାମ ଓ ନଗରମାନେ ଉତ୍ସବ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଭୂମି ଶୋଭା ପାଇଲା, ବିଶେଷ କରି ହରିଙ୍କ ଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ଧାନ୍ୟ ଫସଲ ହେଲା। ବ୍ୟାପାରୀ, ଋଷି ଓ ରାଜାମାନେ ସ୍ନାନ କରି ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେପରି ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ବର୍ଷାରେ ବନ୍ଧି ରହି ଥିବା ପରେ ସମୟ ଆସିଲେ ନିଜ ଦେହ ଅନ୍ୱେଷଣ କରନ୍ତି। ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମାଧିକାରୀ, ସେ ନିଜ ଜନମାନେ ପାଇଁ ନିଜ ନଗର ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ପୂର୍ବରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଜନମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସ୍ତୁତି କଲେ—“ହେ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ! ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ସ୍ଥିତ, ଆମେ ଏକାତ୍ମରେ ଭୋଜନ କରିବା।” ତପସ୍ୟା, ଜ୍ଞାନ, ଯୋଗ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ନିପୁଣ ହୃଷୀକେଶ, ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆବଶ୍ୟକ ଜନମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଅଜନ୍ମା, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ନିଜ ଦେହର ଅଂଶ ଦେଲେ—ଏହା କ’ଣ? ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ସମୃଦ୍ଧି, ତପସ୍ୟା, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗ୍ୟ। ଏପରି ଶରଦ୍ ଋତୁରେ, ନିର୍ମଳ ଜଳ ଓ ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଗନ୍ଧରେ ଆଚ୍ୟୁତ ଗୋପବାଳକ ଓ ଗାଈମାନେ ସହିତ ଶିତଳ ପବନ ବହୁଥିବା ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଫୁଲିଥିବା ଗଛ, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଗୁଞ୍ଜନ, ଝରଣା ଓ ନଦୀ ଚିଡ଼ିଆର ଡାକରେ ଗୁଞ୍ଜରିତ ଅରଣ୍ୟରେ, ମଧୁମକ୍ଷିକାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗମାନେ ସହିତ ଗାଈ ଚରାଇ ଭାସୁରୀ ବଜାଇଲେ। ବ୍ରଜ ନାରୀମାନେ ଏହି ପ୍ରେମ ଜାଗାଇ ଦେଉଥିବା ବାଁଶୀ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ ବୋଲି ସେମାନେ ଏହାର ବର୍ଣ୍ଣନା ନିଜ ସଖୀମାନଙ୍କୁ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ କୃତ୍ୟ ମନେପକାଇ ବର୍ଣ୍ଣନା ଆରମ୍ଭ କଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରେମର ପ୍ରଭାବରେ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯିବାରୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ। ମୟୂର ପଖା ମୁଣ୍ଡରେ, ନୃତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଧାରଣ କରି, କର୍ଣ୍ଣରେ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲ, ସୁନା ଦଳ ଦେଖା ଦେଉଥିବା ପିତାମ୍ବର, ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲର ମାଳା, ତାଙ୍କ ଅଂଠ ତଳରୁ ବାଁଶୀର ଛିଦ୍ରକୁ ଅମୃତରେ ପୂରି, ଗୋପବାଳକମାନେ ଘିରିଥିବା କୃଷ୍ଣ ଭୃନ୍ଦାବନ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଓ ଗୀତରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ମଧୁର କରିଦେଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ବାଁଶୀର ମଧୁର ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କଲା, ବ୍ରଜ ନାରୀମାନେ ଏହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରି କୃଷ୍ଣରେ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ। ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ: “ହେ ସଖୀମାନେ, ଆମେ ଚକ୍ଷୁମାନ ପାଇଁ ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ଜାଣିନାହିଁ—ବ୍ରଜେଶ୍ୱର ପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ଗାଈ ଚରାଇଁ ଚାଲିଛନ୍ତି, ବାଁଶୀରେ ମୁଖ ଭୂଷିତ, ତାଙ୍କର ପ୍ରେମ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ।” ଅମ୍ରପଲ୍ଲବ, କୋମଳ ପତ୍ର, ମୟୂର ପଖା, ପଦ୍ମ ଓ କୁମୁଦ ମାଳା, ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲ ଭୂଷିତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି କୃଷ୍ଣ ବଳରାମ ଗୋପମାନେର ମଧ୍ୟରେ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚର ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ ପରି ଦ୍ୟୁତିମାନ ହେଲେ। “ଏହି ବାଁଶୀର ଭାଗ୍ୟ ଦେଖ, ଯାହା କି ଦାମୋଦରଙ୍କ ଅଧରାମୃତ ସ୍୵ାଦ କରେ, ଯାହାକୁ ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଅଂଶ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଜଳ ଭାବେ ଉଲ୍ଲାସିତ, ଗଛମାନେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କ ପରି ପ୍ରେମାଶ୍ରୁ ବିସର୍ଜନ କରନ୍ତି।” “ହେ ସଖୀ, ଏହି ବୃନ୍ଦାବନ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କାରଣ ଦେବକୀପୁତ୍ରଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ଜଳ ଏଠାରେ ପଡ଼ିଛି; ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ବାଁଶୀ ବଜାଉଥିବା ଦେଖି, ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ମୟୂରମାନେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, ପାହାଡ଼ର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିର୍ବିକଳ ହୋଇଯାନ୍ତି।” “ସାଧାରଣ ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ନନ୍ଦସୁନୁଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ବାଁଶୀ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ତାଙ୍କର କଳାମୃଗ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ପ୍ରେମ ନେତ୍ରରେ ପୂଜା କରନ୍ତି।