ଶୁକଦେବ ମହାରାଜ ରେଭେରେଣ୍ଡ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ—ଶରତ୍କାଳ ଆସିଲା, ଜଳ ନିର୍ମଳ ହେଲା, ପ୍ରକୃତିରେ ମନ୍ଦ ହାଲୁକା ପବନ ଚାଲିଲା, ତାଳ ତମାଳ ଫୁଲି ଉଠିଲା, ଲୋଟସ ଫୁଲ ଖିଲିଲା। ଏହି ଶରତ୍କାଳରେ ଜଳ ତାହାର ସ୍ୱଭାବିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରିଲା, ଯେପରି ଯୋଗାଭ୍ୟାସରେ ଏକ ଭ୍ରଷ୍ଟ ମନ ଶାନ୍ତି ଓ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ। ଶରତ୍କାଳ ଆକାଶରୁ ମেঘକୁ ହଟାଇଲା, ପୃଥିବୀର ଅପବିତ୍ରତା ଓ ଜଳର କ୍ଳେଶକୁ ଦୂର କରିଲା, ଯେପରି କୃଷ୍ଣଭକ୍ତି ଏକ ତପସ୍ବୀର ଅପବିତ୍ରତାକୁ ଦୂର କରିଦିଏ। ଏହି ଶରତ୍କାଳରେ, ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ପବିତ୍ର ଚାରିତ୍ର ରେ ଚମକିଲେ; ଦେଖାଗଲା, ଯେପରି ତପସ୍ବୀମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାକୁ ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତି ଓ ନିଷ୍ପାପତାରେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି। ପାହାଡ଼ ମାନେ ତାଙ୍କର ଜଳକୁ ମୁକ୍ତ କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ସମୟ ଅନୁସାରେ ଶୁଭ ଦେଇଲେ କିମ୍ବା ଦେଇଲେ ନାହିଁ; ଏହିପରି, ଜ୍ୟାନୀମାନେ ଜ୍ୟାନ ରସକୁ ଯଥାସମୟରେ ଦିଅନ୍ତି, କିମ୍ବା ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଗଭୀର ଜଳରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜଳ କମିଯିବାକୁ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଅଜ୍ଞାନ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ତାଙ୍କର ଆୟୁ ଦିନେ ଦିନ କମିଯିବାକୁ ବୁଝିନାହିଁ। ଏହିପରି, ଅନ୍ୟ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରିନାହିଁ, ଯେପରି ଗଭୀର ଜଳର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶରତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପକୁ ଅନୁଭବ କରିନାହିଁ। ବେଳେ ବେଳେ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ତାଙ୍କର କାଦା ଓ ଶୁଷ୍କତାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ, ଯେପରି ଜ୍ୟାନୀମାନେ ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନାତ୍ମ ବସ୍ତୁରେ 'ମୁଁ' ଓ 'ମୋର' ଭାବକୁ ଦୀର୍ଘ କାଳରେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଶରତ୍ ଆସିଲାବେଳେ ସାଗର ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହେଲା, ଯେପରି ଏକ ମୁନି ଚଳନ କ୍ଷୟ ହେଲା ପରେ ଆତ୍ମାରେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି। କୃଷିକର୍ମୀମାନେ ଉପକୂଳରେ ଭଲ ଦିଆରେ ଜଳ ଉଠାଇଲେ, ଯେପରି ଯୋଗୀମାନେ ପ୍ରାଣ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଜ୍ୟାନ ଧାରାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି। ଶରତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପକୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦୂର କରିଲେ, ଯେପରି ମୁକୁନ୍ଦ ଭୂତିର ଅନୁଭୂତିରୁ ଉପଜିଥିବା ଦୁଃଖକୁ ବ୍ରଜ ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ଦୂର କରିଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଶରତ୍ ଆକାଶ ନିର୍ମଳ ଓ ଶୁଭ୍ର ତାରାରେ ଭରିଗଲା, ଯେପରି ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ମନ ବ୍ରହ୍ମନାଦର ଅର୍ଥକୁ ଅନୁଭବ କରେ। ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାରାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ନିର୍ମଳ ଅଙ୍କରେ ଆକାଶରେ ଚମକିଲେ, ଯେପରି କୃଷ୍ଣ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ପୃଥିବୀରେ ଚମକୁଛନ୍ତି। ବନର ମନ୍ଦ ବାତାସ, ଯାହା ଶୀତଳ ଓ ଉଷ୍ଣ ଏବଂ ଫୁଲର ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିଲା, ଲୋକମାନେ ଏହାର ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଗୋପୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କରେ ହୃଦୟ ହରାଇଥିଲେ, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଶରତ୍କାଳରେ ଗାଈ, ହରିଣ, ପକ୍ଷୀ, ନାରୀ ଓ ଫୁଲିଥିବା ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଜନ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାହିଯିବାରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ହେଲେ, ଯେପରି ଭଗବାନଙ୍କ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟରେ ଲୋଟସ ଫୁଲ ଆନନ୍ଦ ଉପଲବ୍ଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ରାତିରେ ଖିଲିଥିବା କୁମୁଦ ତାହାରେ ନାହିଁ; ଏହିପରି, ଲୋକମାନେ ରାଜା ସମ୍ମୁଖରେ ନିର୍ଭୟ ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଚୋର ସମ୍ମୁଖରେ ନିର୍ଭୟ ନୁହଁନ୍ତି। ଗ୍ରାମ ଓ ନଗର ଉତ୍ସବ ଓ ମନ ଉଲ୍ଲାସରେ ଭରିଗଲା, ଧରିତ୍ରୀ ଫସଲରେ ଶ୍ରୀମତ୍ ହେଲା, ଏହା ସବୁ ହରିଙ୍କର କଳାର ଦୟାରେ। ବଣିକ, ମୁନି, ରାଜାମାନେ ସ୍ନାନ କରି ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ବାହାରିଲେ, ଯେପରି ସିଦ୍ଧମାନେ ବର୍ଷା ପରେ ଅନୁକୂଳ ସମୟରେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି। ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମାଧାରୀ ଭଗବାନ ନିଜ ନଗର ଓ ଲୋକମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ପାଦିତ ଲୋକମାନେ ଦେଖି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। "ହେ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଆପଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କେତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ! ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଆପଣଙ୍କରେ ନିବେଶିତ, ଏବେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକସାଥି ଭୋଜନ କରିବା।" ତପ, ଜ୍ୟାନ, ଯୋଗ ଓ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଶ୍ରୀ ହୃଷୀକେଶ ଚାହିଯିବା ଜନମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଅଜନ୍ମା ଭଗବାନ ତାଙ୍କର ଶରୀରର ଅଂଶ ଦେଲେ—ଏହା କଣ? ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ଶ୍ରୀ, ତପ, ଜ୍ୟାନ, ଓ ବିରାଗ୍ୟ। ଏହିପରି ଶରତ୍କାଳରେ, ଜଳ ନିର୍ମଳ ଓ ଲୋଟସ ଫୁଲର ଗନ୍ଧରେ ଭରି, ଅଚ୍ୟୁତ, ଗୋପବାଳ ଓ ଗାଈମାନେ ସହିତ, ବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେଠାରେ ଶୀତଳ ପବନ ବହୁଥିଲା। ଫୁଲିଥିବା ଗଛ, ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗুঞ্জନ, ଝିଅ ଓ ନଦୀର ଚିତ୍କାରରେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ, ମଧୁମକ୍ଷିକାର ନାୟକ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଗୋପବାଳ ସହିତ ଗାଈ ଚରାଇ, ବାଂଶୀର ଶୁଭ୍ର ଧ୍ୱନି କଲେ। ବ୍ରଜର ନାରୀମାନେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ବାଂଶୀ ଶୁଣି, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରେମ ଜାଗିଯାଏ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ସଖୀମାନେ ସହିତ ଏହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଉପସ୍ମରଣ କରି ଏହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରେମର ଦ୍ରୁତିରେ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା, କଥା ଚାଲିପାରିଲେ ନାହିଁ। ମୟୂର ପଖା ଶିରେ, ନୃତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପରେ, କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲ କାନରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି, ବନ ଫୁଲର ମାଳା ଗଳାରେ, ବାଂଶୀର ତୁଣ୍ଡରେ ମଧୁର ଅମୃତ ଭରି, ଗୋପବାଳମାନେ ଘିରି, ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଭୃନ୍ଦାବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ନିଜ ପଦଚିହ୍ନରେ ମଧୁର ଗୀତରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆନନ୍ଦମୟ କରିଦେଲେ। ଏଭଳି ବାଂଶୀର ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ମୋହିତ କଲା, ବ୍ରଜର ନାରୀମାନେ ଏହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଏହାରେ ଲୀନ ହେଲେ। ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ—"ହେ ସଖୀମାନେ, ଆମେ ଚକ୍ଷୁର ପାଇଁ ଏହାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ଜାଣିନାହିଁ—ବ୍ରଜର ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁତ୍ରମାନେ ଗାଈ ଚରାଇ ତାଙ୍କର ସଖୀମାନେ ସହିତ, ବାଂଶୀରେ ମୁହ ଶୋଭା ପାଇ, ଆମକୁ ପ୍ରେମ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଦେଖିବା।" ଆମ୍ବ ଅଂକୁର, କୋମଳ ପତ୍ର, ମୟୂର ପଖା, ଲୋଟସ ଓ କୁମୁଦ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ ଫୁଲର ପୋଷାକରେ ଦୁଇଜଣ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁତ୍ର ଗୋପବାଳ ମଧ୍ୟରେ ନୃତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ, ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। "ହେ ସଖୀ, ବାଂଶୀ କେତେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ!