ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ, ଛୋଟ ଛୋଟ ନଦୀଗୁଡ଼ିକ, ଯେଉଁମାନେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ ତାଙ୍କର ପଥ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ, ପୁନଃ ନିଜ ଧାରାକୁ ଫେରି ଚଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ—ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ପୁରୁଷଙ୍କ ଧନ ଓ ଶରୀରୀକ ଶକ୍ତି ପୁନଃ ଫେରି ଆସିବା ପରି। ଭୂମି ନବୀନ ଘାସରେ ହରିତ ହେଲା, ରକ୍ତିମ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ କୀଟ ଓ ଛତା ଆକାର ଛାୟାରେ ଢାକିଗଲା—ଏହା ମାନବଙ୍କ ପାଇଁ ଭାଗ୍ୟ ଉପମା ଦେଉଛି। ଖେତଗୁଡ଼ିକ ଫସଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, କୃଷକମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଫଳ ଦୃଢ଼ ଅହଂକାରୀ ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ଜାଣିନଥିଲେ ଯେ ସବୁ କିଛି ଭାଗ୍ୟରେ ନିର୍ଭର କରେ। ନୂତନ ବର୍ଷାରେ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଜୀବ, ଜଳ ଓ ଭୂମିରେ ବସୁଥିବା, ନୂତନ ଶକ୍ତି ଓ ଶୋଭା ପାଇଲେ—ଯେପରି ହରିଙ୍କ ସେବା କଲେ ଜୀବନ ଶୋଭିତ ହୁଏ। ନଦୀ, ଅନେକ ଉପନଦୀ ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇ, ବାୟୁରେ ତରଙ୍ଗିତ ହୋଇ ଫୁଲି ଚାଲିଲା—ଏହି ଅସ୍ଥିର ମନ, ରଜସ ଓ ଗୁଣରେ ବିକଳ ଅପକ୍ୱ ଯୋଗୀଙ୍କ ମନ ପରି। ପାହାଡ଼, ବର୍ଷାର ଝରଣାରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ ବି ଅଚଳ ରହିଲେ—ଯେପରି ଯେଉଁମାନେ ଚିତ୍ତକୁ ପରମେଶ୍ୱର ଉପରେ ଅଟଳ କରିଛନ୍ତି ସେମାନେ ବିପଦରେ ଅଚଳ ରହନ୍ତି। ପଥଗୁଡ଼ିକ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଘାସରେ ଢାକି ଅଲକ୍ଷ୍ୟ ହୋଇଗଲା—ଏହା ଏହି ପରି ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦକୁ ଅବହେଳା କଲେ, କଳି ଦ୍ୱାରା ଏହା ଅନ୍ଧକାର ହେଉଛି। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବନ୍ଧନ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚମକ ପରି ଅସ୍ଥାୟୀ ହେଲା, ଏହିପରି ନାରୀମାନଙ୍କର ସ୍ଥିରତା ମଧ୍ୟ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ନ ରହିଲା, ଯଦିଓ ସେମାନେ ଗୁଣୀ ଥିଲେ। ଆକାଶ ରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଗୁଣ ନଥିଲେ ବି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଏହିପରି ଯେତେବେଳେ ଗୁଣ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ନିର୍ଗୁଣ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଗୁଣମାନ୍ୟ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ରମା, ମେଘରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ନିଜ ଆଲୋକରେ ମେଘକୁ ଚମକାଇଲେ ବି, ନିଜ ଆଲୋକ ଦେଖାଇପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏହା ଏହିପରି ଯେ ଅହଂକାରରେ ଅନ୍ଧ ଲୋକ ନିଜ ମହିମାକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ମୟୂରମାନେ, ମେଘ ଆସିବାରେ ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଘରେ, ତାପ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଲେ, ଯେପରି ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଗମନ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଗଛମାନେ ମୂଳରେ ପାଣି ପିଇ ନିଜ ପୂର୍ବ ଶକ୍ତିକୁ ପୁନଃ ପାଇଲେ; ପୂର୍ବରୁ ସେମାନେ ତ୍ୟାଗ ଓ ଆସ୍ଥାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଥିଲେ—ଏହିପରି ମନୁଷ୍ୟ ଅନେକ ଆଶା ପୂରଣରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୁଏ। କରଙ୍କମାନେ ସ୍ଥିର ହ୍ରଦ ଓ ସରୋବରରେ ବସିଲେ, ଯେପରି ଫଳ ଶୂନ୍ୟ ଆଶା ଥିବା ଲୋକ ଅନେକ ଚିନ୍ତାରେ ଘରେ ରହନ୍ତି। ବର୍ଷାର ଜଳର ତୋପାନି ତଟବନ୍ଧକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲା, ଯେପରି କଳି ଯୁଗରେ କୁ-ବାଦୀଙ୍କ ମିଥ୍ୟା କଥା ଦ୍ୱାରା ବେଦର ମାର୍ଗ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ। ମେଘ, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଅମୃତ ସ୍ୱରୂପ ଜଳ ବର୍ଷାଇଲେ; ଏହିପରି ଧନୀମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ସମୟକୁ ଅନୁସାରି ଦାନ କରନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ, ହରି, ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ, ଗାୟ ଓ ଗୋପମାନଙ୍କ ଅନୁସରଣରେ, ପକ୍କ ଖଜୁରି ଓ ଜାମୁ ଗଛରେ ପ୍ରଚୁର ଅରଣ୍ୟକୁ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଗାୟମାନେ, ଦୁଧର ଭାରରେ ଧୀରେ ଚଲୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ ଡାକିବା ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଆସିଗଲେ, ତାଙ୍କର ଉତ୍ସଙ୍ଗ ଭଲପାଇବାରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା। ବନବାସୀମାନେ ଖୁସିରେ ଦେଖିଲେ ଗଛମାନେ ମଧରେ ଭିଜି ଅନୁକ୍ରମରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ପାହାଡ଼ ନିକଟର ଗୁହାମାନେ ଝରିବା ଜଳର ଧ୍ୱନିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। କେବେ କେବେ ବର୍ଷା ଗଛ ଗୁହାର ଭିତରେ ପଡ଼ୁଥିଲା, ପ୍ରଭୁ ଏଠିକୁ ପସି ମୂଳ, କନ୍ଦ ଓ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ସଙ୍କର୍ଷଣ ଓ ଗୋପମାନେ ସହିତ, ପ୍ରଭୁ ଜଳ ନିକଟର ପଥର ଉପରେ ବସି, ଆଣିଥିବା ଦହି ଓ ଭାତ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଏହି ଭୋଜନ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ। ଘାସ ଉପରେ ବସି, ଗାୟ, ବଂଶ ଓ ବଉଁଶ ଚରିବା ସମୟରେ ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ, ଉତ୍ସଙ୍ଗ ଭାରରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ପ୍ରଭୁ ବର୍ଷା ଋତୁର ଶୋଭା ଦେଖି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଖୁସି ଦେଉଥିଲା ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା, ଏହି ଋତୁକୁ ପୂଜା କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ରାମ ଓ କେଶବ ଭ୍ରଜରେ ବସିଥିଲେ, ଶରତ୍ ଋତୁ ଆସିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ନିର୍ମଳ ଆକାଶ, ପବିତ୍ର ଜଳ ଓ ମୃଦୁ ପବନ ବହୁଥିଲା। ଶରତ୍ ଋତୁରେ ପଦ୍ମ ଫୁଲି, ଜଳ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାଭାବିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରିଲା—ଯେପରି ଯୋଗାଭ୍ୟାସରେ ପତିତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଶରତ୍ ମେଘକୁ ଆକାଶରୁ ହଟାଇଲା, ପୃଥିବୀର ଅଶୁଦ୍ଧି ଓ ଜଳର ମଳିନତାକୁ ଦୂର କଲା, ଯେପରି କୃଷ୍ଣଭକ୍ତି ତ୍ୟାଗୀଙ୍କ ଅନ୍ତର ଶୁଦ୍ଧ କରେ। ସମସ୍ତ ଭୋଗବସ୍ତୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସେମାନେ ନିର୍ମଳ ତେଜସ୍ୱୀ ହେଲେ, ଯେପରି ତ୍ୟାଗୀ ମୁନିମାନେ ଶାନ୍ତ ଓ ପାପମୁକ୍ତ ହୁଏ। ପାହାଡ଼ମାନେ ତାଙ୍କର ଜଳ ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ କେବେ କେବେ ମଙ୍ଗଳକର ଦେଉନଥିଲେ—ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ ଦେଇଥିଲେ, କେବେ ଦେଉନଥିଲେ। ଗଭୀର ଜଳରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜଳ କମିଯିବାକୁ ଅନୁଭବ କରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଅବିବେକୀ ଗୃହସ୍ଥ ଦିନ ପ୍ରତିଦିନ ଆୟୁ ହ୍ରାସ ପାଉଥିବାକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନେ ଶରତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପ ଅନୁଭବ କରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିବା ଗରିବ ଗୃହସ୍ଥ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଯେପରି ଶରୀର ଓ ଅନ୍ୟ ଅନାତ୍ମ ବସ୍ତୁ ପ୍ରତି 'ମୁଁ' ଓ 'ମୋର' ଭାବକୁ ଏକେକ୍ରେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ଏହିପରି ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ମାଟି ଓ ଶୁଷ୍କତା ଛାଡ଼ିଲେ। ଶରତ୍ ଆସି ଓସାନ୍ତ ହେଲେ ସାଗର ଶାନ୍ତ ଓ ନିରବ ହେଲା—ଯେପରି ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଚଳନ ଅବସାନ ହୁଏ, ମୁନି ସ୍ୱରୂପରେ ଏକାଗ୍ର ହୁଏ। କୃଷକମାନେ ଦୃଢ଼ ତଟବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଖେତରୁ ଜଳ ଉଠାଇଲେ, ଯେପରି ଯୋଗୀମାନେ ପ୍ରାଣ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଧାରାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ରମା ଶରତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପକୁ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଦୂର କଲା, ଯେପରି ମୁକୁନ୍ଦ ଭୂତିକ ଦେହ ଭାବରୁ ଜନିତ ଦୁଃଖକୁ ବ୍ରଜନାଳୀମାନଙ୍କୁ ଦୂର କଲେ।