ବର୍ଷା ଋତୁର ଆରମ୍ଭରେ ଆକାଶ ଘନ କଳା ମେଘରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ବିଜୁଳିର ଚମକ ଓ ମେଘର ଗର୍ଜନରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଲାଗୁଥିଲା—ଏହା ମନେ ପକାଏ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମ ଗୁଣରେ ଆବୃତ ହୁଏ। ସମୟ ଆସିବା ସହିତ, ଏହି ମେଘମାନେ ଆଠ ମାସ ଧରି ପୃଥିବୀରୁ ଉଠାଇଥିବା ଜଳକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ତଳେ ଛାଡ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବଡ଼ ବଡ଼ ମେଘ, ବିଜୁଳି ଓ ତୀବ୍ର ପବନ ସହିତ, ପ୍ରବଳ ଧାରାରେ ଜଳ ବର୍ଷାଇଲେ—ଏହା ମନେ ପକାଏ ଯେପରି ଦୟା ଜୀବନ ଦେଇଥାଏ। ତପ୍ତ ଓ ଶୁଷ୍କ ପୃଥିବୀ ସେହି ବର୍ଷାରେ ଭିଜିଗଲା, ଯେପରି ଦୀର୍ଘ କଷ୍ଟରେ ଶୀର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ ଫଳ ପାଇଲେ ପୁନଃ ତାଜା ହୁଏ। ରାତି ଆସିଲେ, ଅନ୍ଧକାରରେ କେବଳ ଜୁଗନ୍ତି ଚମକୁଥିଲେ, ଗ୍ରହ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉନଥିଲେ—ଏହା କଳିଯୁଗରେ ଅପାସ୍ତମ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାପ ଦ୍ୱାରା ବେଦ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବାକୁ ମନେ ପକାଏ। ମେଘର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ବେଙ୍ଗମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଶାନ୍ତ ଥିଲେ, ବାପା ଆବାଜ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ—ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ପୁନଃ ଶ୍ରୁତି ପାଠ କରନ୍ତି। ସୁକ୍ଷ୍ମ ନଦୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ ପଥ ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ପୁନଃ ସ୍ୱାଧୀନ ପୁରୁଷଙ୍କ ଧନ ଓ ଶକ୍ତି ପରି ପ୍ରବାହିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପୃଥିବୀ ହରିତ ଘାସରେ ଢାକିଗଲା, ଲାଲ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ ପୋକ ଓ ଛତା ଛାୟାରେ ଶୋଭିତ ହେଲା—ଏହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ଚାଷକାରୀ ମାନେ ଶସ୍ୟର ଉତ୍ସବରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଭିମାନୀ, ଯେଉଁମାନେ ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଜୀବ, ସ୍ଥଳ ଓ ଜଳରେ ବସୁଥିବା, ନୂତନ ବର୍ଷାରେ ପୁନଃ ଶୋଭା ପାଇଲେ—ଯେପରି ହରିଙ୍କ ସେବା କରି ଶୋଭା ପାଉଥିବା ଭାବରେ। ନଦୀ ବହୁ ଉପନଦୀ ଯୋଗେ ବଡ଼ ହୋଇ, ପବନରେ ତରଙ୍ଗିତ ହେଲା—ଏହା ଅପକ୍ୱ ଯୋଗୀଙ୍କ ଚିତ୍ତର ଅଶାନ୍ତି ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ପର୍ବତମାନେ ବର୍ଷା ଧାରାରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଅଚଳ ରହିଲେ—ଯେପରି ଯେଉଁମାନେ ଚିତ୍ତକୁ ପରମେ ଅବିଚଳ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ବିପଦେ ଅନ୍ଦୋଳିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ପଥମାନେ ଘାସରେ ଢାକିଯାଇ ଅଲକ୍ଷ୍ୟ ହୋଇଗଲେ—ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦକୁ ଅବହେଳା କଲେ ଓ କଳି କଳହରେ ଅନ୍ଧକାର ହେବା ପରି। ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ବନ୍ଧ ବିଜୁଳି ଚମକ ପରି ଅସ୍ଥାୟୀ ଥିଲା, ଏହିପରି ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣବାନ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠା ରଖିଲେ ନାହିଁ। ଆକାଶରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ନିର୍ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଗୁଣବାନ ଲାଗୁଥିଲା—ଯେପରି ଗୁଣ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ ନିର୍ଗୁଣ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଗୁଣୀ ଲାଗନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ରମା ମେଘରେ ଢାକି ନିଜ ଆଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଚମକୁନଥିଲେ—ଏହା ଅହଂକାରରେ ଅନ୍ଧ ଲୋକ ନିଜ ମୂଳ ତେଜରେ ଚମକୁନଥିବା ପରି। ମେଘ ଆସିବାରେ ମୟୂରମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଘରେ ତାପିତ ହୋଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କଲେ—ଯେପରି ଭକ୍ତମାନେ ଠାକୁରଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଗଛମାନେ ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ଜଳ ପିଇ ପୁନଃ ତାଲ ଓ ଶିଥିଳ ଦେହ ସୁସ୍ଥ କଲେ—ଏହା ଅଭିଳାଷା ଦ୍ୱାରା ଶୀର୍ଣ୍ଣ ଲୋକ ପରି। ବକମାନେ ଶାନ୍ତ ଝିଲିକ ଓ ପୋଖରୀରେ ବସିଲେ—ଏହା ଅସାର ଆଶା ଧରିଥିବା ଲୋକର ଗୃହେ ଅସ୍ଥିର କାର୍ଯ୍ୟରେ ରହିବା ପରି। ବର୍ଷାର ତୀବ୍ର ପ୍ରବାହରେ ତଟବନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଯେପରି କଳିଯୁଗରେ ଅପାସ୍ତମ୍ବୀମାନଙ୍କ ମିଥ୍ୟା କଥାରେ ବେଦର ମାର୍ଗ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ। ପବନ ଚଳିତ ମେଘ ଜଳ ବର୍ଷାଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅମୃତ ଦେଲେ—ଯେପରି ଧନୀମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଉପକୃତ କରନ୍ତି। ଏପରି ଭାବରେ ହରି, ତାଙ୍କ ସାଥୀ, ଗାଈ ଓ ଗୋପମାନେ ସହିତ, ପକ୍କ କଝୁରି ଓ ଜମ୍ବୁ ଗଛରେ ଭରିଥିବା ଏଇ ଅଟବରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଗାଈମାନେ ଦୁଧର ଭାରରେ ଧୀରେ ଚାଲୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ ଡାକିଲେ ତୁରନ୍ତ ଆସିଲେ, ଦୁଧରେ ସ୍ନେହର ଆର୍ଦ୍ରତା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା। ଅଟବର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଆନନ୍ଦ ଭରି ମଧୁ ଛଡ଼ିଯାଉଥିବା ଗଛର ଶୃଙ୍ଖଳା ଦେଖିଲେ, ପର୍ବତ କାଛର ଗୁହା ଝରଣା ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା। କେବେ କେବେ ବର୍ଷା ଗଛର ଗାଢ଼ି କିମ୍ବା ଗୁହାରେ ପଡ଼ୁଥିଲା, ତେବେ ପ୍ରଭୁ ଏଠି ପ୍ରବେଶ କରି ମୂଳ, କନ୍ଦ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ସଂକର୍ଷଣ ଓ ଗୋପମାନେ ସହିତ ପ୍ରଭୁ ଝରଣା ଧାରା ପାଖରେ ପାଥର ଉପରେ ବସି, ଆଣିଥିବା ଦହି-ଭାତ ଭାଗ କରି ଖାଉଥିଲେ। ଘାସ ଉପରେ ବସି, ଗାଈ, ବଳଦ, ବଛ୍ଛାମାନେ ଚରିବା ସମୟରେ ଦୃଷ୍ଟି ବନ୍ଦ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଦୁଧର ଭାରରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ ହେଲେ। ପ୍ରଭୁ ବର୍ଷା ଋତୁର ଶୋଭା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା, ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଶୋଭାକୁ ଅଧିକ କରିଥିଲେ, ତାହାକୁ ପୂଜିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ରାମ ଓ କେଶବ ଭୃଜରେ ବାସ କରୁଥିବାବେଳେ ଶରତ୍ ଋତୁ ଆସିଲା—ନିର୍ମଳ ଆକାଶ, ପବିତ୍ର ଜଳ ଓ ମୃଦୁ ପବନ ସହିତ। ଶରତ୍ ଋତୁରେ ପଦ୍ମ ଫୁଟିଲା, ଜଳ ତାହାର ସ୍ୱାଭାବିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରିଗଲା—ଯେପରି ପତିତ ଚିତ୍ତ ଯୋଗାଭ୍ୟାସରେ ପୁନଃ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଶରତ୍ ମେଘକୁ ଆକାଶରୁ, ମଳକୁ ପୃଥିବୀରୁ, ଅପବିତ୍ରତାକୁ ଜଳରୁ ଅପସାରଣ କଲା—ଯେପରି କୃଷ୍ଣଭକ୍ତି ତପସ୍ବୀଙ୍କ ଅନ୍ତଃକରଣର ମଳକୁ ଦୂର କରେ। ସମସ୍ତ ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରି, ସମସ୍ତେ ଶୁଦ୍ଧ ତେଜରେ ଚମକିଉଥିଲେ—ଯେପରି ଅଭିଲାଷ ତ୍ୟାଗ କରି ମୁନିମାନେ ଶାନ୍ତ ଓ ପାପରହିତ ହୁଅନ୍ତି। ପର୍ବତମାନେ ତାଙ୍କ ଜଳ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ କେବେ କେବେ ଶୁଭ ଦେଉନଥିଲେ—ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀ ଉଚ୍ଚିତ ସମୟରେ ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସବୁବେଳେ ନୁହେଁ। ଗଭୀର ଜଳରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜଳ କମିବାକୁ ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ—ଯେପରି ମୂଢ଼ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଦିନକୁ ଦିନ ଆୟୁ କମିବା ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। ତେବେ, ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶରତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପକୁ ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ—ଯେପରି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିବା ଦୁଃଖୀ ଗୃହସ୍ଥ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ବୃକ୍ଷମାନେ ଧୀରେ ଧୀରେ ମାଟି ଓ ଶୁଷ୍କତାକୁ ଛାଡ଼ିଲେ—ଯେପରି ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଲୋକ ଶରୀର ଓ ଅନ୍ୟ ଅନାତ୍ମ ବସ୍ତୁକୁ ‘ମୁ’ ଓ ‘ମୋର’ ଭାବ ଛାଡ଼ନ୍ତି।