ବର୍ଷା ଋତୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସହିତ ଏହା ଉଦିତ ହେଲା, ଦିଗନ୍ତ ଆଲୋକିତ ହେଉଥିବା ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ମେଘର ଗୁରୁଗୁର ଶବ୍ଦରେ ମୁଖରିତ ହେଲା। ଆକାଶ ଗାଢ଼ କଳା ମେଘରେ ଭରିଗଲା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ରେଖା ଓ ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ରେ ତାହା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଚମକୁଥିଲା, ଏକ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମ ଭଳି। ସମୟ ଆସିଲା, ଏହି ମେଘମାନେ ଏଠିରୁ ଆଠ ମାସ ଧରି ପୃଥିବୀରୁ ନିଆଯିଥିବା ଜଳକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ବର୍ଷା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ। ବଡ଼ ମେଘମାନେ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସହିତ, ଦ୍ରୁତ ବାୟୁରେ ବିକ୍ଷୋଭିତ ହେଇ, ଜୀବନଦାୟକ ବର୍ଷା ପ୍ରବାହ କରିଲେ, ଏହା କରୁଣାର ଅନୁଭୂତି ଭଳି। ସୂର୍ଯ୍ୟ କ୍ଷୀଣ କରିଥିବା ବିସ୍ତୃତ ପୃଥିବୀ ଏହି ବର୍ଷାରେ ଭିଜିଗଲା, ଏକ କ୍ଷୀଣ ଶରୀର ତାହାର ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ପାଇଲେ ଯେପରି ଉପଚାର ମିଳେ। ରାତି ଆରମ୍ଭରେ, କଳା ଅନ୍ଧାର ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ଅଗ୍ନିକିଟି ଚମକୁଥିଲା, ଗ୍ରହମାନେ ନୁହେଁ; ଏହା କଳି ଯୁଗରେ, ପାପରେ ଅସତ୍ୟବାଦୀମାନେ ଭିତରେ ବେଦ ଚମକୁନଥିବାର ଉପମା। ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ଶୁଣି, ଏଯାଁ ମେଘମାନେ ଚୁପ ଥିବା ବାଙ୍ଗମାନେ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ କ୍ରୋକ କରିବାକୁ; ଏହା ଏପରି ଯେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ ବ୍ରତ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରେ ପୁନି ପାଠ କରନ୍ତି। ଛୋଟ ନଦୀମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜଳ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ ଜାତିଥିଲା, ପୁନି ନିଜ ବାଟରେ ପ୍ରବାହ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ; ଏହା ସ୍ଵାଧୀନ ପୁରୁଷର ଧନ ଓ ଶରୀର ଶକ୍ତି ପୁନି ଫେରିଯିବା ଭଳି। ପୃଥିବୀ ହରିତ ଘାସ ଓ ଲାଲ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପା ପୋକରେ ଭରିଗଲା, ଚାମ୍ପ ତଳେ ଛାୟା ହେଲା—ଏହା ମାନବଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ଭଳି। ମେଘରେ ଭରିଥିବା ଖେତ ଚାଷୀମାନେ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଅହଂକାରୀମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି ନାହିଁ। ନୂତନ ବର୍ଷାରେ ସମସ୍ତ ଜଳ ଓ ଭୂମି ଜୀବମାନେ ଏକ ଶୋଭା ନେଇଲେ, ଏହା ହରିଙ୍କ ସେବା ଭଳି। ନଦୀ, ଅନେକ ଉପନଦୀ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ ହେଇ, ବାୟୁରେ ତରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା—ଏକ ଅପକ୍୵ା ଯୋଗୀର ମନ ରଜୋଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ହେବା ଭଳି। ପର୍ବତମାନେ ବର୍ଷା ଝରା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଦୋଳିତ ହେଲେ ନାହିଁ; ଏହା ଏପରି ଯେ, ଯେଉଁମାନେ ମନ ଉଚ୍ଚ ଉପରେ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ କଷ୍ଟରେ ଅନ୍ଦୋଳିତ ହେନ୍ତି ନାହିଁ। ପଥମାନେ ଅନିଶ୍ଚିତ ହେଲା, ଘାସରେ ଆବୃତ ଓ ଅପରିଚିତ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦକୁ ଅନ୍ଧାଳି ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥିବା ଭଳି। ମେଘମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଯେପରି ଅସ୍ଥିର, ଏହିପରି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଅସ୍ଥିର, ଏହିପରି ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣମୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖିଲେ ନାହିଁ। ଆକାଶରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଦେଖାଗଲା, ଏହା ନିର୍ଗୁଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣମୟ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହା ଏପରି ଯେ, ଗୁଣ ପ୍ରକାଶ ହେଲେ ନିର୍ଗୁଣ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଗୁଣମୟ ଦେଖାଯାଉଛି। ଚନ୍ଦ୍ରମା, ନିଜ ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିବା ମେଘରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଚମକୁନଥିଲା; ଏହା ଏପରି ଯେ, ଅହଂକାରରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ତାଲିକାରେ ଚମକୁନଥିଲା। ମେଘ ଆସିବାରେ ମୟୂରମାନେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଲେ; କିନ୍ତୁ ନିଜ ଘରରେ ତାଳି ଓ ନିରାଶାରେ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ଭଳି। ଗଛମାନେ ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ଜଳ ପିଇ ନିଜ ଦେହକୁ ଫେରାଇଲେ; ଏହା ଏପରି ଯେ, ଆକାଂକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଶୋଷିତ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପୁନି ନିଜ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରିଲେ। ଶାନ୍ତ ଝିଲି ଓ ଜଳାଶୟରେ କଉଁମାନେ ବସିଗଲେ; ଏହା ଏପରି ଯେ, ଅନ୍ୟଥା ଆଶାରେ ଲୋକମାନେ ଗୃହ ଜୀବନର ଅନ୍ତର୍ଗତ କ୍ଳେଶରେ ବସନ୍ତି। ବର୍ଷା ଦେବତା ପ୍ରେରିତ ଜଳରେ ତଟବନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; କଳି ଯୁଗରେ ଅସତ୍ୟବାଦୀମାନେ ବେଦର ରାସ୍ତା ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଥିବା ଭଳି। ମେଘମାନେ ବାୟୁରେ ଚାଳିତ ହୋଇ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଅମୃତ ଭଳି ଜଳ ବର୍ଷା କରିଲେ; ଏହା ଏପରି ଯେ, ଧନୀମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ସମୟରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିବା ଭଳି। ଏପରି, ହରି ନିଜ ସହଚରମାନେ ସହିତ, ଗଂଗା ଓ ଗୋପମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଫଳପାକି ଖଜୁରି ଓ ଜାମୁନ ଗଛରେ ଭରିଥିବା ଅରଣ୍ୟକୁ ଭୋଗକରିବାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ଗଂଗାମାନେ ତାଙ୍କ ଉଦରର ଭାରରେ ଧୀରେ ଚାଲି ମଧ୍ୟ, ଭଗବାନଙ୍କ ଡାକରେ ଶୀଘ୍ର ଆସିଲେ, ତାଙ୍କ ଉଦର ସ୍ନେହରେ ଭିଜିଗଲା। ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଖିଲେ, ଗଛର ଶାରି ମଧୁରେ ଚୁଆଁ ଚୁଆଁ ହେଉଛି, ପର୍ବତ ନିକଟର ଗୁହାରେ ଝରା ଜଳର ଶବ୍ଦ ଉପକୂଳ ହେଉଛି। କେବେ କେବେ ଅରଣ୍ୟ ଗୁହା କିମ୍ବା ଗଛ ଖୋପରେ ବର୍ଷା ପଡ଼ିଲେ, ଭଗବାନ ଏଠି ପ୍ରବେଶ କରି ମୂଳ, କନ୍ଦ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରି ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ। ସଂକର୍ଷଣ ଓ ଗୋପମାନେ ସହିତ, ନଦୀକୂଳରେ ପ୍ଥର ଉପରେ ବସି, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଆଣିଥିବା ଦହି ଓ ଭାତ ଭୋଜନ କରିଥିଲେ। ଘାସ ଉପରେ ବସି, ଗାଁ ଚରାଇବା ସମୟରେ, ଉଦରର ଭାରରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ବଳ, ପାଡ଼ା, ଗଂଗାମାନେ ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେଲେ। ବର୍ଷା ଋତୁର ଏହି ଶୋଭା ଦେଖି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା, ଭଗବାନ ଏହି ଋତୁକୁ ପୂଜା କରିଲେ। ଏପରି ରାମ ଓ କେଶବ ଭୃଜମାନେ ବସିଥିଲେ, ଶରତ୍ ଋତୁ ଆସିଲା, ଏହାର ଆକାଶ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଜଳ ଶୁଦ୍ଧ, ବାୟୁ ମୃଦୁ। ଶରତ୍ ଋତୁରେ ପଦ୍ମ ଫୁଟିଲା, ଜଳ ନିଜ ସ୍ଵଭାବକୁ ଫେରିଲା; ଏହା ଏପରି ଯେ, ଚ୍ୟୁତ ମନ ଯୋଗ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପୁନି ନିଜ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରିଯାଏ। ଏହି ଋତୁ ଆକାଶରୁ ମେଘ, ପୃଥିବୀରୁ ଅପବିତ୍ରତା, ଜଳରୁ କ୍ଳେଶ କୁ ଦୂର କରିଦେଲା; ଏହା ଏପରି ଯେ, କୃଷ୍ଣପ୍ରେମ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର ଅପବିତ୍ରତା ଦୂର କରିଦେଇଥିବା ଭଳି। ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ଛାଡ଼ି, ଏମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଅଭା ରେ ଚମକୁଥିଲେ; ଏହା ଏପରି ଯେ, ଯେଉଁମାନେ ଆକାଂକ୍ଷା ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାନ୍ତ ଓ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ପର୍ବତମାନେ ଜଳ ଚାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ କେବେ କେବେ ଶୁଭ ଦେଇଲେ ନାହିଁ; ଏହା ଏପରି ଯେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଜ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ ସମୟରେ ଦେଇଥିବା କିମ୍ବା ଦେଇନଥିବା ଭଳି।