ଉଦ୍ଧବଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡିକୁ ଉତ୍ତର ଦେଇ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ — ଶ୍ରୀର ଗୁଣଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ଅଛି; ଆନନ୍ଦ ହେଉଛି ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ଶେଷ। ଦୁଃଖ ଆସେ ଆମେ ସୁଖ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାରୁ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷକୁ ବୁଝନ୍ତି। ମୂଢ଼ ଲୋକ ଦେହ ଓ ତାହା ସହ ଅନ୍ୟ ଦେହିକ ବସ୍ତୁକୁ ନିଜ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ମୋର ଦିଆ ଥିବା ପଥ ହେଉଛି ବେଦ। ମନ ଭ୍ରମିତ ହେବା ଭୁଲ ପଥ; ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣ ଉଦୟ ହେବାକୁ ଦେବଲୋକ କୁହାଯାଏ। ନରକ ହେଉଛି ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅଭିମାନ; ମିତ୍ର, ଶିକ୍ଷକ ଓ ନିଜେ ଏକ; ଘର ହେଉଛି ଦେହ; ମାନବତା ହେଉଛି ଗୁଣର ଧନ, ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ଧନୀ ହେଉଛି ଏହି ଗୁଣ ଥିବା ଲୋକ। ଯିଏ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ସେ ଦରିଦ୍ର; ଯିଏ ଏନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିନାହିଁ, ସେ ଦୟନୀୟ; ଯିଏ ମନକୁ ଗୁଣରେ ଆସକ୍ତ କରେନାହିଁ, ସେ ଶ୍ୱାମୀ; ଆସକ୍ତି ହେଉଛି ବିପରୀତ। ଉଦ୍ଧବ, ତୁମର ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡିକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି; ତୁଳନା କରିବାକୁ ଆଉ କିଛି ଅବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ଗୁଣ ମଧ୍ୟରେ ଦୋଷ ଦେଖିବା ଏକ ଦୋଷ; ଗୁଣ ହେଉଛି ଯାହା ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଦୁଇଠାରୁ ମୁକ୍ତ। ଏହିପରେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ — ଗୋପମାନେ ଗୋପୀମାନେଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କଥା କହିଲେ; କିପରି ଜଙ୍ଗଲ ଆଗ୍ନିକୁ ନିବାଇଲେ ଓ ପ୍ରଲମ୍ବାସୁରକୁ ବଧ କଲେ। ଏହା ଶୁଣି ଜେଷ୍ଠ ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ ଓ ବ୍ରଜରେ ଆସିଥିବା କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦେବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ଭାବିଲେ। ଏହା ପରେ ବର୍ଷା ଋତୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ସାହିତ, ଦିଗନ୍ତ ଆଲୋକିତ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ର ମେଘ ଗର୍ଜନରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା। ଆକାଶ ଘନ ମେଘରେ ଢାକା, ବିଦ୍ୟୁତ ବିଜୁଳି ଓ ତୀବ୍ର ଗର୍ଜନରେ ଆଲୋକମୟ, କିନ୍ତୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ — ଗୁଣ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ଭଳି। ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ମେଘମାନେ ଆଠ ମାସ ଧରି ପୃଥିବୀରୁ ଆକାଶକୁ ଉଠାଇଥିବା ଜଳକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ବର୍ଷା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବଡ଼ ବଡ଼ ମେଘମାନେ, ବିଦ୍ୟୁତ ଓ ତୀବ୍ର ପବନ ସହିତ, ଜୀବନଦାୟୀ ବର୍ଷା ଭଳି କରୁଣାର ଅନୁଭବ ଦେଲେ। ପୃଥିବୀ, ଉଷ୍ଣତାରେ ଶୁଷ୍କ ଓ ଦିନକୁ ଜଳ ଦେଇ ବର୍ଷାରେ ତରଳ ହେଲା, ଏହା ଏହିପରି ଯେ, ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଷୀଣ ଦେହ ଫଳ ପାଇଲେ ପୁନଃ ସ୍ୱସ୍ଥ ହୁଏ। ରାତି ଆରମ୍ଭରେ କେବଳ ଜୁଇଁ ପୋକ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆଲୋକିତ ହେଲେ, ଗ୍ରହମାନେ ନୁହେଁ — କଳି ଯୁଗରେ ପାପରୁ ବେଦ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଭଳି। ମେଘ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ମୁଖ ଅଟୁଇଥିବା ବେଙ୍ଗମାନେ ଏବେ କ୍ରୋକ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ — ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ ବ୍ରତ ଶେଷ କରି ପୁନଃ ପାଠ କରିଥିବା ଭଳି। ଶୁଷ୍କ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ହୋଇଥିବା ଛୋଟ ନଦୀମାନେ ପୁନଃ ଗତି ପାଇଲେ — ସ୍ୱାଧୀନ ଲୋକର ଧନ ଓ ଶକ୍ତି ପୁନଃ ଫେରିଥିବା ଭଳି। ପୃଥିବୀ ହରିତ ଘାସ ଓ ଲାଲ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ ପୋକରେ ଆବୃତ, ଛାୟା ଦେଇ ଚତୁର ଛତା ଭଳି କୁମ୍ବି ଚାପି ରହିଲା — ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଭାଗ୍ୟ ଭଳି। ଫସଲ ଭରିଥିବା କ୍ଷେତ୍ର ଚାଷୀମାନେଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲା, କିନ୍ତୁ ଅଭିମାନୀ ଲୋକ ଜଣାନାହିଁ ଯେ ସବୁ କିଛି ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର। ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଭୂମି ଓ ଜଳରେ, ବର୍ଷା ପରେ ପୁନଃ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ — ହରି ଉପାସନାରେ ଲୋକ ଭଳି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେଖା ଦେଲେ। ନଦୀ, ଅନେକ ଛୋଟ ନଦୀ ସହ ଯୁକ୍ତ, ପବନରେ ତରଙ୍ଗ ଉତ୍ତଳ — ଅପକ୍୵ ଯୋଗୀର ମନ ଭଳି ଗୁଣ ଓ ରାଗରେ ଅସ୍ଥିର। ପାହାଡ଼, ବର୍ଷାର ଝରା ପ୍ରହାରରେ ଅଚଳ — ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣରେ ନିଶ୍ଚଳ ମନ ଥିବା ଲୋକ ଭଳି। ରାସ୍ତା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ — ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିନଥିବା ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇଯିବା ଭଳି। ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ ଭଳି ଲୋକମାନଙ୍କର ସମ୍ପର୍କ ଅସ୍ଥିର; ଏଭଳି ନାରୀମାନେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଗୁଣ ଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆସକ୍ତ ରହିଲେନି। ଆକାଶରେ ଧନୁର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦେଖାଯାଇଲା, କିନ୍ତୁ ଗୁଣ ନଥିଲା, ଦେଖାଯାଏ ଯେ ଗୁଣ ଦେଖାଯାଉଛି — ଗୁଣ ଦେଖାଯିବା ସମୟରେ ନିର୍ଗୁଣ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଗୁଣୀ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ଚନ୍ଦ୍ର ମେଘରେ ଢାକା ଥିଲା, ନିଜ ଆଲୋକରେ ଶୋଭା ଦେଉନଥିଲା — ଅଭିମାନରେ ଅନ୍ଧ ଲୋକ ନିଜ ଆଲୋକରେ ଶୋଭା ଦେଉନଥିବା ଭଳି। ମେଘ ଆସିବାରେ ନୃତ୍ୟ କରି ମୟୂରମାନେ ଖୁସି ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ନିଜ ଘରରେ ତାପିତ ଓ ଦୁଃଖିତ, ସେମାନେ ପ୍ରଭୁ ଆସିବା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କଲେ — ଭକ୍ତମାନେ ଭଳି। ଗଛମାନେ ମୂଳରେ ଜଳ ପିଇ ପୁନଃ ପ୍ରାଣବନ୍ତ ହେଲେ; ପୂର୍ବରୁ ତାପସ୍ୟାରେ ଶିଉଁ ଓ କ୍ଷୀଣ — ଅଭିଲାଷା ପୁରଣ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଲୋକ ଭଳି। ଶାନ୍ତ ଜଳାଶୟ ଓ ହ୍ରଦରେ କୁଅଁ ଚିଲ୍ଲିମାନେ ବସିଲେ — ଅସାର ଆଶା ଥିବା ଲୋକ ଗୃହରେ ଅସ୍ଥିର କାର୍ଯ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଭଳି। ବର୍ଷା ଦେବତା ପ୍ରେରିତ ଝରାରେ କୂଳ ଭାଙ୍ଗିଗଲା — କଳି ଯୁଗରେ ଅପସଙ୍ଗୀକ ମିଥ୍ୟା କଥାରେ ବେଦର ମାର୍ଗ ଭଙ୍ଗ ଭଳି। ମେଘମାନେ ପବନରେ ଚାଳି ଜଳକୁ ଜୀବମାନେ ପାଇଁ ଅମୃତ ଭଳି ବର୍ଷା କଲେ — ଧନୀମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଶୁଭ କାଳରେ ଦାନ ଦେଇଥିବା ଭଳି। ଏଭଳି ହରି, ନିଜ ସଙ୍ଗୀ ଓ ଗୋପ ଗୋପୀମାନେ ସହ, ବହୁ ଖଜୁର ଓ ଜମ୍ବୁ ଗଛରେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଭୋଗ ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଗଂଗା ଗୋମାନେ ଦୁଧର ଭାରରେ ନିର୍ବଳ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ ଡାକିଲେ ତୁରନ୍ତ ଆସିଗଲେ, ଦୁଧର ଭାର ଭିତରେ ମମତାରେ ଭିଜିଥିଲେ। ଜଙ୍ଗଲର ଜନମାନେ ଆନନ୍ଦିତ, ମଧୁ ଝରୁଥିବା ଗଛର ଶାରି ଦେଖିଲେ, ପାହାଡ଼ ନିକଟର ଗୁହାରେ ଝରା ଜଳର ଶବ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା। କେବେ କେବେ ବର୍ଷା ଗଛର ଗୁହା ଓ ଖୋଳରେ ଝରୁଥିବା ସମୟରେ, ପ୍ରଭୁ ସେଠି ପ୍ରବେଶ କରି ମୂଳ, କନ୍ଦ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ସଙ୍କର୍ଷଣ ଓ ଗୋପମାନେ ସହିତ, ନଦୀପାର ଉପରେ ପାଥର ଉପରେ ବସି, ଆଣିଥିବା ଦହି ଓ ଭାତ ଖାଇଲେ, ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ଭାଗ କଲେ। ଘାସ ଉପରେ ବସି, ଗୋମାନେ ଚାରିବାରେ ଚିତ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି, ଦୁଧର ଭାରରେ କ୍ଳାନ୍ତ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ବର୍ଷା ଋତୁର ଶ୍ରୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଉନ୍ନତି ପାଇଲା, ଏହାକୁ ଦେଖି ପ୍ରଭୁ ପୂଜା କଲେ।