ଏକଥା ସମୟରେ, ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ଏକ ଦୟାଳୁ ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଘରସ୍ଥ ମାନଙ୍କର ଗୃହରେ, ଯେତେବେଳେ ଗାଈ ଦୁଧ ଦେଉଛି ତା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଅନୁଭବ କରାଯାଏନି କି?” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପଣ୍ଡିତ, ସୂତ ମହାମୁନିଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହିପରି କହିଲେ— “ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ଙ୍କର ଗୁଣ ହେଉଛି ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ଏହାଦି; ଆନନ୍ଦ ହେଉଛି ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ଶେଷ ଫଳ। ଦୁଃଖ ଆସେ ଇଚ୍ଛା ରୂପୀ ଆନନ୍ଦ ଚାହିଁଲେ। ଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟ ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷକୁ ବୁଝନ୍ତି। ମୂର୍ଖ ଲୋକ ଦେହ ଓ ଏହାଦି ସହିତ ଆତ୍ମାକୁ ଏକାତ୍ମ କରନ୍ତି; ମୋର ପଥ ବେଦ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ମନ ଭ୍ରମିତ ହେବା ଭୁଲ ପଥ; ସ୍ୱର୍ଗ ହେଉଛି ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣର ଉଦୟ। ନରକ ହେଉଛି ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅହଂକାର; ବନ୍ଧୁ, ଗୁରୁ ଓ ଆତ୍ମା ଏକାତ୍ମ। ଘର ହେଉଛି ଦେହ; ମାନବତା ଗୁଣର ଧନ, ଏବଂ ଯିଏ ପ୍ରକୃତରେ ଧନୀ, ସେ ଏହିପରି। ଯିଏ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହଁନ୍ତି, ସେ ଦରିଦ୍ର; ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିପାରିନାହାନ୍ତି, ସେ ଦୟାନୀୟ। ଯାହାର ମନ ଗୁଣରେ ଅସଙ୍ଗ, ସେ ପ୍ରଭୁ; ଗୁଣରେ ଆସକ୍ତି ଥିଲେ ତାହାର ବିପରୀତ। ହେ ଉଦ୍ଧବ, ତୁମର ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉଚିତ ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି। ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ ଉପରେ ଅଧିକ କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ଗୁଣରେ ଦୋଷ ଦେଖିବା ଦୋଷ, ଏବଂ ଗୁଣ ହେଉଛି ଯାହା ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଦୁହିଁଠାରୁ ମୁକ୍ତ।" ଏପରି ଉପଦେଶ ପରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ— ଗୋପମାନେ ଗୋପୀମାନଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିବରଣ କଲେ— କିପରି ସେମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ନିବାଇଲେ ଓ ପ୍ରଲମ୍ଭାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି, ବଡ଼ ଗୋପମାନେ ଓ ଗୋପୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ ଓ ଭାବିଲେ— ବ୍ରଜରେ ଆସିଥିବା କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବତା। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା ଚଳିଥିବା ବେଳେ ବର୍ଷା ଋତୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସହ ଏହା ଆସିଲା, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ବିଜୁଳି ଓ ମେଘ ଗର୍ଜନରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା। ଘନ କଳା ମେଘ ଆକାଶକୁ ଢାକି ରହିଲେ, ବିଦ୍ୟୁତ ଚମକ ଓ ମେଘ ଗର୍ଜନ ମଧ୍ୟରେ ଆକାଶ ଅଲ୍ପ ଅଲ୍ପ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ—ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ। ଏଠି, ଅଷ୍ଟମାସ ଧରି ପୃଥିବୀରୁ ଜଳ ଉଠାଇଥିବା ମେଘମାନେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଜଳ ବର୍ଷାଇଲେ। ବଡ଼ ମେଘମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ ସହ ତୀବ୍ର ପବନରେ ହଲି ଦୟାର ଦ୍ରବ୍ୟ ଭଳି ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଭରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଜଳିଥିବା ପୃଥିବୀ ବର୍ଷାରେ ଭିଜିଗଲା, ଯେପରି କଠୋର ତପସ୍ୟାରେ ଶୀର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ଚାହିତା ଫଳ ପାଇ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଏ। ରାତି ଆରମ୍ଭରେ କେବଳ ଜୁନୁନିଆ ପୋକା ଅନ୍ଧକାରରେ ଚମକୁଥିଲେ, ଗ୍ରହମାନେ ନୁହଁନ୍ତି—ଯେପରି କଳିଯୁଗରେ ପାପିମାନେ ଦ୍ୱାରା ବେଦ ଅଲୋକିତ ହୁଏନି। ମେଘମାନେ ଗର୍ଜନ କଲେ, ମୌନ ଥିବା ବାଉଲିମାଛ ମାନେ ପୁଣି କୁହୁକୁହି ଲାଗିଲେ—ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପବାସ ସମାପ୍ତିରେ ପୁଣି ପାଠ କରନ୍ତି। ଶୁକ୍ନ ଓ ଭ୍ରମିତ ନଦୀମାନେ ପୁଣି ତାଙ୍କର ପଥକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ—ଯେପରି ସ୍ୱାଧୀନ ପୁରୁଷଙ୍କର ଧନ ଓ ଶରୀରୀକ ଶକ୍ତି ପୁଣି ଫେରିଯାଏ। ପୃଥିବୀ ହରିତ ଘାସ ଓ ଲାଲ୍ ବର୍ଣ୍ଣର ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ ପୋକାରେ ଶୋଭିତ, ଛତି ଛାୟା ଦେଉଥିବା ଛତା ମାନେ ଥିଲେ—ଯେପରି ମଣିଷ ପାଇଁ ଭାଗ୍ୟ ଉଦୟ। ଖେତମାନେ ଫସଲରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ କୃଷକମାନେ ଆନନ୍ଦିତ, କିନ୍ତୁ ଅଭିମାନୀମାନେ ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ଅବିଶ୍ୱାସ କରି ଦୁଃଖିତ। ସମସ୍ତ ଜଳଚର ଓ ଥଳଚର ପ୍ରାଣୀ ବର୍ଷାରେ ତରଳ ହୋଇ ଶୋଭା ବଢ଼ିଗଲେ—ଯେପରି ହରିଙ୍କୁ ସେବା କଲେ ଶୋଭା ବଢ଼େ। ନଦୀ ବହୁ ଉପନଦୀ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗ ହୋଇ ବାତାସରେ ତରଙ୍ଗିତ ହେଉଥିଲା—ଯେପରି ଅପରିପକ୍ୱ ଯୋଗୀଙ୍କ ମନ ରାଗ ଓ ଗୁଣରେ ଚଞ୍ଚଳ। ପାହାଡ଼ ମାନେ ବର୍ଷା ଜଳରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଅଚଳ ରହିଲେ—ଯେପରି ଯାହାର ମନ ପରମେଶ୍ୱରରେ ଅବିଚଳ। ପଥମାନେ ଘାସରେ ଅଲଗା ଅଲଗା ହୋଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା—ଯେପରି ବେଦ ଉପେକ୍ଷିତ ଓ କଳିର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଅନ୍ଧକାରିତ। ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ବିଜୁଳିର ଚମକ ପରି ଅସ୍ଥିର, ଏବଂ ସତ୍ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଅବିଚଳ ପ୍ରେମ ଦେଉନାହାନ୍ତି। ଆକାଶରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଗୁଣ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା—ଯେପରି ଗୁଣ ପ୍ରକାଶ ହେଲେ ନିର୍ଗୁଣ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଗୁଣୀ ଲାଗେ। ଚନ୍ଦ୍ରମା ମେଘରେ ଢାକାଯାଇ ତାହାର ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା—ଯେପରି ଅହଂକାରରେ ଅନ୍ଧ ମଣିଷ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଖାଇପାରନ୍ତିନି। ମୟୂରମାନେ ମେଘ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଘରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଗମନ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ—ଯେପରି ଭକ୍ତମାନେ ଭିତରେ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଗଛମାନେ ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ଜଳ ପିଇ ପୁଣି ତାଙ୍କର ଦେହ ପୁନର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ—ଯେପରି ଅଭିଲାଷାରେ ଶୀର୍ଣ୍ଣ ମଣିଷ ଫଳ ପାଇ ଶକ୍ତି ପାଉଥିବା। ବକମାନେ ସ୍ଥିର ହ୍ରଦ ଓ ପୋଖରୀରେ ବସିଲେ—ଯେପରି ଅପ୍ରୟୋଜନୀୟ ଆଶା ଥିବା ଲୋକ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ରହନ୍ତି। ବର୍ଷା ଜଳରେ ତଟବନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗିଗଲା—ଯେପରି କଳିଯୁଗରେ ମିଥ୍ୟାବାଦୀମାନେ ବେଦର ପଥ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି। ମେଘମାନେ ପବନ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ ହୋଇ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଅମୃତ ସମାନ ଜଳ ବର୍ଷାଇଲେ—ଯେପରି ଧନୀମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ସମୟରେ ଦାନ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ହେଉଥିବା ବେଳେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ସାଙ୍ଗମାନେ, ଗୋପ ଓ ଗାଈମାନେ ସହିତ, ପକ୍ୱ ଖଜୁରି ଓ ଜାମୁନ ଗଛରେ ଭରିଥିବା ଅରଣ୍ୟକୁ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଗାଈମାନେ ଦୁଧର ଭାରରେ ଧୀରେ ଚାଲୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ ଡାକିଲେ ତୁରନ୍ତ ଆସିଗଲେ, ତାଙ୍କର ଉଦର ମମତାରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା। ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ଖୁସିରେ ଦେଖିଲେ— ଗଛର ଶାଖାରୁ ମଧୁ ବୁନ୍ଦିବା ଏବଂ ପାହାଡ଼ ନିକଟର ଗୁହାରୁ ଝରିଥିବା ଜଳର ଶବ୍ଦ। କେବେ କେବେ ବର୍ଷା ଗଛର ଗୁହା କିମ୍ବା ତଳରେ ପଡ଼ିଲେ, ପ୍ରଭୁ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମୂଳ, କନ୍ଦ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ସଂକର୍ଷଣ ଓ ଗୋପମାନେ ସହିତ ପ୍ରଭୁ ଝରଣା ପାଖରେ ପଥର ଉପରେ ବସି, ନେଇଯାଇଥିବା ଦହି ଓ ଚାଉଳ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭାଗ ଦେଉଥିଲେ।