ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ୍ ଭଗବତ୍ ପ୍ରସ୍ନ କରିଲେ, “ଏ ଗୁରୁଦେବ, ଲୋକମାନେ କଣ କଣ ଶୁଣିବା, ପଢିବା, କରିବା, ସ୍ମରଣ କରିବା, କିମ୍ବା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ? କିମ୍ବା ଏହା ଠାରୁ ବିପରୀତ କିଛି ଅଛି କି?” ତାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ଘରରେ ଭଗବାନଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଅନୁଭବ ହୁଏନି, ଗାଏ ଦୁଧ ଦେବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।” ତେବେ, ରାଜାଙ୍କର ମୃଦୁ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ବାଦରାୟଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକଦେବ ଗୁରୁ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଶ୍ରୀର ଗୁଣ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ; ଆନନ୍ଦ ହେଉଛି ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ଶେଷ। ଦୁଃଖ ଆସେ ଇଚ୍ଛାରୁ। ଜ୍ଞାନୀ ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷକୁ ଜାଣିଥାନ୍ତି। ମୂର୍ଖ ଦେହ ଓ ତାହା ସହିତ ଆତ୍ମାକୁ ଏକ କରିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ; ମୋର ପଥ ହେଉଛି ବେଦ। ମନର ଅଶାନ୍ତି ଅପଥ; ସ୍ୱର୍ଗ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ଉଦୟ। ନରକ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅହଂକାର; ମିତ୍ର, ଗୁରୁ, ଆତ୍ମା ଏକ। ଘର ଦେହ; ମାନବତା ଗୁଣର ଧନ; ସତ୍ୟ ଧନୀ ଏହିପରି। ଯେ ଆତ୍ମ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ସେ ଦରିଦ୍ର; ଯେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିନାହାନ୍ତି, ସେ ଦୟନୀୟ। ଯାହାର ମନ ଗୁଣରେ ଆସକ୍ତ ନୁହେଁ, ସେ ନାୟକ; ଆସକ୍ତି ରିତିରେ ବିପରୀତ। ଉଦ୍ଧବ, ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡିକ ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି; ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଗୁଣ ବିଷୟରେ ଆଉ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ଗୁଣରେ ଦୋଷ ଦେଖିବା ଦୋଷ; ଗୁଣ ହେଉଛି ଯାହା ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଦୁଇଁରୁ ମୁକ୍ତ।" ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଉପଦେଶ ପରେ, ଶୁକଦେବ ଗୁରୁ କହିଲେ—ଗୋପମାନେ ଗୋପିମାନେଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯେପରିକି ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନି ନିବା କରିବା ଓ ପ୍ରଲମ୍ବ ନିବାରଣ, ବିବରଣ କରିଲେ। ଏହା ଶୁଣି ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଗୋପମାନେ ଓ ଗୋପିମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଇ, ବ୍ରଜରେ ଆସିଥିବା କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦେବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ଭାବିଲେ। ଏହି ପରେ ବର୍ଷା ଋତୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ସାହିତ, ଦିଗନ୍ତ ଆଲୋକିତ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ଗଜଗଜା ଧ୍ୱନିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଘନ ମେଘ ଆକାଶକୁ ଆବୃତ କରି, ତା’ପରେ ଇଳିକି ଓ ଡାଉଡ଼ି କରି, ଅନ୍ଧାର ହେଲା—ଏହା ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା ଯେପରି ଆବୃତ। ଏହି ଅବସରରେ, ମେଘମାନେ ଆଠ ମାସ ଧରି ପୃଥିବୀରୁ ଉଠାଇଥିବା ପାଣିକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭୂମିରେ ଓଉଁଛି। ବଡ଼ ମେଘ, ଇଳିକି ସହିତ, ତୀବ୍ର ପବନରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ, ପ୍ରାଣ ଦେଇଥିବା ବର୍ଷା ଝରାଉଛି—ଏହା କରୁଣା ଭଳି। ରବିରେ ଦହିଯାଇଥିବା ପୃଥିବୀ, ବର୍ଷାରେ ଜଳିତ—ଏହା ଉପବାସରେ କ୍ଷୀଣ ଦେହ ଫଳ ପାଇ ଯେପରି ଉଜ୍ଜୀବିତ ହୁଏ। ରାତି ଆରମ୍ଭରେ, କେବଳ ଜୁହି ଅନ୍ଧାରରେ ଚମକୁଥିଲେ, ଗ୍ରହମାନେ ନୁହେଁ—ଏହା କଳି ଯୁଗରେ, ଅଧର୍ମରେ ବେଦ ଅନ୍ଧାରରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭଳି। ମେଘର ଗଜଗଜା ଶୁଣି, ମେଘ ଅନ୍ତରେ ଚୁପ ଥିବା ବେଙ୍ଗମାନେ କୁଅଁ—ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିୟମ ପରେ ପୁନଃ ପଠନ କରିବା ଭଳି। ଶୁଷ୍କ ଏବଂ ଅପଥରେ ଯାଇଥିବା ଛୋଟ ନଦୀମାନେ ପୁନଃ ପଥରେ ପ୍ରବାହିତ—ଏହା ସ୍ୱାଧୀନ ପୁରୁଷ ଧନ ଓ ଶକ୍ତି ପୁନଃ ପାଇବା ଭଳି। ପୃଥିବୀ ହରିତ ଘାସ ଓ ଲାଲ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପା ପୋକରେ ଆବୃତ, ଚାପା ଛାୟା ଦେଇ—ଏହା ମନୁଷ୍ୟ ଲାଗି ଭାଗ୍ୟର ଭଳି। ଫସଲ ଭରି ଥିବା କ୍ଷେତ୍ର କୃଷକଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲା, କିନ୍ତୁ ଅଭିମାନୀମାନେ ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ଅବାହା କରି ଦୁଃଖ ପାଇଲେ। ଜଳ ଆସି ଜୀବମାନେ ଭଲ ଦେଖାଗଲେ—ଏହା ହରି ସେବାରେ ଭଳି। ନଦୀ, ଅନେକ ଉପନଦୀ ଯୋଗରେ, ପବନରେ ତରଙ୍ଗ ଦେଇ ବଡ଼ ହେଲା—ଏହା ଅପକ୍୵ା ଯୋଗୀର ମନ ଗୁଣ ଓ ରାଗରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ଭଳି। ପର୍ବତ, ବର୍ଷାର ଝରାରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ଦୋଳିତ ହେଲେନି—ଏହା ଶ୍ରୀରେ ନିଶ୍ଚିତ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ଦୋଳିତ ହେଲେନି ଭଳି। ପଥ ଅନିଶ୍ଚିତ, ଘାସରେ ଆବୃତ, ଚିହ୍ନ ନାହିଁ—ଏହା ବେଦ ଅବହେଳିତ ଓ କଳି ଯୁଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧାର ଭଳି। ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳି ଯେପରି ଅସ୍ଥାୟୀ, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥାୟୀ; ଏହିପରି ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣବନ୍ତ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ନରହେଲେ। ଆକାଶରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ନିର୍ଗୁଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣ ଦେଖାଏ—ଏହା ଗୁଣ ଦେଖିଲେ ନିର୍ଗୁଣ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଗୁଣୀ ଦେଖାଏ। ଚନ୍ଦ୍ର, ମେଘରେ ଆବୃତ, ତା’ର ଆଲୋକରେ ଚମକୁନି—ଏହା ଅହଂକାରରେ ଅନ୍ଧ ଲୋକ ନିଜ ପ୍ରଭାରେ ଚମକୁନି। ମେଘ ଆସିଲାରେ, ମୟୂରମାନେ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ; ତାଙ୍କ ଘର ଦହିଯାଇ ଦୁଃଖରେ, ଭଗବାନଙ୍କ ଆଗମନ ଅପେକ୍ଷା କରିଲେ—ଭକ୍ତମାନେ ଭଳି। ଗଛମାନେ ମୂଳରେ ଜଳ ପିଇ, ତାଙ୍କ ଆକୃତି ପୁନଃ ପାଇଲେ; ପୂର୍ବରୁ ଇଚ୍ଛା ଅନ୍ୱେଷଣରେ କ୍ଷୀଣ ହେଇଥିଲେ। ମାଉଁ ଓ ଜଳାଶୟର ଶାନ୍ତ ଜଳରେ କଉଁ ଉପବେଶ କରିଲେ—ଏହା ଅନ୍ୟଥା ଆଶା ଥିବା ଲୋକ ଅଶାନ୍ତ ଘରରେ ରହିବା ଭଳି। ବର୍ଷାର ଝରାରେ ତିର ଭାଙ୍ଗିଗଲା—ଏହା କଳି ଯୁଗରେ ମିଥ୍ୟା ଶବ୍ଦରେ ବେଦର ପଥ ଭାଙ୍ଗିବା ଭଳି। ମେଘ, ପବନରେ ଆଗ୍ରାହିତ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇ ଅମୃତ ଭଳି ଜଳ ଦେଲା—ଏହା ବିପ୍ରମାନେ ଉତ୍ସବରେ ଧନୀମାନେ ଦାନ ଦେବା ଭଳି। ଏପରି ବର୍ଷା ଋତୁରେ, ହରି ତାଙ୍କ ସାଥୀ, ଗାଏ ଓ ଗୋପମାନେ ସହିତ, ଫଳପକିଥିବା ଖଜୁରି ଓ ଜାମୁ ଗଛରେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଭୋଗ କରିବାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଗାଏମାନେ ଅନ୍ଧାର ଦୁଧର ଭାରରେ ଧୀରେ ଚାଲି, ଭଗବାନଙ୍କ ଡାକରେ ଶୀଘ୍ର ଆସିଲେ, ଦୁଧର ଉଦର ଭାବରେ ଅନ୍ଧାର। ଜଙ୍ଗଲ ଜନମାନେ ଆନନ୍ଦରେ, ମଧୁ ଝରୁଥିବା ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ପାଖରେ ଗୁହାରେ ଜଳପାତର ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ। କେବେ କେବେ, ବର୍ଷା ଗଛର ଗହ୍ୱର କିମ୍ବା ଗୁହାରେ ପଡ଼ିଲେ, ଭଗବାନ ଏଠି ଆନନ୍ଦ କରି, ମୂଳ, କନ୍ଦ, ଫଳ ଭୋଜନ କରିଲେ। ସଂକର୍ଷଣ ଓ ଗୋପମାନେ ସହିତ, ଜଳ ନିକଟ ଅପସ୍ଥାନରେ ପଥର ଉପରେ ଏକାଠି ହୋଇ ଦହି ଓ ଚାଉଳ ଭୋଜନ କରିଲେ। ଘାସ ଉପରେ ବସି, ଗାଏ, ବଳ, ଛାଉ ତାଙ୍କ ଉଦର ଭାରରେ ଦୃଢ଼ ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି ଆନନ୍ଦ କରିଲେ। ଭଗବାନ ବର୍ଷା ଋତୁର ଶୋଭା ଦେଖି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ତା’କୁ ପୂଜିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ବଳରାମ ଓ କେଶବ ଭ୍ରଜରେ ବସିବା ସମୟରେ, ଶରତ୍ ଋତୁ ଆସିଲା; ଆକାଶ ସ୍ୱଚ୍ଛ, ଜଳ ପ୍ରଶାନ୍ତ, ପବନ ମୃଦୁ।