ପାଣ୍ଡବ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କରୁନ୍ତୁ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କର ପିତୃବନ୍ଧୁମାନେ ପ୍ରତି ନିଜ ପରିବାର ପ୍ରେମରୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଛନ୍ତି। ନହେଲେ, ଆମେ ମରଣଶୟ୍ୟାରେ ଥିବା ଏହି ମର୍ତ୍ୟମାନବମାନେ କିପରି ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଲାଭ କରିପାରିଥାନ୍ତୁ? ଆପଣ ଯେଉଁଠି ଅପ୍ରକାଶ ଚିତ୍ତ ଧାରଣ କରି ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବେ, ସେଉଁଠି ଆମେ କିପରି ପହଞ୍ଚିପାରିଥାନ୍ତୁ? ତେଣୁ, ହେ ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି—ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ ଆସିଲେ ଏକ ମଣିଷ କଣ କରିବା ଉଚିତ? କଣ ଶୁଣିବା, କଣ ପାଠ କରିବା, କଣ କରିବା, କଣ ସ୍ମରଣ କରିବା, କିମ୍ବା କାହାକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ? ଏହା ବିପରୀତ କିଛି ଥାଏ କି ନାହିଁ, ମତେ କହନ୍ତୁ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ଘରେ, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗାଈ ଦୁଧ ଧୋଇବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଅନୁଭବ ହୁଏନାହିଁ। ଏଭଳି ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ, ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକଦେବ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଶ୍ରୀର ଗୁଣ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ଏହା ସମ୍ପର୍କିତ; ସୁଖ ହେଉଛି ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦର ଶେଷ ଅବସ୍ଥା। ଆନନ୍ଦ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଆସେ। ଜ୍ଞାନୀ ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷକୁ ଜାଣନ୍ତି। ମୂର୍ଖ ଦେହ ଓ ଏହା ସହିତ ଆତ୍ମସାତ କରେ; ମୋର ପଥ ବେଦ କୁହାଯାଏ। ଚିତ୍ତ ଭ୍ରମ ହେଉଛି ଅପଥ; ସ୍ୱର୍ଗ ହେଉଛି ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣର ଉଦୟ। ନରକ ହେଉଛି ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅହଂକାର; ବନ୍ଧୁ, ଗୁରୁ ଓ ଆତ୍ମା ଏକାଟି। ଘର ହେଉଛି ଦେହ; ଗୁଣରେ ଧନୀ ହେଉଛି ମଣିଷ, ଏହି ଧନୀ ତାହାକୁ କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହଁନ୍ତି ସେ ଗରିବ; ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିନାହାନ୍ତି ସେ ଦୟନୀୟ। ଯାହାର ମନ ଗୁଣମାନେ ପ୍ରତି ଅନାସକ୍ତ, ସେ ପ୍ରଭୁ; ଗୁଣରେ ଆସକ୍ତି ତାହାର ବିପରୀତ। ହେ ଉଦ୍ଧବ, ତୁମର ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି। ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ ଉପରେ ଅଧିକ କଥା ହେବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଗୁଣ ମଧ୍ୟରେ ଦୋଷ ଦେଖିବା ଦୋଷ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଧର୍ମ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଦୁହିଁଠୁ ମୁକ୍ତ, ସେଇ ନିର୍ମଳ ଧର୍ମ। ଏହିପରି ଶୁକଦେବ କଥା କହିବାରେ, ଗୋପମାନେ ଗୋପୀମାନେଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ—ଅଗ୍ନିଦାହ ନିବାରଣ ଓ ପ୍ରଲମ୍ଭାସୁର ବଧ—ବିଷୟରେ କହିଲେ। ଏହା ଶୁଣି ବଡ଼ ଗୋପମାନେ ଓ ଗୋପୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଭୃତ, ବିଚାର କଲେ ଯେ, ବ୍ରଜକୁ ଆସିଥିବା କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟରେ ବର୍ଷା ଋତୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ନୂତନ ଜୀବନ ଆସିଲା। ଆକାଶ ଓ ଭୂମି ମେଘର ଗର୍ଜନରେ ଉଘ୍ରାତ୍ମାକ ହେଲା। ଘନ ମେଘ ଆକାଶକୁ ଢାକିଲେ, ମେଘରେ ବିଜୁଳି ଚମକିଲା, ଗର୍ଜନର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଗଲା—ଏହା ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମର ଅପରିଚ୍ଛନ୍ନ ମୂର୍ତ୍ତି ପରି। ଏହି ଅଟାଇ ମାସ ଧରି ଭୂମିରୁ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ମେଘମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ବର୍ଷା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବଡ଼ ମେଘମାନେ ବିଜୁଳି ସହିତ, ତୀବ୍ର ପବନରେ ଉତ୍ପାତିତ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ କ୍ଷୀରସମ ଜଳ ବର୍ଷା କଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଦଗ୍ଧ ଭୂମି ବର୍ଷାରେ ତରଳ ହେଲା, ଯେପରି ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଷୀଣ ଦେହ ଅଭିଷ୍ଟ ଫଳ ପାଇଲେ ପୁନଃ ସ୍ୱସ୍ଥ ହୁଏ। ରାତିର ଆରମ୍ଭରେ କେବଳ ଜୁଗନ୍ତି ଅନ୍ଧକାରରେ ଚମକୁଥିଲେ, ଗ୍ରହମାନେ ନୁହଁ—ଯେପରି କଳିଯୁଗରେ ପାପରେ ବେଦ ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନୁହଁନ୍ତି। ମେଘର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ଚୁପ ଥିବା ବାଉଲିମାନେ କୁଆଁକୁଆଁ କରି ଉଠିଲେ—ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବ୍ରତ ଶେଷେ ପୁନି ପାଠ କରନ୍ତି। ଶୁଖିଲା ଓ ଭ୍ରମିତ ନଦୀମାନେ ପୁନି ପ୍ରବାହିତ ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—ଯେପରି ସ୍ୱାଧୀନ ପୁରୁଷଙ୍କର ଧନ ଓ ଶକ୍ତି ଫେରି ଆସେ। ପୃଥିବୀ ହରିତ ଘାସ ଓ ଲାଲ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପା କୀଟରେ ଶୋଭିତ, ଛତା ଛାୟା ଏବଂ ମଧୁର ଭାଗ୍ୟ ପରି। ଖେତ ଶସ୍ୟରେ ଭରିଗଲା, ଚାଷୀମାନେ ଆନନ୍ଦିତ, କିନ୍ତୁ ଅଭିମାନୀମାନେ ଭାଗ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଦୁଃଖିତ। ଜଳ ଓ ଭୂମିର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବର୍ଷାରେ ନୂତନ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ—ଯେପରି ହରିଙ୍କ ସେବାରେ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ। ନଦୀ ବହୁ ଉପନଦୀ ଯୋଗରେ ବଢ଼ିଗଲା, ପବନରେ ତରଙ୍ଗ ଉତ୍ପାତିତ—ଯେପରି ଅପକ୍୵ ଯୋଗୀଙ୍କ ମନ ଗୁଣ ଓ ରାଗରେ ବିଘ୍ନିତ। ପର୍ବତମାନେ ବର୍ଷାର ଝରଣାରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଅଚଳ ରହିଲେ—ଯେପରି ପରମେଶ୍ୱରରେ ନିଶ୍ଚଳ ଚିତ୍ତ ଥିବା ପୁରୁଷ। ପଥମାନେ ଘାସରେ ଢାକି ଅଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଲେ—ଯେପରି ବେଦ କଳିଯୁଗରେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ବିବାଦରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ। ମେଘରେ ବିଜୁଳି ଯେପରି ଅସ୍ଥାୟୀ, ତେଣୁ ଲୋକମଧ୍ୟରେ ଆସକ୍ତି ଓ ନାରୀମାନେ ପୁରୁଷମାନେ ପ୍ରତି ଅସ୍ଥିର ରହିଲେ। ଆକାଶରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଗୁଣ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣାତ୍ମକ ଦେଖାଗଲା—ଯେପରି ଗୁଣ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ ନିର୍ଗୁଣ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଗୁଣମୟ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ରମା ମେଘରେ ଢାକି ନିଜ ଆଲୋକରେ ଚମକିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭା ପ୍ରକାଶ କଲେ ନାହିଁ—ଯେପରି ଅହଂକାରରେ ଅନ୍ଧ ଲୋକ ନିଜ ଚେତନାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏନାହିଁ। ମେଘ ଆସିଲା ବୋଲି ମୟୂରମାନେ ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଘରେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଦୁଃଖିତ ଓ ଅପେକ୍ଷାରେ ରହିଲା—ଯେପରି ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଗମନ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଗଛମାନେ ମୂଳରେ ଜଳ ପାଇ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଶୋଷିତ ଦେହକୁ ଫେରି ପାଇଲେ—ଯେପରି କାମନାରେ କ୍ଷୟିତ ପୁରୁଷ ଫଳ ପାଇ ତାଜା ହୁଏ। କଞ୍ଚିଲା ଓ ହ୍ରଦମାନେ ଶାନ୍ତ ଜଳରେ ବକମାନେ ବସିଲେ—ଯେପରି ଅସାର ଆଶା ଥିବା ଲୋକ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ରହନ୍ତି। ବର୍ଷାର ଝରିକା ତଟବନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା—ଯେପରି କଳିଯୁଗରେ କୁଟର୍କରେ ବେଦର ମାର୍ଗ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ। ମେଘମାନେ ପବନରେ ଚଳିତ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଅମୃତ ସମ ଜଳ ଦେଲେ—ଯେପରି ଧନୀମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ସମୟରେ ଦାନ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ହରି ତାଙ୍କର ସଙ୍ଗୀମାନେ, ଗୋଳା ଓ ଗୋପମାନେ ସହିତ, ପକ୍ୱ ଖଜୁରି ଓ ଜାମୁନ ଗଛରେ ଭରିଥିବା ଅରଣ୍ୟକୁ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଗୋମାତାମାନେ ଭାରି ମସ୍ତକ ଦୁଧରେ ଧୀରେ ଚାଲିଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ ଡାକିଲେ ଦୃତ ଆସିଲେ, ଦୁଧରେ ପ୍ରେମ ଝରିଲା।