ଭକ୍ତିର ପଥରେ ସଦା ଅଟୁଟ ଥିବା ତୁମେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସେବକ ଭାବେ ଭକ୍ତିର ସ୍ଥାପନା ହେବା ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହି ସଂସାରରେ ଅନେକ ଋଷିମୁନି ଅନେକ ପଥ ଦେଖାଇଛନ୍ତି, ଯାହା ସବୁ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ପ୍ରୟାସ ସାଧ୍ୟ, ଏବଂ ଅଧିକାଂଶରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ମାତ୍ର ସ୍ୱର୍ଗ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ବୈକୁଣ୍ଠ ପଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ ରହିଛି; ଏହି ପଥର ଶିକ୍ଷକ ଦୁର୍ଲଭ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ କେହି ଏହାକୁ ପାଇଥାନ୍ତି। ଏହି ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଆକାଶବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣିଥିଲ, ଏବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି; ଆଜି ଏହାକୁ ଶାନ୍ତ ମନ ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଶୁଣ। କେହି ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, କେହି ତପସ୍ୟା, କେହି ଯୋଗ, କେହି ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା; ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହି ମଧ୍ୟରୁ, ଜ୍ଞାନର ଯଜ୍ଞ କୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ମାନନ୍ତି; ଏହି ଭାଗବତ କଥା ସୁକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଗାଇଥିଲେ। ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଆସେ; ଦୁଃଖ ଓ ଦୁଃଖର ଦୁଇ ଦିଗୁଡ଼ିଏ ଦୂରେଇଯାଏ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସୁଖ ମିଳେ। ଭାଗବତ ପଥର ଧ୍ୱନିରେ କଳିର ସମସ୍ତ ଦୋଷ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ବାଘ ଭଳି ଦୂର ହୋଇଯାଏ। ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଏକାସାଥି ରହି, ପ୍ରେମର ସ୍ବାଦ ନେଇ ଘରେ ଘରେ, ଲୋକେ ଲୋକେ ଖେଳିବ। ନାରଦ କହିଲେ: ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ଗୀତା ପଢିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଏହି ତ୍ରିତୟ—ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ—ଜନ୍ମି ନାହିଁ, ତେବେ ଭାଗବତ ପାଠ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିଷୟର ଜ୍ଞାନ ଉଦିତ ହୁଏ; ଏହି କଥାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଲୋକ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶବ୍ଦରେ ବେଦର ଅର୍ଥ ରହିଛି। ହେ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିଶାଳୀ, ଏହି ସନ୍ଦେହ କାଟିଦିଅ; ଏଠାରେ ବିଳମ୍ବ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ତୁମେ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ କୃପା କରୁଛ। କୁମାରମାନେ କହିଲେ: ବେଦ ଓ ଉପନିଷଦର ସାରରୁ ଭାଗବତ କଥା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଏହିଁ ଏକାଦିକ ଫଳ ଭାବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଅଲଗା ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ଯେପରି ମୂଳରୁ ଶିରାଅଂଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରସ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅଲଗା କରିବା ପରେ ମାତ୍ର ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ହୁଏ, ଭାଗବତ କଥା ମଧ୍ୟ ଏପରି; ଦୁଧରେ ଘୃତ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଅଲଗା କଲେ ମାତ୍ର ଦେବତାମାନେ ସେଥିରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏହିପରି ଭାଗବତ କଥା ମଧ୍ୟ ଅଲଗା ହେଲେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ। ଚେନିରେ ଚିନି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି; ଭାଗବତ କଥା ଏହିପରି ମଧୁର ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଏହି ପୁରାଣ—ଭାଗବତ—ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଏହା ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ ସ୍ଥାପନା ପାଇଁ ପ୍ରକାଶିତ। ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଭଳି ସ୍ନାନ କରିଥିବା, ଗୀତା ରଚିଥିବା ବ୍ୟାସଦେବ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି ଅଜ୍ଞାନର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ। ତାପରେ, ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଚାରିଟି ଶ୍ଲୋକ ରୂପେ ଏହି ଭାଗବତ କଥା କହିଥିଲ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଶୁଣି ବାଦରାୟଣ ତୁରନ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ତେଣୁ, ତୁମେ କାହିଁକି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ? ଭାଗବତ କଥା ଶୁଣିବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ଏହା ଶୋକ ଓ ଦୁଃଖକୁ ନଶ୍ୱ କରେ। ନାରଦ କହିଲେ: ଯେ ଦୃଷ୍ଟି ଏକକ୍ଷଣରେ ଅଶୁଭତାକୁ ନଶ୍ୱ କରେ ଓ ଭବସାଗର ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତଙ୍କୁ ପରମ ଶ୍ରେୟ ଦେଇଥାଏ—ଏହି ପବିତ୍ର ମୁନିମାନେ ଗାଇଥିବା ମଧୁର କଥାର ଅମୃତରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ପ୍ରେମ ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ଯାହାକୁ ଶରଣ ନେଇଛି। ଅନେକ ଜନ୍ମର ସୁକୃତ ଫଳରେ ଯେଉଁବେଳେ କେହି ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ପାଉଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଉଦିତ ହୁଏ, ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅହଂକାରର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିଦିଏ। ଏହିପରି ହେଉଛି ଭାଗବତର ମହାତ୍ମ୍ୟ। ଏବେ ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ: ସନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଭାଗବତ ଶ୍ରବଣ କରି ଭକ୍ତ ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ପୋଷିତ ହୁଏ। ନାରଦ କହିଲେ: ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଯଜ୍ଞ କରିବି, ଯାହା ସୁକଦେବଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଏହା ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ସ୍ଥାପନା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ। କିଏଁଠି ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିବି? ଏଠାରେ କୌଣସି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ କହ; ସୁକଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ରର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବେଦଜ୍ଞମାନେ କହିବା ଉଚିତ୍। କେତେ ଦିନ ଭାଗବତ କଥା ଶୁଣିବା ଉଚିତ୍? କେଉଁ ପ୍ରକାର ଉପଚାର କରିବା ଦରକାର? ଏହା ମୋତେ କୁହ। କୁମାରମାନେ କହିଲେ: ଶୁଣ, ନାରଦ, ଆମେ କହିବାକୁ ଯାଉଛୁ, ତୁମେ ନମ୍ର ଓ ବିବେକଶୀଳ; ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ଆନନ୍ଦ ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାନ ଅଛି। ସେଠି ବିଭିନ୍ନ ଋଷିମୁନିମାନେ ଆସନ୍ତି, ଦେବ, ସିଦ୍ଧମାନେ ଉପସ୍ଥିତ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ନୂତନ କମଳ ଦ୍ୱାରା ଭୁଷିତ। ଏହା ଏକ ସୁନ୍ଦର, ନିରାଲା ସ୍ଥାନ, ସୁଗନ୍ଧିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳର ଗନ୍ଧ ରହିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପାଖରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ। ବୟସ୍କ, ଦୁର୍ବଳ ଦେହ ନେଇ ଏଠାରେ ଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ସବୁକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ, ଭକ୍ତି ଏଠାରେ ଆସିବ। ଯେଉଁଠାରେ ଭାଗବତ କଥା ରହିଛି, ସେଠାରେ ଭକ୍ତି ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ଆସନ୍ତି; ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ତ୍ରିତୟ ଯୁବକ ଭାବେ ଖେଳିବ। ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି କହି, ସେଇ କୁମାରମାନେ ନାରଦଙ୍କ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଗଙ୍ଗା ତୀରକୁ ଭାଗବତ କଥାର ରସ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ, ଦେବଲୋକରେ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ଉତ୍ସାହ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ସମସ୍ତେ ଭାଗବତ କଥାର ଅମୃତ ପାଇଁ ଦୌଡ଼ି ଆସିଲେ; ବୈଷ୍ଣବମାନେ ପ୍ରଥମେ ଆସିଲେ। ଭୃଗୁ, ବଶିଷ୍ଠ, ଚ୍ୟବନ, ଗୌତମ, ମେଧାତିଥି, ଦେବଲ, ଦେବରାତ, ରାମ, ଗାଧିପୁତ୍ର, ଶାକଳ, ମୃକଣ୍ଡୁପୁତ୍ର, ଅତ୍ରି ଓ ପିପ୍ପଳାଦ—ଏହି ସମସ୍ତ ଋଷିମୁନି, ସନ୍ତାନ, ଶିଷ୍ୟ, ପତ୍ନୀମାନେ ସହିତ ଭଲପାଇଁ ଆସିଲେ। ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ, ମନ୍ତ୍ର, ତନ୍ତ୍ର, ପୁରାଣ (ଦଶ ଓ ସପ୍ତ), ଷଡ୍ଶାସ୍ତ୍ର ଏହିଁ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଆସିଲେ। ଗଙ୍ଗା ଆଦି ନଦୀ, ପୁଷ୍କର ଆଦି ସରୋବର, ତୀର୍ଥ, ସମସ୍ତ ଦିଗ, ଦଣ୍ଡକ ଆଦି ଅଟବୀ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ। ପର୍ବତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଭାରୀ ଥିଲେ, ଭୃଗୁ ନିଜେ ଉପଦେଶ ଦେଇ ସେମାନେକୁ ଆଣିଲେ। ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇ, ଉତ୍ତମ ଆସନ ଦିଆଯାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ କୁମାରମାନେ କୃଷ୍ଣରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ବସିଲେ।