ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା, ଯିଏ ଭଗବାନଙ୍କର ଏକ ଭକ୍ତ, ସାନ୍ତ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ମନରେ ବସିଥିବା ମହାମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ । ସେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡି ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇଲେ ଏବଂ ମୃଦୁ ଭାଷାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ । ପରୀକ୍ଷିତ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆଜି ତୁମ ଦୟାରେ ଆମେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପୂଜା ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଛୁ । ତୁମେ ଅତିଥି ଭାବେ ଆସି ଆମ ଭୂମିକୁ ପବିତ୍ର କରିଛ । ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତୁମକୁ ମନେ ପକାଇଲେ ମାନବମାନଙ୍କର ଘର ତତ୍କ୍ଷଣାତ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ତୁମକୁ ଦେଖିବା, ସ୍ପର୍ଶ କରିବା, ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରିବା ବା ଆସନ ଦେଇ ପୂଜା କରିବାର ମହତ୍ତ୍ୱ କେତେ ଅଧିକ! ହେ ମହାଯୋଗୀ, ତୁମ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଗଭୀର ଅପରାଧ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନଙ୍କ ନାଶ ପରି ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ । ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ନିଜ କୁଳର ପ୍ରେମରେ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି । ଅନ୍ୟଥା, ଆମେ ମରଣସନ୍ନ ମାନବମାନେ, ତୁମ ପରି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମନ ଏବଂ ନିର୍ଗୁଣ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ମୁନିଙ୍କ ସାକ୍ଷାତକାର କେମିତି ପାଇପାରୁଥାନ୍ତୁ? ତେଣୁ, ହେ ଯୋଗୀଶ୍ୱର, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି—ମୃତ୍ୟୁ ସମୟ ନିକଟ ଆସିଲେ ମଣିଷ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? କ’ଣ ଶୁଣିବା, ପଢ଼ିବା, କରିବା, ମନେ ପକାଇବା କିମ୍ବା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ? ଏହା ବ୍ୟତୀତ କିଛି ଅଛି କି? ନିଶ୍ଚୟ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ଘରେ ଭଗବାନଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଅନୁଭବ ହୋଇନଥାଏ, ଗୋ ଦୁହିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ ।” ଏପରି ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ବଦରାୟଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକଦେବ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ଶ୍ରୀଙ୍କ ଗୁଣ ହେଉଛି ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ; ଆନନ୍ଦ ହେଉଛି ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ଶେଷ । ଦୁଃଖ ଆସେ ସୁଖ ପ୍ରତ୍ୟାଶାରୁ । ଜ୍ଞାନୀ ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷକୁ ବୁଝନ୍ତି । ମୂର୍ଖ ଦେହ ଓ ତାହା ଉପାଧିରେ ଆତ୍ମବୋଧ କରେ; ମୋର ମାର୍ଗ ବେଦ । ମନର ବିକ୍ଷେପ ତ୍ୱର୍କ ମାର୍ଗ; ସ୍ୱର୍ଗ ହେଉଛି ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣର ଉଦୟ । ନରକ ହେଉଛି ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅଭିମାନ; ବନ୍ଧୁ, ଗୁରୁ ଓ ଆତ୍ମା ଏକାଟି; ଘର ହେଉଛି ଦେହ; ଗୁଣରେ ଧନୀ ହେଉଛି ମନୁଷ୍ୟ, ସତ୍ୟ ଧନୀ ସେଉଁଟି । ଯିଏ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ସେ ଦରିଦ୍ର; ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିପାରିନାହାନ୍ତି, ସେ ଦୟନୀୟ; ଯାହାର ମନ ଗୁଣରେ ଆସକ୍ତ ନୁହେଁ, ସେ ପ୍ରଭୁ; ଗୁଣରେ ଆସକ୍ତି ତାହାର ବିପରୀତ । ହେ ଉଦ୍ଧବ, ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନର ଉଚିତ ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି; ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ ଅଧିକ କହିବା ଅବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ । ଗୁଣରେ ଦୋଷ ଦେଖିବା ଦୋଷ; ଯାହା ଦୋଷ ଓ ଗୁଣରୁ ମୁକ୍ତ, ସେଇ ଧର୍ମ ।” ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଶେଷ ପରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ— ଗୋପମାନେ ଗୋପୀମାନେଠାରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲେ—କିପରି ସେମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ନିବାଇଲେ ଏବଂ ପ୍ରଲମ୍ବାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କଲେ । ଏହା ଶୁଣି, ବୃଦ୍ଧ ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ-ବଳରାମଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଭାବିଲେ । ତାପରେ ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସିଲା । ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ଋତୁ ସହ ବଢ଼ିଲେ, ଆକାଶ ଓ ଭୂମି ବିଦ୍ୟୁତ ଓ ମେଘର ଗର୍ଜନରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା । ଘନ ମେଘ ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଲା, ବିଦ୍ୟୁତ ଚମକିଲା, ମେଘ ଗର୍ଜିଲା—ଏହା ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମ ପରି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଅଷ୍ଟମାସ ପରେ ସମୟ ଆସିଲା, ମେଘମାନେ ଜମା କରିଥିବା ପାଣିକୁ ତାଳମାଳ ହୋଇ ଭୂମି ଉପରେ ବର୍ଷାଇଲେ । ବିଦ୍ୟୁତ ସହ ବଡ଼ ମେଘ, ପ୍ରବଳ ପବନରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ଜୀବନଦାୟୀ ବର୍ଷା ବର୍ଷାଇଲେ—ଯେପରି ଦୟା ଜୀବମାନେ ପାଇଁ ଅମୃତ । ତପସ୍ୟାରେ ଶୁଷ୍କ ଓ ଦଗ୍ଧ ଭୂମି, ଏହି ବର୍ଷାରେ ଜୀବନ ପାଇଲା, ଯେପରି ଅଭିଲାଷିତ ଫଳ ମିଳିଲେ ଶରୀର ପୁନଃ ପୁଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ । ରାତିର ଆରମ୍ଭରେ କେବଳ ଜୁଗନ୍ତି ଆଲୋକିତ ହେଉଥିଲେ, ଗ୍ରହମାନେ ନୁହେଁ—ଏହା କଳିଯୁଗରେ ପାପ ଦ୍ୱାରା ବେଦ ଅନ୍ଧକାରରେ ଲୁଚିଯିବା ପରି । ମେଘର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ମେଘମାନେ ଯେପରି ଚୁପ ଥିଲେ ବେଙ୍ଗମାନେ ଏବେ ଉଚ୍ଚ୍ୱାସ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବ୍ରତ ଶେଷରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି । ଅପରିଚିତ ଓ ଶୁଷ୍କ ନଦୀମାନେ ପୁନଃ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ—ଯେପରି ସ୍ୱାଧୀନ ପୁରୁଷଙ୍କ ଧନ ଓ ଶକ୍ତି ପୁନଃ ଉଦୟ ହୁଏ । ମୃଦୁ ଘାସରେ ଆବୃତ ଭୂମି, ଲାଲ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ କୀଟ ଓ ଛତା ଛାୟାରେ ଶୋଭିତ—ଏହା ମାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ । ଖେତରେ ଫସଲ ଦେଖି କୃଷକମାନେ ଆନନ୍ଦିତ, କିନ୍ତୁ ଅଭିମାନୀମାନେ ଦୁଃଖିତ, କାରଣ ସେମାନେ ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ଭରସା କରନ୍ତିନାହିଁ । ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଭୂମି ଓ ଜଳରେ, ବର୍ଷାରେ ପୁନଃ ତାଜା ଓ ଶୋଭା ପାଇଲେ—ଯେପରି ହରିଙ୍କ ସେବା କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଶୋଭିତ ହୁଏ । ନଦୀ, ବହୁ ଉପନଦୀ ଯୋଗେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ, ପବନରେ ତରଙ୍ଗିତ ହୋଇ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିଲା—ଯେପରି ଅପକ୍୵ ଯୋଗୀର ମନ ରାଗ ଓ ଗୁଣରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୁଏ । ପାହାଡ଼, ବର୍ଷା ପ୍ରବାହରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଅଚଳ ରହିଲେ—ଯେପରି ଯାହାର ମନ ପରମେ ନିଶ୍ଚଳ, ସେ ବିପଦରେ ଅଚଳ ରହେ । ପଥ ଘାସରେ ଢାକି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା—ଯେପରି ବେଦ ପଥ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଅଲସତା ଓ କଳିର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ । ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବନ୍ଧନ ବିଦ୍ୟୁତ ପରି ଅସ୍ଥାୟୀ, ଏହିପରି ମହିଳାମାନଙ୍କ ନିଷ୍ଠା ମଧ୍ୟ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ଥିର ରହିଲା ନାହିଁ, ଯଦ୍ୟପି ସେମାନେ ଗୁଣମୟ । ଆକାଶରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଗୁଣହୀନ ହେଉଥିଲା, ତଥାପି ଦୃଶ୍ୟମାନ ଗୁଣ ଦେଖାଯାଉଥିଲା—ଯେପରି ନିର୍ଗୁଣ ମନୁଷ୍ୟ ଗୁଣ ଦେଖାଏ । ଚନ୍ଦ୍ରମା, ମେଘରେ ଲୁଚି, ନିଜ ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତି ଦେଉନଥିଲା—ଯେପରି ଅଭିମାନରେ ଅନ୍ଧ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ମୂଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଖାଏ ନାହିଁ । ମୟୂରମାନେ ମେଘ ଆସିବାରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଲେ; ତେବେ ଘରେ ଦଗ୍ଧ ଓ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ, ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆସିବା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ—ଯେପରି ଭକ୍ତମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି ।