ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ପୁଅ, ମହାନ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ, ଅନିମିତ୍ତ ଭାବେ ଏହି ସଭାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ । ସେ ଏକ ନିର୍ଲିପ୍ତ, ଅପେକ୍ଷା ଶୂନ୍ୟ ପରିବ୍ରାଜକ ଭାବରେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଅଚିହ୍ନିତ, ନିଜର ଲାଭରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଶିଶୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ଏକ ଅବଦ୍ଧ ଚଳନାର ଚୋଲା ପିନ୍ଧିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ବୟସ୍ ମାତ୍ର ସୋହଳ ବର୍ଷ, ତାଙ୍କର ପାଦ, ହାତ, ଜଂଘା, ବାହୁ, କାନ୍ଧ ଏବଂ ଗାଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୋମଳ ଏବଂ ଆକର୍ଷକ । ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଗୁଡିକ ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଶୋଭାମୟ, ବଡ଼ ଓ ଲମ୍ବା ଚକ୍ଷୁ, ତୁଳନାମୂଳକ କାନ ଏବଂ ଉଠିଥିବା ନାକ, ଚମତ୍କାର ଭୃକୁଟି, ଦୀପ୍ତିମାନ ମୁହଁ ଏବଂ ଶଙ୍ଖ ଆକୃତିର ଗଳା ତାଙ୍କୁ ଅତି ମନୋହର କରିଥିଲା । ତାଙ୍କର କନ୍ଧ ଅଦୃଶ୍ୟ, ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ, ଗଭୀର ନାଭି, ମୃଦୁ ଏବଂ ମଣ୍ଡଳାକାର ପେଟ ଥିଲା । ସେ ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଥିଲେ, ଚୁଲି ମୁହଁକୁ ଢାକି ଥିଲା, ଲମ୍ବା ଏବଂ ଝୁଲିଥିବା ବାହୁ ଏକ ଦେବତାଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ତାଙ୍କର ଦେହ କଳା, ଯୌବନ ଚିରନୂତନ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ । ମଧୁର ହାସିରେ ତାଙ୍କର ମନୋହର ରୂପ ନାରୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା । ମହାର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କର ମହିମା ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ମହାନତା ପାଇଁ ସମ୍ମାନରେ ଆସନ୍ନ ହେଲେ । ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ୍, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁରାତ୍ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଶିର ନମାଇ, ଏହି ମହାନ ଅତିଥିକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ । ଯେତେବେଳେ ଅଜ୍ଞାନୀ ନାରୀ ଓ ଶିଶୁମାନେ ବାହାରିଗଲେ, ସେଉଁଠି ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଆସନରେ ବସାଯିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଗଲା । ସେଉଁଠାରେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ରାଜର୍ଷି ଓ ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ମୁନି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ବହୁ ଗ୍ରହ ଓ ତାରା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଘେରି ରହେ । ଭଗବତ୍ଭକ୍ତ ପରୀକ୍ଷିତ ଶାନ୍ତ ଶୁକଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଶିର ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡି ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ । ପରୀକ୍ଷିତ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆଜି ଆମେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଧନ୍ୟ ହେଲୁ, କାରଣ ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ଆପଣ ଅତିଥି ଭାବେ ଆସି ଆମ ଭୂମିକୁ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି । ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମାନବମାନ୍ୟଙ୍କ ଘର ମଧ୍ୟ ସହସ୍ରାବେଗରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ଦେଖିବା, ସ୍ପର୍ଶ କରିବା, ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରିବା କିମ୍ବା ଆସନ ଦେବା ତ ଅପୂର୍ବ ମାନ୍ୟତା । ଆପଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ, ହେ ମହାଯୋଗୀ, ମହାପାପ ମଧ୍ୟ ବିନାଶ ପାଏ, ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେ ନଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି । ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ, କାରଣ ସେ ନିଜ ବଂଶ ପ୍ରତି ସ୍ନେହବଶତଃ ଆମକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି । ନହେଲେ, ଆମେ ମରଣଶୀଳ ମାନବମାନେ କିପରି ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଲାଭ କରିପାରିବୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣ ଅବ୍ୟକ୍ତରେ ଚିତ୍ତ ନିବେଶ କରି, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଅଛନ୍ତି? ଏହିପରି ଅବସରରେ, ହେ ଯୋଗୀଶ୍ୱର, ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ମୃତ୍ୟୁ ସମୀପରେ ଅସିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? କ’ଣ ଶୁଣିବା, ପାଠ କରିବା, କର୍ମ କରିବା, ସ୍ମରଣ କରିବା, ପୂଜା କରିବା, କିମ୍ବା ଏହା ଠାରୁ ବିପରୀତ କିଛି ଅଛି କି? ନିଶ୍ଚୟ, ଘରେ ଭଗବାନଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଅନୁଭୂତି ହୁଏନାହିଁ, ଗୋଧୁଲିବେଳେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ ।" ସୂତ କହିଲେ, "ରାଜାଙ୍କ ଏହି ମୃଦୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ବାଦରାୟଣଙ୍କ ପୁଅ ଜ୍ଞାନୀ ଶୁକଦେବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ, "ଶ୍ରୀର ଗୁଣ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ; ସୁଖ ହେଉଛି ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦର ସମାପ୍ତି । ଆନନ୍ଦ ଆଶା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଆସେ । ପ୍ରାଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷକୁ ଜାଣନ୍ତି । ମୂଢ଼ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେହ ଓ ଏହାଦିକୁ ନିଜ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ମୋର ପଥ ବେଦ ଭାବରେ ପରିଚିତ । ଚିତ୍ତର ବିକ୍ଷେପ ଅପଥ, ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ ଉଦୟ ହେଉଛି ସ୍ୱର୍ଗ । ନରକ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅଭିମାନ; ବନ୍ଧୁ, ଗୁରୁ ଓ ନିଜେ ଏକ । ଘର ହେଉଛି ଦେହ; ଗୁଣରେ ଧନୀ ହେଉଛି ମାନବତା, ସତ୍ୟ ଧନୀ ସେଉଁଠି । ଯିଏ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହଁନ୍ତି ସେ ଦରିଦ୍ର; ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିପାରିନାହାନ୍ତି ସେ ଦୟନୀୟ । ଯାହାର ମନ ଗୁଣରେ ଅସଙ୍ଗ, ସେ ପ୍ରଭୁ; ଗୁଣରେ ଆସକ୍ତି ତାହାର ବିପରୀତ । ଉଦ୍ଧବ, ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନ ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ମିଳିଛି; ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣକୁ ବଢ଼ାଇ କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ । ଗୁଣରେ ଦୋଷ ଦେଖିବା ଦୋଷ, ଶୁଦ୍ଧ ଧର୍ମ ସେଉଁଠି ଯେଉଁଠାରେ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଦୁହିଁ ନାହିଁ ।" ଏହିପରେ, ଶୁକଦେବ କହିଲେ, "ଗୋପମାନେ ଗୋପୀମାନଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ଅରଣ୍ୟାଗ୍ନି ନିବାନ ଓ ପ୍ରଲମ୍ବାସୁର ବଧ କଥା କହିଲେ । ଏହା ଶୁଣି, ବଡ଼ ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଭାବିଲେ ।" ଏହିପରେ ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ସାହିତ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ବିଦ୍ୟୁତ ଓ ମେଘର ଗର୍ଜନରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା । ଘନ ମେଘ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିଦ୍ୟୁତ ଓ ଗର୍ଜନରେ ଆକାଶ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ । ସମୟ ଆସିବା ସହିତ, ମେଘମାନେ ଆଠ ମାସ ଧରି ପୃଥିବୀରୁ ଉଠାଇଥିବା ଜଳକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ବର୍ଷା ଆକାରେ ଫେରାଇଲେ । ବଡ଼ ବଡ଼ ମେଘ, ବିଦ୍ୟୁତ ସହିତ, ତୀବ୍ର ବାତାସରେ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ଜଳ ବର୍ଷାଇଲେ, ଯେପରି ଦୟା ଜୀବନ ଦେଇଥାଏ । ରବିରେ ଦଗ୍ଧ ପୃଥିବୀ, ବର୍ଷା ପାଇ ଶିତଳ ହେଲା, ଯେପରି କଠୋର ତପସାରେ କ୍ଷୀଣ ଦେହ ଫଳ ପାଇ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରେ । ରାତିର ଆରମ୍ଭରେ, କେବଳ ଜୁହି ତାରା ଅନ୍ଧକାରରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ, ଗ୍ରହ ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ; ଯେପରି କଳିଯୁଗରେ, ପାପରେ ବେଦ ଅନ୍ୟମତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତି ନ ଦେଖାଏ । ମେଘର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ମଣ୍ଡୁକମାନେ ଅପର୍ଯ୍ୟାୟ ହୋଇ କ୍ରୋକ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବ୍ରତ ଶେଷରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି । ଶୁଷ୍କ ଓ ଭ୍ରାନ୍ତ ନଦୀମାନେ ପୁନଃ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ, ଯେପରି ସ୍ୱାଧୀନ ମନୁଷ୍ୟର ଧନ ଓ ଶକ୍ତି ପୁନଃ ଫେରେ । ପୃଥିବୀ ହରିତ ଘାସ, ଲାଲ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ କୀଟ ଏବଂ ଛତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଲା, ଯେପରି ପୁରୁଷର ଭାଗ୍ୟ ।