ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏହିଥିରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଏହି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରୀକ୍ଷିତ ତାଙ୍କର ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଦେଇନାହାନ୍ତି। ଏହି ଭକ୍ତିରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପରୀକ୍ଷିତ ଶରୀର ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ପରେ ନିର୍ବିକାର ଓ ଦୁଃଖରହିତ ଉଚ୍ଚତମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। ଏହି ଉଚ୍ଚ ସମ୍ମିଳନର ଅମୂଳ୍ୟ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ପରୀକ୍ଷିତ, ମଧୁସୂଦନ ଓ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷକ ସହ ଏବଂ କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିବା ଭାବରେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଏକ ଉତ୍ସୁକ ଚିତ୍ତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବା ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ଲୋକମାନେ ପ୍ରତି ଉପସ୍ଥାନ କଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିନି ଲୋକରେ ବେଦ ଆକାର ନେଇଥାଏ; ଏଠାରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ, ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷେମ ଓ ଆତ୍ମାର ସ୍ଵଭାବ ଛଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହିଠାରେ, ପରୀକ୍ଷିତ ଅନୁରୋଧ କଲେ, "ଏ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଆସ୍ଥା ରଖି ଜଣାଇଛି—ମୃତ୍ୟୁ ସମୀପରେ ଥିଲେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ପବିତ୍ର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କ'ଣ? ଏହି ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତୁ।" ଏଠାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲା—ବ୍ୟାସଙ୍କର ପୁଅ, ଶ୍ରୀମାନ ଶୁକଦେବ, ଅପେକ୍ଷା ନ କରି ଭୂମିରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା, ଅପରିଚୟ ଚିହ୍ନରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ନିଜ ଲାଭରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଶିଶୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ଅପହାସକ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଶୁକଦେବ, ତାଙ୍କର ଶୋଳ ଦିନରେ, ମୃଦୁ ପାଦ, ହାତ, ଭୁଜା, ଶୋଉଲ୍, ଗାଳ ଓ ଦେହର ଅଙ୍ଗସମୂହ ଉତ୍ତମ ଓ ଦୀର୍ଘ ଚକ୍ଷୁ, ଉତ୍ତଳ ନାସିକା ଓ ସମାନ କାନ, ଶୋଭାମୟ ଭୂରୁ, ଚମକୁଥିବା ମୁହଁ ଓ ଶଙ୍ଖ ଭଳି ଗଳା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର କଳା ବର୍ଣ୍ଣ, ଯୁବା ରୂପ ତଜା, ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ ଅଙ୍ଗ, ମନୋହର ହାସରେ ନାରୀମାନେ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲେ। ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଚିହ୍ନ ବୁଝିଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ମହିମା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଉଠି ନମସ୍କାର କଲେ। ପରୀକ୍ଷିତ, ବିଷ୍ଣୁରାତ, ଏହି ମହାନ ଅତିଥିକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପୂଜା କଲେ। ଅଜ୍ଞାନୀ ନାରୀ ଓ ଶିଶୁମାନେ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିଲେ, ଶୁକଦେବକୁ ମହାସିଂହାସନରେ ବସାଇ ଆଦର କଲେ। ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ରାଜର୍ଷି ଓ ଦେବର୍ଷିମାନେ ଘିରିଥିବା ଏହି ଉତ୍ତମ ମଣିଷ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚମକୁଥିଲେ। ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ, ଭକ୍ତିରେ ଆନ୍ତରିକ, ଶାନ୍ତ ଶୁକଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ହାତ ଜୋଡ଼ି ନମ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ପରୀକ୍ଷିତ କହିଲେ, "ଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆଜି ଆମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ଶୁଭ ଭୂମିରେ ସ୍ୱଧାର୍ମାନୁଷ୍ଠାନର ଅଧିକାରୀ ହୋଇଛି। ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ମାତ୍ରରେ ଘର ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇଯାଏ—ତେବେ ଦେଖିବା, ସ୍ପର୍ଶ କରିବା, ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରିବା, ଆସନ ଦେବା ଆଦିର ମହିମା କ'ଣ? ଆପଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ମହାପାପ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ଦେମନମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବା ପରି। ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣ ମୋପାଇଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ, ଏହା ତାଙ୍କର ନିଜ ବଂଶର ପ୍ରେମରେ ଆମେ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଛୁ। ନିଜ ଚିତ୍ତ ଅବ୍ୟକ୍ତରେ ନିର୍ମାନ୍ୟ, ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁ ସମୀପରେ ଦେଖିବା ଅଧିକାର କିପରି ମିଳିଲା? ଏହିପରି ମହାନ ଯୋଗୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି—ମୃତ୍ୟୁ ସମୀପରେ ଉତ୍ତମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାୟ କ'ଣ? ଲୋକମାନେ କ'ଣ ଶୁଣିବା, ପଢ଼ିବା, କରିବା, ସ୍ମରଣ କରିବା, ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ? ଏହା ଅତିରିକ୍ତ ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଛି କି?" ପରୀକ୍ଷିତ ଏହିପରି ନମ୍ର ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ସୂତ କହିଲେ—ବାଦରାୟଣଙ୍କ ପୁଅ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶୁକଦେବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଶ୍ରୀର ଗୁଣ ହେଉଛି ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ; ଆନନ୍ଦ ହେଉଛି ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ଶେଷ। ଦୁଃଖ ଆସେ ଇଚ୍ଛାରୁ, ଜ୍ଞାନୀ ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷକୁ ବୁଝିଥାଏ। ଅବୁଜ ଜନ ଦେହ ଓ ଦେହର ଉପାଧିରେ ଅନ୍ୟତା ବୁଝିଥାଏ; ମୋର ଦୂର୍ଗମା ଏହା ବେଦ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଚିତ୍ତର ବିକ୍ଷେପ ଭ୍ରମ ମାର୍ଗ; ସତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ତପାଦନ ହେଉଛି ସ୍ଵର୍ଗ। ନରକ ହେଉଛି ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅଭିମାନ; ମିତ୍ର, ଶିକ୍ଷକ ଓ ନିଜ ଏକ। ଘର ହେଉଛି ଦେହ; ମଣିଷତା ହେଉଛି ଗୁଣର ଧନ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଧନୀ ଏହି ଭଳି। ଯେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ସେ ଦରିଦ୍ର; ଯେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନ କରିଥାଏ ସେ ଦୟନୀୟ। ଯେ ଚିତ୍ତ ଗୁଣରେ ଅନାସକ୍ତ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଗୁଣରେ ଆସକ୍ତି ହେଉଛି ବିପରୀତ। ଉଦ୍ଧବ, ତୁମର ପ୍ରଶ୍ନ ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ମିଳିଛି; ଗୁଣ ଓ ଦୋଷର ବିଶେଷଣ ଆଉ କାହିଁକି? ଗୁଣରେ ଦୋଷ ଦେଖିବା ଦୋଷ; ଶୁଦ୍ଧ ଗୁଣ ହେଉଛି ଦୁଇଁଠାରୁ ମୁକ୍ତ। ଏଉଁ ଶୁକଦେବ କହିବା ପରେ, ଗୋପମାନେ ନାରୀମାନେ ପାଖରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କାହାଣୀ ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁ ନିବାଇବା, ପ୍ରଲମ୍ବ ଦେମନକୁ ମାରିବା ଆଦି କଥା ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏହି ଶୁଣି ବୃଦ୍ଧ ଗୋପ ଓ ନାରୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ଗଣନା କଲେ। ଏହି ଅନନ୍ତ ଉତ୍ସାହରେ ବର୍ଷା ଋତୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ଆସିଲେ, ଦିଗନ୍ତ ଚମକୁଥିଲା, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ଗର୍ଜନରେ ମନ୍ଥନ ହେଉଥିଲା। ଘନ ମେଘ, ତିରିବା ବିଦ୍ୟୁତ ଓ ଗର୍ଜିଥିବା ତୁଫାନରେ ଆକାଶ ଅନ୍ଧକାର ଓ ପରିଚ୍ଛାଦିତ ହେଇଥିଲା, ଗୁଣସମୂହରେ ବ୍ରହ୍ମ ଭଳି। ଏହି ସମୟରେ, ମେଘମାନେ ପୃଥିବୀରୁ ଆଠମାସ ଧରି ଉଠାଇଥିବା ପାଣିକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭୁଲି ଦେଲେ। ବିଦ୍ୟୁତ ଦ୍ୱାରା ସହିତ ମହାମେଘ, ତୁଫାନରେ ଉତ୍ପାତିତ, ଜୀବନ ଦେଇଥିବା ବର୍ଷା ଭଳି ଦୟାର ମୂର୍ତ୍ତି ହେଇ ପୃଥିବୀକୁ ଉପଚାର କଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା, କ୍ଷୀଣ ଦେହ ଭଳି ଶୋଷିତ ପୃଥିବୀ, ବର୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାପ୍ତ ଫଳରେ ପ୍ରାଣ ଫେରେଇଲା। ରାତିର ଆରମ୍ଭରେ, ଅନ୍ଧକାରରେ କେବଳ ଜ୍ୱଳନ ଜିଙ୍ଗାରା ଚମକୁଥିଲା, ଗ୍ରହ ନାହିଁ—ଯେପରି କଳି ଯୁଗରେ, ପାପରେ ବେଦ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।