ସମ୍ବିତ୍ ସମୟରେ ବହୁତ ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ପରିକ୍ଷିତଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ଉଚ୍ଚ ଗୁଣମାନ୍ୟତା ସହିତ ପ୍ରଶଂସା କରି, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଲୋକମଙ୍ଗଳର ଲାଗି ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ବୋଲି ଅନୁମୋଦନା କରିଥିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ଏହା କୃଷ୍ଣଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ—ଯେଉଁମାନେ ରାଜା ହେବା ସହିତ ମୁକୁଟ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, କେବଳ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ଚାହିଁଥିଲେ।" ଋଷିମାନେ ଏହି ଦିନଟିକୁ ପରିକ୍ଷିତଙ୍କ ଶରୀର ବିସର୍ଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଗ ଓ ଦୁଃଖ ନାହିଁ। ଋଷିମାନେ ଏହିପରି କଥା କହିବା ପରେ, ପରିକ୍ଷିତ, ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ ମଧୁଚ୍ୟୁଦା ସହିତ, ଅପରାଧ ନ କରି, ଉପସ୍ଥିତ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଇଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆସିଥିବା ମହାପୁରୁଷମାନେ ଏଠାରେ ଏକଠା ହୋଇଛନ୍ତି, ମନେ ହୁଏ ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ବେଦ ରୂପ ନେଇଛି। ଏଠାରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଠାରେ, କେବଳ ଉତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱଭାବ ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରହିଛି।" "ଏହିପରି ଦିନରେ, ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ମୃତ୍ୟୁର ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ଶୁଦ୍ଧ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ? ଏଥିରେ ଲିପ୍ତ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଏହା ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତୁ।" ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅ, ଶ୍ରୀମତ୍ ଶୁକଦେବ, ବିନା ଆଶା ଭୂମିରେ ଘୁଡ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଅପରିଚିତ ଥିଲା, ସେ ନିଜ ଲାଭରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ, ଶିଶୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଥିଲେ, ଏବଂ ଭାଗ ବେଶ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ବୟସ କେବଳ ଷୋଳ ଥିଲା, ତାଙ୍କର ପାଦ, ହାତ, ଜଂଘା, ବାହୁ, ମଣ୍ଡ, ଗାଲ ଅତି କମଳ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଶୋଭାବନ୍ତ, ଚକ୍ଷୁ ଅତି ତୀର୍ଘ ଓ ବଡ଼, କାନ ଉତ୍ତୋଳିତ ନାକ ସହିତ ସମ, ଭୃକୁଟି ଶୋଭାବନ୍ତ, ମୁହଁ ଚମକୁଥିଲା, ଗଳ ଶଙ୍ଖ ଭଳି ଗଢ଼ିଥିଲା। ତାଙ୍କର କନ୍ଧ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଛାତି ଚଉଡ଼ା ଓ ଉଚ୍ଚ, ନାବି ଗଭୀର ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ, ପେଟ ଦାଗ ଦେଇ ମୃଦୁ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ଭଳି। ଅବସ୍ତ୍ର ଥିଲେ, ଚୁଲ ମୁହଁ ଉପରେ ବିସ୍ତାରିତ, ଦୀର୍ଘ ଭାହୁ ଲମ୍ବା, ଦେବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଚାମ ଶ୍ୟାମ, ଯୁବ ଶୋଭା ସଦା ନୂତନ, ଅଙ୍ଗରେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ, ସ୍ମିତ ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ନାରୀମାନେଙ୍କ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲେ। ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ମହାତ୍ମା ଲୁଚିଥିବାରୁ ଉଠି ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ। ପରିକ୍ଷିତ ତାଙ୍କୁ ନମ୍ର ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ବିଦ୍ଧାତି ଅତିଥିର ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ। ଅବିଜ୍ଞା ନାରୀ ଓ ଶିଶୁମାନେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ, ଶୁକଦେବକୁ ମହାସନେ ବସାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ରାଜର୍ଷି, ଦେବର୍ଷିମାନେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ, ଶୁକଦେବ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ, ଯେଉଁପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହ, ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚମକେ। ରାଜା ପରିକ୍ଷିତ, ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତ, ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ନମ୍ର ମୁଣ୍ଡ ଓ ଜୋଡ଼ା ହାତରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆଜି ଆମେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ସେବାୟୋଗ୍ୟ ହୋଇଛୁ, ଆପଣ ଅତିଥି ଭାବେ ଆସି ଏ ଭୂମିକୁ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି।" "ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଘର ତୁରନ୍ତ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ—ତେବେ ଦେଖିବା, ଛୁଇବା, ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କିମ୍ବା ଆସନ ଦେଇବା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଥା କଣ?" "ଆପଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା, ମହାୟୋଗୀ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଗଭୀର ପାପ ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ଦେମନ୍ସ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।" "ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେଙ୍କ ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣ ମୋପାଇଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ, କାରଣ ତାଙ୍କର ନିଜ କୁଳ ଭଲି ଆମକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି।" "ଏହା ଅନ୍ୟଥା, ଆମେ ମରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ, କିପରି ଆପଣଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇପାରିବା, ଆପଣ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ନିଶ୍ଚିତ, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିବା?" "ଏହିପରି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ମହାୟୋଗୀଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷକ, ଉତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି କଣ? ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ମନୁଷ୍ୟ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ?" "କଣ ଶୁଣିବା, କଣ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା, କଣ କରିବା, କଣ ସ୍ମରଣ କରିବା, କଣ ପୂଜିବା ଉଚିତ? କିମ୍ବା ଏହାର ବିପରୀତ କିଛି ଅଛି କି?" "ଅବଶ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ଘରରେ ଭଗବାନଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଗାଈ ଦୁଧ କରିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।" ସୂତ କହିଲେ, "ଏପରି ରାଜାଙ୍କ ନମ୍ର ପ୍ରଶ୍ନରେ, ବାଦରାୟଣଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକଦେବ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପଣ୍ଡିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।" "ଶ୍ରୀମତୀଙ୍କର ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ; ଆନନ୍ଦ ହେଉଛି ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ଶେଷ। ଦୁଃଖ ଆସେ ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା। ଜ୍ଞାନୀ ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷ ଜାଣିଥାଏ।" "ମୂଢ଼ ଜନ ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଆତ୍ମାକୁ ଚିନ୍ତା କରେ; ମୋର ପଥ ବେଦ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ଚିତ୍ତର ବିକ୍ଷେପ ଭ୍ରମ ପଥ; ସ୍ୱର୍ଗ ହେଉଛି ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣର ଉଦୟ।" "ନରକ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅଭିମାନ; ବନ୍ଧୁ, ଶିକ୍ଷକ, ଆତ୍ମା ଏକ; ଘର ହେଉଛି ଦେହ; ମାନବତା ଗୁଣର ଧନ; ଏବଂ ଏହି ଧନୀ ଏହି ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ।" "ଯିଏ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ସେ ଦରିଦ୍ର; ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନ କରିପାରିଛି, ସେ ଦୟନୀୟ। ଯିଏ ଚିତ୍ତ ଗୁଣରେ ଅନସକ୍ତ, ସେ ମହାପ୍ରଭୁ; ଗୁଣରେ ଆସକ୍ତି ବିପରୀତ।" "ଓ ଉଦ୍ଧବ, ତୁମର ପ୍ରଶ୍ନ ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି। ଗୁଣ ଓ ଦୋଷର ଲକ୍ଷଣକୁ ପୁଣି ବିସ୍ତୃତ କରିବାକୁ କାହିଁକି? ଗୁଣରେ ଦୋଷ ଦେଖିବା ଦୋଷ; ଗୁଣ ହେଉଛି ଯେଉଁଠାରେ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଦୁଇଟି ନାହିଁ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଗୋପମାନେ ଗୋପୀମାନେଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବିବରଣା କରିଥିଲେ—ଅଗ୍ନି ନିବାଇବା ଓ ପ୍ରଲମ୍ବ ଦେମନ୍କୁ ବଧ କରିବା।