ମୋ ପ୍ରିୟ ପାଠକ, ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କର ଅନ୍ତିମ ସମୟରେ। ତାଙ୍କ ମନ ଘରେ ଘରେ ଲାଗିଯାଇଥିବାରୁ, ଏହି ଅଟୁଟ ଆସକ୍ତି ଭୟକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲା, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜନ୍ମାଙ୍କର ଉପଦେଶରେ ଆଧାରିତ ଏକ ବିରକ୍ତି ଉପଜିଲା। ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ—“ମୁଁ ଏଠାରେ ଆସିଛି, ମୋତେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତୁ, ମୋ ମନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଲଗାଇ ରଖିଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପ ହେଉ କି ତକ୍ଷକ ନାଗ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁ, ଯେପରି ହେଉ, ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଆପଣମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଗୁଣଗାନ କରନ୍ତୁ।” ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଏକ ଅନୁରୋଧ କଲେ—“ଅନନ୍ତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟଗ୍ରାହୀମାନେଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନ୍ ଭକ୍ତି ଓ ଆସକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ। ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ସେଉଁଠି ମୂଲ୍ୟବାନ ଲୋକମାନେ ସହିତ ସ୍ନେହ ରହୁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁ।” ଏପରି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ, ରାଜା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପୂର୍ବ ତୀରରେ କୁଶ ଶୟ୍ୟାରେ ବସିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁଅଙ୍କର ଦାୟିତ୍ୱ ସମୁଦ୍ରକନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଇ ନିଜକୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ। ରାଜା ଉପବାସରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ସ୍ୱର୍ଗର ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ପୃଥିବୀରେ ଫୁଲ ଛିଁଟିଲେ, ଡ଼ାମ୍ ଚୋଟିଲା। ସେଠାରେ ଆସିଥିବା ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ରାଜାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଲେ—“ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ଲୋକମାନଙ୍କର ଭଲ ନିମିତ୍ତେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।” ଏହି କ୍ରିୟା କୃଷ୍ଣଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ଅସ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ—ଏମାନେ ରାଜା ମୁକୁଟ ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ଚାହିଁଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ବସି ରହିବେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜା ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରିବେ; ତାପରେ ଏହି ପ୍ରମୁଖ ଭକ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ, ରାଗ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ। ଋଷିମାନେଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପରୀକ୍ଷିତ ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ ମଧୁଚ୍ୟୁଦା ସହିତ, ଅପରାଧ ନ କରି, ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ କଲେ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୃତ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ତିନି ଲୋକରେ ବେଦ ଯେପରି ଆକାର ନେଇଥାଏ, ଏଠି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଠି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଆତ୍ମାର ସ୍ଵଭାବ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ। ପରୀକ୍ଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ଭରସା କରି ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ଶୁଦ୍ଧ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ? ଏହା ଉପରେ ବିଚାର କରନ୍ତୁ।” ଏହି ସମୟରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକଦେବ ଅପେକ୍ଷା ହୀନ ଭାବରେ ଭୂମିରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ବେଳେ ଏଠାରେ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଅଜଣା, ନିଜ ଲାଭରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଶିଶୁମାନେ ଘେରି ରଖିଥିଲେ, ଅପହାସକର ଅବସ୍ଥାରେ ଉପରାଣ୍ୟ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ସେ ଶୁକଦେବ ଶୋଳ ବର୍ଷରେ, ତାଙ୍କର ପାଦ, ହାତ, ଜଘା, ଭୁଜ, କନ୍ଧ, ଗାଲ ମୃଦୁ, ଅଙ୍ଗ ଶୋଭାମୟ, ଆଖି ବଡ଼ ଓ ଲମ୍ବା, କାନ ଉନ୍ନତ ନାକ ସହିତ ସମ, ଭୂରୁ ଶୋଭାମୟ, ମୁହଁ ଚମକିଲା, ଗଳ ଶଙ୍ଖ ପରି। ତାଙ୍କର କଣ୍ଠି ଲୁଚିଥିଲା, ଛାତି ଉଚ୍ଚ ଓ ଚଉଡ଼ା, ନାବି ଗଭୀର ଓ ଉଲ୍ଲାସିତ, ପେଟ ରେଖା ଓ ମୃଦୁ, ଅପରାଣ୍ୟ ବିନା, କେଶ ମୁହଁକୁ ଆଛି, ଦୀର୍ଘ ଭୁଜ ଲମ୍ବା, ଦେବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ। ତାଙ୍କର ଚାମ ଶ୍ୟାମ, ଯୁବ ଶୋଭା ନିତ୍ୟ ନୂତନ, ଅଙ୍ଗ ମଙ୍ଗଳ ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ, ମନୋହର ହାସେ ଜନନୀମାନେଙ୍କର ମନ ଆକର୍ଷିତ କଲେ। ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ଵଭାବ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଲୁଚିଥିବାରୁ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଉଠି ନମସ୍କାର କଲେ। ପରୀକ୍ଷିତ, ନମ୍ର ମୂଖରେ, ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଅନ୍ଧା ଜନନୀ ଓ ଶିଶୁମାନେ ଦୂରେ ହଟିବା ପରେ, ତାଙ୍କୁ ମହାସନ ଉପରେ ବସାଇଲେ। ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ରାଜର୍ଷି, ଦେବର୍ଷିମାନେଙ୍କର ମହାସଭା ମଧ୍ୟରେ ଶୁକଦେବ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକିଲେ। ପରୀକ୍ଷିତ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଭକ୍ତ, ଶାନ୍ତ ଶୁକଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡି, ନମ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “ଆଜି ଆମେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ସେବାଯୋଗ୍ୟ ହେଲୁ। ଆପଣ ଅତିଥି ଭାବରେ ଆସି ଭୂମିକୁ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ଘର ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ, ଦେଖିବା, ସ୍ପର୍ଶ, ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ, ଆସନ ଦେବା ଏବଂ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କେଉଁଠି ଯାଏ?” “ଆପଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ, ମହାଯୋଗୀ, ଲୋକମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ପାପ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି, ସେ କୃଷ୍ଣ ମୋପାଇଁ ଖୁସି ହେଉନ୍ତୁ, ଯେଉଁ ନିଜ କୁଟୁମ୍ବ ଭାବରେ ଆମକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟଥା, ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁଥିବା ଆମେ ମାନବମାନେ କିପରି ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇପାରିଲୁ, ଯେଉଁଠି ଆପଣ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟ ନିବାସୀ?” “ସେଉଁଠି ଆପଣ, ମହାଯୋଗୀ, ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁଥିବାବେଳେ ଲୋକମାନେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି କଣ?” “ଲୋକମାନେ କଣ ଶୁଣିବେ, ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ, କରିବେ, ସ୍ମରଣ କରିବେ, ପୂଜିବେ? କିମ୍ବା ଏହା ବିପରୀତ କିଛି ଅଛି କି?” “ଅବଶ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଘରେ ଘରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଗାଁ ଦୁହୁଁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।” ସୂତ କହିଲେ—ରାଜା ଏପରି ନମ୍ର ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ବାଦରାୟଣଙ୍କ ପୁଅ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପଣ୍ଡିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। “ଶ୍ରୀଙ୍କର ଗୁଣ ସ୍ଵାଧୀନତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ; ଆନନ୍ଦ ହେଉଛି ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ଶେଷ। ଦୁଃଖ ଆସେ ଆନନ୍ଦ ଚାହିଁ। ଜ୍ଞାନୀ ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷ ଜାଣିଥାଏ। ମୂର୍ଖ ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାଧିରେ ଆସକ୍ତ, ମୋର ପଥ ବେଦ। ଚିତ୍ତର ବିକ୍ଷେପ ଭ୍ରମ ପଥ, ସ୍ଵର୍ଗ ହେଉଛି ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣର ଉଦୟ। ନରକ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅଭିମାନ, ବନ୍ଧୁ, ଗୁରୁ, ଆତ୍ମା ଏକ। ଘର ହେଉଛି ଦେହ, ମାନବତା ଗୁଣର ଧନ, ଏହି ଧନୀ ସତ୍ୟ ଧନୀ। ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଦରିଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଦୟନୀୟ। ମନ ଗୁଣରେ ଅନାସକ୍ତ ଲୋକ ନାଥ, ଆସକ୍ତି ବିପରୀତ। ଉଦ୍ଧବ, ତୁମର ପ୍ରଶ୍ନ ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି। ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ ଉପରେ ଅଧିକ କଥା କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ। ଗୁଣରେ ଦୋଷ ଦେଖିବା ଦୋଷ, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଦୋଷ ଓ ଗୁଣରୁ ମୁକ୍ତ।