ମୋର କର୍ମର ଫଳରେ ଏତେ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଦେଖି, ମୁଁ ବୁଝିଲି ଯେ, ଏହି ସବୁ ମହାସିଦ୍ଧି ପାଇବାର କାରଣ ହେଉଛି ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କର ଉପାସନା। ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନିଷ୍କାମ ଭାବେ ଯେଉଁମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକାନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ରହନ୍ତି, ତେବେ ନିଜ ଲାଭ ମାତ୍ର ଚାହିଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏପରି ନୁହଁନ୍ତି। ଜ୍ଞାନୀ କିଏ ଅଛି, ସେ ଅସାର ଭୌତିକ ଗୁଣର ସଂସ୍ପର୍ଶକୁ ବାଛିବେ, ଯାହା ନରକକୁ ନେଇଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ନିଜ ଆତ୍ମାର ନାଥ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିପାରନ୍ତି? ତେଣୁ, ମା, ମୋର ଏହି ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କର। ମୁଁ ଅବୁଝ, ନିମ୍ନମନ୍ତା ଲୋକ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମର ଗର୍ଭ ପୁନର୍ଜୀବିତ ହୋଇଛି। ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏପରି ଅନୁମତି ପାଇ, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର, ମାରୁତମାନେ ସହିତ ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହିପରି, ତୁମେ ଯେଉଁପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲି—ମାରୁତମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳମୟ ଜନ୍ମ। ଆଉ କ'ଣ କହିବି? ସୂତ ମୁନି କହିଲେ: ରାଜା, ଗଭୀର ଅନୁତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିଜେ କରିନଥିବା ଦୋଷରେ ମନେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—"ହାୟ, ମୁଁ ନିର୍ଦୋଷ, ଗୁପ୍ତଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି, ଅପରାଧୀ ହୋଇଯାଇଛି।" "ନିଶ୍ଚିତ, ଦେବତାସ୍ୱରୂପ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅଗ୍ରହ କରିଥିବାରୁ ମୋ ପ୍ରତି ବଡ଼ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦୁଃଖ ଆସିବ। ଏହା ଯେପରି ଆସିବ, ଆସୁ—ମୋର ଅପରାଧର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହେବା ପାଇଁ, ଯେପରିକି ଆଉ କେବେ ଏପରି କରିବିନି।" "ଆଜି ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ରୋଷର ଅଗ୍ନି, ଯାହା ମୋପ୍ରତି ଦାହିଛି, ମୋର ରାଜ୍ୟ, ଶକ୍ତି ଓ ଧନକୁ ଭସ୍ମ କରୁ—ମୁଁ ଅଭାଗା, ଆଉ କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା କିମ୍ବା ଗାଈଙ୍କୁ ନିମନ୍ଦ କରିବିନି।" ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଶୁଣିଲେ ଯେ, ଋଷିପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦେଇଛନ୍ତି—ତାକ୍ଷକ ନାମକ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା। ଏହି ଦଣ୍ଡକୁ ସେ ଶୁଭ ମନେ କଲେ, କାରଣ ତାକ୍ଷକ ତାଙ୍କୁ ଲୋକାସକ୍ତିରୁ ବିରକ୍ତ କରିବ। ତାପରେ, ସେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କର ଅନର୍ଥ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣସେବାକୁ ନିଷ୍ଠା କଲେ ଓ ଅମୃତ ନଦୀ ତଟରେ ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ନଦୀ, ଯାହାର ଜଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଚରଣଧୂଳିରେ ମିଶିଛି, ଗଙ୍ଗାଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଏହାର ଶାସକମାନେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି—ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ କିଏ ଏହାକୁ ସେବନ କରିବ ନାହିଁ? ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ରାଜା ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଚରଣରେ ଚିତ୍ତ ଏକାଗ୍ର କରି, ମୁନିଙ୍କ ଭଳି ନିଷ୍କାମ ଭାବେ, ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ବିଷ୍ଣୁପଦ ତଟରେ ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହ ଆସିଲେ; ଅଧିକାଂଶ ତୀର୍ଥଦର୍ଶନର ଅବସରେ ଆସିଥିଲେ, କାରଣ ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ନିଜେ ତୀର୍ଥକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଏମିତି ଆସିଥିଲେ—ଅତ୍ରି, ବଶିଷ୍ଠ, ଚ୍ୟବନ, ଶରଦ୍ୱାନ, ଅରିଷ୍ଟନେମି, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା; ପରାଶର, ଗାଧିପୁତ୍ର, ତାପରେ ରାମ, ଉତଥ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମଦ, ଏଧ୍ମବାହ। ମେଧାତିଥି, ଦେବଳ, ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣ, ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଗୌତମ, ପିପ୍ପଳାଦ; ମୈତ୍ରେୟ, ଔର୍ବ, କବଷ, କୁମ୍ଭୟୋନି, ଦ୍ୱୈପାୟନ, ଓ ପୂଜ୍ୟ ନାରଦ। ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବଋଷି, ବ୍ରହ୍ମଋଷି, ରାଜଋଷିମାନେ, ଅରୁଣ ଓ ତାଙ୍କର ସାଥିମାନେ; ରାଜା, ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଶସ୍ତ ଋଷିବଂଶୀମାନେ ଆସିବା ପରେ, ମାଥା ନମାଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସେମାନେ ସୁବିଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବସିବା ପରେ, ରାଜା ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏକାଗ୍ର ହୃଦୟରେ, ହସ୍ତ ଯୋଡ଼ି ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ। ତାପରେ ରାଜା କହିଲେ: "ହେ, ରାଜମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କାରଣ ମହାନମାନେ ଆମ ପ୍ରତି କୃପା କରିଛନ୍ତି। ରାଜବଂଶ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଚରଣ ଉପେକ୍ଷା କରିବାର ଦୁଷ୍କର୍ମରୁ ଦୂରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଛି—ହାୟ, ଏପରି ଅପରାଧ!" "ମୋ ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ମନ ଘରେ ଘରେ ଲାଗିଥିବା ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ବିରକ୍ତି ଦାନ କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଆସକ୍ତି ଦ୍ରୁତ ଭୟ ଆଣେ।" "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଆପଣମାନେ ମୋ ସହ ରୁହନ୍ତୁ, ଯେଉଁମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ଓ ମୋ ମନ ପ୍ରଭୁ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପ କିମ୍ବା ତାକ୍ଷକ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ହେଉ, ହେଉ; ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରନ୍ତୁ।" "ପୁନିଥରେ ଅସୀମ ପ୍ରଭୁ ଓ ତାଙ୍କ ଶରଣାଗତମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ସ୍ନେହ ହେଉ; ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ହେଉ, ସଦା ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶିରୋନମନ କରିବି।" ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ରାଜା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପୂର୍ବ ତଟରେ କୁଶ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ବସି, ନିଜ ଜୀବନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ, ଜୀବନ ସମ୍ପର୍କିତ ଦାୟିତ୍ୱ ଓଁଶମାତାଙ୍କୁ ଦେଇ ଦେଲେ। ଏହିପରି ରାଜା ଉପବାସରେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ପୃଥିବୀରେ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କଲେ, ତୁରୀ ଧ୍ୱନି ହେଲା। ଏହି ଉପସ୍ଥିତ ମହାମୁନିମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନୁମୋଦନ କଲେ: "ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।" "ହେ ରାଜାଋଷି, କୃଷ୍ଣଭକ୍ତମାନେ ଏପରି ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ରାଜସିଂହାସନ ଛାଡ଼ି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇଁ ଏକାନ୍ତ ନିଷ୍ଠା କରନ୍ତି—ଏହି ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହଁ।" "ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ରହିବୁ, ଯାଏଁ ସେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି; ତାପରେ ଏହି ପ୍ରଭୁଭକ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁକ୍ତି ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।" ଏପରି ଋଷିମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପରୀକ୍ଷିତ ମଧୁସୂଦନ ଗୁରୁ ସହିତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୀଳା ଶୁଣିବା ଆଗ୍ରହରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। "ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଯେପରି ବେଦ ତିନି ଲୋକରେ ବିସ୍ତାରିତ। ଏଠାରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଠାରେ, ପରମ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ।" "ତେଣୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ, ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା କରି କହନ୍ତୁ—ମୃତ୍ୟୁଶୟାରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସଫଳ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କଣ? ଏହି ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରନ୍ତୁ।