ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁବେଳେ ଦିତି ନିଜ ମନରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ନେଇଥିଲେ—ସେ ଏକ ଦୁର୍ଲଭ ଉପବାସ ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ବ୍ରତର ଅଂଶ ଭାବରେ ସମୟଠିକେ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଫୁଲ, ଫଳ, ପବିତ୍ର ଘାସ, କୁଶ, ପତ୍ର, ଅଙ୍କୁର, ମାଟି ଏବଂ ପାଣି ଆଣୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ସେ ନିଜ ବ୍ରତରେ ଲିନ ଥିଲେ, ମଧ୍ୟରେ ହରି ତାଙ୍କର ଏହି ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ—ସେ ଏକ ମୃଗ ରୂପେ ଚଳାକି କରି ତାଙ୍କୁ ସେବା କରିଥିଲେ। ତଥାପି, ଦିତି ଏତେ ଦୃଢ଼ ଚେତନାରେ ଥିଲେ ଯେ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ବ୍ରତରେ କୌଣସି ଦୁର୍ବଳତା ଖୋଜିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟରେ ପଡ଼ିଲେ—କିପରି ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିବେ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ଏକ ସଂଧ୍ୟାବେଳେ, ଦିତି ବ୍ରତର ଦୁଃଖରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଖାଇ ସାରି, ପାଦ ଧୋଇନଥିବା ଏବଂ ଶରୀର ପବିତ୍ର ନଥିବାବେଳେ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଶୋଇପଡ଼ିଲେ। ସେହି ସୁଯୋଗକୁ ଧରି, ଯୋଗଶକ୍ତିର ଧନୀ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଗଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ, ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ଗର୍ଭକୁ ସାତ ଟୁକୁଡ଼ା କଲେ। ଏହି ଟୁକୁଡ଼ା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଟୁକୁଡ଼ା କନ୍ଦୁଥିଲା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ପୁଣିପୁଣି କହୁଥିଲେ, “କନ୍ଦନିଅ।” ସେମାନେ ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ, “ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମେ ତୁମର ଭାଇ, ମାରୁତ, ତଥାପି ତୁମେ ଆମକୁ କାହିଁକି ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?” ତାହାରେ କୌଶିକ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଭୟ କରନି, ଭାଇମାନେ, ତୁମେ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ମୋର ସେବକ, ମାରୁତ ଦଳ—ମୋ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍ଠାବାନ।” ଦିତିଙ୍କର ଗର୍ଭ, ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କର କୃପାରେ, ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ମଧ୍ୟ ମରିଗଲା ନାହିଁ—ଯେପରି ତୁମେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରରୁ ଅମର ରହିଥିଲେ, ସେପରି। ମୂଳ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ପୂଜିଲେ ସମତା ମିଳେ; ଦିତି ପ୍ରାୟ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ପ୍ରାୟ ପଞ୍ଚାଶି ଦେବତା ମିଶି ମାରୁତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ମାଆର ଦୋଷ ଦୂର କରି, ହରି ତାଙ୍କୁ ସୋମପାନ ଅଧିକାର ଦେଲେ। ଦିତି ଜାଗିବା ପରେ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଟୁଟ ଅବସ୍ଥାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଦେବୀଙ୍କ ସମେତ ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସରେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ କହିଲେ, “ମୋ ପୁଅ, ମୁଁ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ବ୍ରତ ନେଇଥିଲି, ଯାହା ଆଦିତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରନ୍ତି, ଏକ ପୁଅ ପାଇବା ଆଶାରେ। ଏକ ପୁଅ ଚାହାଁଥିଲି, କିନ୍ତୁ ସାତଟି ହୋଇଗଲା—ଏହା କିପରି? ଯଦି ତୁମେ ଜାଣ, ସତ କଥା କହ, ମୋତେ ଭ୍ରମିତ କରନି।” ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, “ମା, ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ମୁଁ ନିକଟକୁ ଆସିଲି। ସୁଯୋଗ ଦେଖି, ମୁଁ ତୁମ ଗର୍ଭକୁ ବିଭାଜିତ କଲି, ମୋ ମନ ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଲଗିଥିଲା, ଧର୍ମରେ ନୁହଁ। ମୁଁ ତୁମ ଗର୍ଭକୁ ସାତ ଭାଗ କଲି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗରୁ ସାତ ପୁଅ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ମରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଫଳ ଦେଖି, ବୁଝିଲି ଯେ, ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷଙ୍କର ପୂଜାର ଫଳ। ଯେଉଁମାନେ କିଛି ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତ ପଣ୍ଡିତ ଭାବେ ସ୍ମୃତି ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ନିଜ ଲାଭ ମାତ୍ର ଚାହୁଁଥିବା ଏପରି ନୁହଁ। ଜଣେ ପଣ୍ଡିତ କିଏ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜି ଆତ୍ମାପ୍ରଦାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଏହି ଭୌତିକ ଗୁଣ ସଂସ୍ପର୍ଶକୁ ଚୟନ କରିବେ, ଯାହା ନରକକୁ ନେଉଛି? ଏହିପରି, ମା, ମୋର ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କର; ମୁଁ ଅବୁଦ୍ଧି ଓ ନିଚ୍ଚ ହୋଇଛି। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମର ଗର୍ଭ ପୁଣି ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।” ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ, ଏଭଳି ଦିତିଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମାରୁତମାନେ ସହ ମାଥା ନମାଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ମାରୁତମାନଙ୍କର ଶୁଭ ଜନ୍ମ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଦେଲି; ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଏଠାରେ ସୂତ ଗୋସ୍ୱାମୀ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ: ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ। ନିଜେ କରିନଥିବା ଏକ ଦୁଷ୍କର୍ମ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଚିନ୍ତା କଲେ—“ହାୟ, ମୁଁ ନିର୍ଦୋଷ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପରାଧ କରିଛି। ନିଶ୍ଚୟ, ଦେବତାସ୍ୱରୂପ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିବା ପାଇଁ ମୋ ଉପରେ ଶୀଘ୍ର ଏକ ଦୁର୍ଲଘ୍ୟ ଦୁର୍ଗଟନା ଆସିବ। ଏହା ଯେପରି ଆସୁ, ମୋର ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହେଉ, ଯାହାଫଳରେ ମୁଁ ପୁଣି ଏପରି କରିବି ନାହିଁ।” ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଆଜି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ରୋଷର ଅଗ୍ନି, ଯାହା ମୋ ପାଇଁ ଜାଗ୍ରତ, ମୋର ରାଜ୍ୟ, ଶକ୍ତି ଓ ଧନକୁ ଭସ୍ମ କରୁ। ମୁଁ ଏପରି ଅପମାନିତ ନ ହେଉଁ, ପୁଣି କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା କିମ୍ବା ଗାଈଙ୍କୁ ଏପରି ଭାବିବି ନାହିଁ।” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଶୁଣିଲେ ଯେ ଋଷିପୁତ୍ର ତାକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଛନ୍ତି—ତାକ୍ଷକ ନାମକ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା। ଏହାକୁ ଭଲ ବୋଲି ମନେ କଲେ, କାରଣ ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କୁ ବିରକ୍ତି ଦେବ। ଏହିପରି ଭାବେ, ସେ ସଂସାର ଓ ପରଲୋକ ତ୍ୟାଗ କରି, ତାଙ୍କର ଅର୍ଥହୀନତା ବୁଝି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣସେବାରେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଏବଂ ଅମୃତ ନଦୀ କୂଳରେ ଉପବାସେ ବସିପଡ଼ିଲେ। ସେହି ନଦୀ, ଯାହାର ଜଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦଧୂଳିରେ ମିଶିଛି, ଗଙ୍ଗାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଶାସକଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରେ—ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିବା ଜଣେ ଏହାକୁ କିପରି ସେବନ କରିବେ ନାହିଁ? ଏଭଳି, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ରାଜା ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କୁଶାଶନରେ ବସି ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବିଶ୍ୱକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ—ଅଧିକାଂଶ ତୀର୍ଥଦର୍ଶନ ଉପଲକ୍ଷେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ତୀର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରେ।